Ontwikkeling

Het bedrijf blijft beleggers de baas

Uitspraak van Hoge Raad in ASMI-conflict sterkt positie van bedrijfsbestuur

Bron NRC auteur Daan van Lent Maandag 7 JULI 2010

Hedgefondsen die proberen de koers van een bedrijf te veranderen, lopen op tegen beschermingsconstructies. De vennootschap krijgt meer armslag, blijkt uit de langlopende ASMI-zaak.

Activistische aandeelhouders weten weer even wat de grenzen van hun invloed zijn in Nederland. Door een enquête naar wanbeleid bij chipmachinefabrikant ASMI stop te zetten, heeft de Hoge Raad duidelijk gemaakt wie de baas is bij Nederlandse ondernemingen: het bestuur. Dat hoeft niet altijd te luisteren naar zijn aandeelhouders en hoeft ze ook altijd te informeren.

Dat is een tegenslag voor hedgefondsen die het laatste decennium actiever zijn geworden bij Nederlandse bedrijven en de strategie bij ondernemingen als Stork, ABN Amro, Ahold en ASMI probeerden te beïnvloeden. Als het bestuur niet luisterde, zochten ze vaak de Ondernemingskamer van het Amsterdamse gerechtshof op om hun zin door te drijven. Daar vonden ze soms een gewillig oor.

Een paar jaar lang leek de controle te liggen bij aandeelhoudersactivisten, maar nu krijgt de vennootschap meer controle, aldus Ruud Hermans, ondernemingsrechtadvocaat bij De Brauw (in deze zaak geen partij). De Hoge Raad maakt duidelijk dat het beleid en de strategie exclusief aan het bestuur voorbehouden zijn, onder toezicht van de raad van commissarissen.

Daarmee gaf de Hoge Raad een onverwachte wending aan een langlopend conflict tussen ASMI en de activisten Hermes en Fursa. Die dringen al jaren aan op verkoop van een meerderheidsbelang in de Aziatische joint venture ASM Pacific, omdat deze meer waard is dan ASMI als geheel. Het onderpresterende bedrijf zelf zou flink gereorganiseerd moeten worden. Bovendien hebben ze jarenlang geklaagd dat aandeelhouders bij ASMI minder rechten kregen dan de code Tabaksblat voor goed ondernemingsbestuur ze geeft. Ook waren hermes en Fursa verbolgen over de benoeming van Chuck del Prado tot bestuursvoorzitter als opvolger van zijn vader, oprichter en grootaandeelhouder Arthur del Prado.

De Ondernemingskamer vond dat er genoeg redenen waren om te twijfelen aan het beleid van ASMI en gelastte een onderzoek. Dat paste ook in een rij van uitspraken waarin deze speciale kamer van het Amsterdamse gerechtshof de activistische aandeelhouders meer ruimte gaf - al stelde deze ook vast dat het primaat voor beleid en strategie bij de raad van bestuur ligt. En die moet in Nederland niet alleen de belangen van aandeelhouders behartigen, maar de belangen van alle bij de onderneming betrokkenen (werknemers, klanten en leveranciers).

De vorige president Huub Willems leek mee te gaan met de tijdgeest waarin het aandeelhouderskapitalisme in Nederland opkwam. In wetgeving en via de code-Tabaksblat voor goed ondernemingsbestuur, die aandeelhouders meer rechten gaf. Activistische aandeelhouders lieten daarnaar verwijzend ook weten dat ze die rechten zouden opeisen.

De Hoge Raad zet daar nu de rem op. Zo zegt het hoogste rechtscollege dat bedrijven buiten de aandeelhoudersvergadering om niet verplicht zijn om in tussentijdse gesprekken met aandeelhouders te discussiëren over de strategie.

Niet alleen activisten, ook grote institutionele beleggers overleggen steeds vaker in onderonsjes met besturen. Die mogen dat doen, maar zijn dat zeker niet verplicht, stelt de Hoge Raad nu. Aandeelhoudersvergaderingen, die dreigden af te glijden naar niet ter zake doende rituele bijeenkomsten, krijgen zo een groter belang. Op dat podium zullen de activisten nu de strijd moeten aangaan.

Verder zijn volgens de Hoge Raad de commissarissen niet verplicht een bemiddelende rol te spelen bij een conflict tussen bestuur en aandeelhouders. Die kregen ze wel van de Ondernemingskamer bij ASMI en Stork, waar de rechter zelfs supercommissarissen benoemde om het conflict op te lossen. Volgens de Hoge Raad heeft de raad van commissarissen zelf de vrijheid om te bepalen of ze een bemiddelende rol wil spelen.

Hoe de Hoge Raad denkt over het toepassen van beschermingsconstructies, wordt uit deze uitspraak niet duidelijk. Al bij Stork werd de Ondernemingskamer de vraag voorgelegd of het uitoefenen van opties, waardoor bevriende stichtingen een groot belang krijgen in een bedrijf, gebruikt mogen worden om activistische aandeelhouders te stuiten. Die vraag wordt niet beantwoord. De Hoge Raad zegt alleen dat de stichting nog niet beschouwd kan worden als medebeleidsbepaler - nadat de optie is uitgeoefend.

De vraag of de optie gebruikt had mogen worden bij ASMI, gaat nu terug naar de Ondernemingskamer. Die moet beslissen of ze een beperkter onderzoek naar wanbeleid wil gelasten.

Einde aan een jarenlang conflict bij ASMI ASMI maakt apparatuur voor de fabricage van chips. Aandeelhouders zijn teleurgesteld over de verlieslijdende de zogeheten front end-divisie en willen dat het bedrijf zich opsplitst. ASMI, geleid door Chuck del Prado, zoon van oprichter Arthur del Prado, weigert dat pertinent.

September 2006: ASMI agendeert splitsing en wijst dit af.

December 2007: Belegger Fursa wil nieuwe top bij ASMI.

Mei 2008: ASMI wendt coup af met beschermingsconstructie, aandeelhouders protesteren bij Ondernemingskamer.

Juli 2008: Bod van concurrent Applied Materials.

April 2009: Financieel topman vertrekt na onenigheid.

Mei 2009: Intel neemt een belang in ASMI.

Augustus 2009: Ondernemingskamer gelast onderzoek naar wanbeleid.

Juli 2010: Hoge Raad vernietigt vonnis.