We hebben 200 gasten online

Recensie 'Max graaf de Marchant et d'Ansembourg' Paul Bronzwaer

Gepost in Geschiedenis

Max graaf de Marchant et d'Ansembourg Paul Bronzwaer

Dit boek van Paul Bronzwaer is uitgegeven in de historische reeks Parkstad Limburg als deel 12. Na de voltooiing van zijn proefschrift Maastricht en Luik bezet, gaf Paul Bronzwaer al aan, dat hij het plan had een biografie over graaf Max te willen schrijven. Bij mijn bezoek aan de beste boekhandel van Nederland, in de Dominicanenkerk te Maastricht, zag ik de langverwachte biografie liggen en besloot deze te kopen. Wat meteen opvalt is dat er sprake is van een politieke biografie. Het is dus niet tot een algehele levensbeschrijving gekomen. Bronzwaer komt daar in zijn inleiding op terug. Hoewel hij geprobeerd had inzage te krijgen in het familiearchief, heeft de familie echter besloten dat het familiearchief nog minstens een eeuw lang voor derden gesloten zou blijven. Daardoor is dit bronnenmateriaal voor Bronzwaer dus niet toegankelijk geweest. Bronzwaer besloot daarom zich te richten op de politieke activiteiten.

Daarvoor waren meer dan voldoende bronnen beschikbaar. Bronzwaer heeft een lijst van bronnen achter in zijn boek opgenomen. Graaf Max was tijdens de Tweede Wereldoorlog commissaris van de provincie Limburg. Tijdens de bezetting kon die natuurlijk niet commissaris van de koningin worden genoemd. Toch ontbreekt zijn portret in de galerij van commissarissen van Limburg in het Provinciehuis. Dat portret ontbreekt omdat hij tijdens de ongeveer 3,5 jaar dat hij commissaris was collaboreerde met de Duitsers en na de oorlog ook daarvoor is veroordeeld. Graaf Max was namelijk een fervente NSB'er, die dankzij het feit dat hij dat was, uiteindelijk die functie kon bekleden. Bronzwaer beschrijft hoe Max geboren in een gezin van elf kinderen, op negenjarige leeftijd naar het jezuïetencollege in Sittard gaat. Daarna moet hij examen doen in Duitsland omdat anders het diploma niet erkend wordt. Voor Max wordt door zijn vader, hij heeft al de Nederlandse nationaliteit, ook in Duitsland naturalisatie aangevraagd. En dat krijgt hij. De familie van Max zag zichzelf niet als Nederlands, maar was geparenteerd aan Duitse en Belgische adellijke families. Hoewel hij rechten gaat studeren in Münster, wordt snel duidelijk dat de Eerste Wereldoorlog ook voor Max betekend dat hij dienst moet nemen in het Duitse leger. Zo komt hij terecht in gevechten rond Luik en wordt tweemaal onderscheiden. Na de oorlog werkte hij in het bankwezen in Berlijn, daarna in Rotterdam en in Amsterdam. In 1923 gaat hij een korte tijd werken als directiesecretaris van de Staatsmijnen. Als zijn oom Arthur sterft, blijkt dat deze zijn landgoed aan Max heeft vermaakt. Daar gaat Max in 1925 wonen. Uiteindelijk wordt hij benoemd tot burgervader van Amstenrade. Graaf Max ontwikkelde zich als een tegenstander van de parlementaire democratie en het is dan ook niet verwonderlijk dat hij zich aangesproken voelde door de NSB van Mussert. De consequentie was dat hij zijn burgemeesterschap moest neerleggen. De groei van de NSB zette zich vooral in Limburg voort en bij de Provinciale Statenverkiezingen van 1935 behaalde de NSB 11,69% van de stemmen. Bronzwaer beschrijft uitvoerig aan de hand van het boek van Vellinga 'Katholiek Zuid-Limburg en het fascisme'  ISBN 9023212681 waarom er zo'n opvallend hoge uitslag uit de bus kwam. Maar daarbij komt Bronzwaer tot de conclusie dat Vellinga de invloed van graaf Max in Zuid-Limburg heeft onderschat. Want naast zijn kwaliteiten had de Limburgse edelman ook bekendheid verworven door zijn inspanningen om bij de bisschoppen erkenning voor de NSB te verwerven. Graaf Max wordt lid van Provinciale Staten en wordt door Mussert aangewezen als Eerste Kamerlid. Bij het aanbieden van de geloofsbrieven werd een kanttekening gemaakt bij zijn Nederlanderschap, gezien het feit dat hij in vreemde, lees Duitse, krijgsdienst was geweest. Een en ander was vreemd, gezien het feit dat hij eerder burgemeester van Amstenrade was geweest. Na twee maanden kon hij als afgevaardigde plaatsnemen. Het gaf graaf Max het podium om zijn aversie tegen de parlementaire democratie verder uit de dragen. Bronzwaer beschrijft dat uitvoerig aan de hand van de Handelingen. Na de Tweede Kamerverkiezingen van 1937 wordt graaf Max Tweede Kamerlid en fractievoorzitter van de NSB in de Tweede Kamer. Ook tijdens dit Kamerlidmaatschap maakt graaf Max op alle mogelijke manieren propaganda voor de NSB. Bronzwaer beschrijft vervolgens het antisemitisme van graaf Max, die zichzelf geen antisemiet vond, maar dat wel degelijk was. De inval van de Duitsers in Nederland in mei 1940 betekende het einde van ons democratisch stelsel en de bezetter ging zeer geleidelijk over tot Nazificering van de Nederlandse samenleving. Dat wordt door Bronzwaer uitvoerig beschreven. Het is graaf Max die, benoemd als commissaris van de provincie,- bij zijn aanvaarding van het commissariaat droeg hij het NSB uniform -  daar alle medewerking aan verleende. Ja zelfs verder ging, hetgeen er toe leidde dat in Limburg 46 burgemeesters ontslag namen. Graaf Max groeide zo uit tot de belangrijkste medewerker van de Duitse bezettingsautoriteiten in de Nacificering van de provincie Limburg. Toen de krijgskansen keerden en het Westfront werd geopend begreep graaf Max dat het niet lang meer zou duren dat de geallieerden Limburg zouden bereiken. Uiteindelijk vlucht hij naar het landgoed van zijn schoonouders in Duitsland. Daar wordt hij op 25 april 1945 gearresteerd en op 30 april 1945 over gebracht maar Maastricht. Hij wordt in eerste instantie veroordeeld tot vijftien jaar gevangenisstraf en verliest zijn actief en passief kiesrecht (eerst voor het leven, maar dat bleek maar voor tien jaar te kunnen). Door beide partijen werd in Cassatie gegaan, maar dat werd verworpen. Bronzwaer noemt het vergeleken met andere veroordeelde commissarissen een zwaar vonnis en geeft als reden dat graaf Max uit eigen beweging de vijand 'proactief' tegemoet was getreden. Op 1 juli 1954 werd graaf Max voorwaardelijk in vrijheid gesteld. Hij keerde terug naar Amstenrade waarna hij naar opname in het ziekenhuis van Heerlen op 24 januari 1975 overleed. De collaboratie van graaf Max is volgens Bronzwaer een onuitwisbaar onderdeel van de geschiedenis van Limburg geworden.

Titel: Max graaf de Marchant et d'Ansenbourg.  Een politieke biografie

Auteur: Paul Bronzwaer

Uitgeverij: Stichting Historische Kring Het land van Herle Historische reeks Parkstad Limburg deel 12 ISBN 9789082241679 € 17,50