Woordenlijst 'Made in China'
drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl
| Autarkie | Zelfvoorzienend: men kan geheel in de eigen behoeften voorzien. |
| Barbaren (gekookte) | Volken die een gedeelte van de Chinese beschaving hebben overgenomen. |
| Barbaren (rauwe) | Volken die geen enkele verwantschap hebben met de Chinese cultuur. |
| 'Bende van Vier' | Vier partijleiders waaronder de vrouw van Mao gaven leiding aan de Culturele revolutie. |
| Beweging van zelfversterking | Onder leiding van keizerin-moeder Cixi werden met zeer grote terughoudendheid moderniseringen doorgevoerd. de hervormingen bleven zeer oppervlakkig. |
| Bloedbad van Sjanghai. | Kwo Min Tang begon een vervolging van de Communisten in 1927. |
| Boksers | Opstandelingen in het keizerlijke China rond 1900. Zij richtten zich ook tegen de westerse inmenging in China. Zij werden verslagen door een internationaal leger. |
| Bokseropstand | Opstand in China (1900) tegen de aanwezigheid van westerlingen en tegen de keizer. genoemd naar de Chinese vechttechniek Kungfu, in de buitenlandse pers 'Boksers'genoemd. |
| Bourgeois liberalisten | Omschrijving door orthodoxe marxisten van personen die het Maoïsme wilden aanpassen.. |
| Centraal Comité | Hoogste regeringsorgaan in China. |
| Chinese Communistische Partij | Werd in juni 1921 opgericht, onder andere door Mao zedong, kortweg mao genoemd. |
| Chinese Republiek | Werd in 1911 uitgeroepen in Nanjing, de keizer trad af op 13 februari 1912. |
| Chinese Sovjetrepubliek | Werd in 1931 opgericht. |
| Chinese Volksrepubliek | Ontstond op het vasteland van China na de winst van de Communisten in de Burgeroorlog onder leiding van Mao, op 1 oktober1949. |
| Communisten | Aanhangers van de Communistische Partij |
| Communistisch manifest | Pamflet van Marx en Engels. |
| Communisme/socialisme | Maatschappijmodel waarin alle productiemiddelen eigendom zijn van de staat. de staat wordt geleid door de communistische partij, die aangezien er in een communistische samenleving geen klassentegenstellingen bestaan, de belangen van de hele bevolking behartigt. Communistische staten kennen daarom een eenpartijstelsel. Het communisme ontleent veel aan het werk van Karel Marx, maar vestigde zich in staten waar Marx dat niet verwacht had. De eerste en belangrijkste communistische staat was de Sovjet-Unie, die na 1917 het communisme probeerde te verspreiden over de rest van de wereld. De Tweede Wereldoorlog en de dekolonisatie boden daar gelegenheid voor. In veel koloniën ging de strijd om onafhankelijkheid en communisme hand in hand. Noord-Viëtnam is daar een goed voorbeeld van. Communisten willen de samenleving vooral door revolutie bereiken, socialisten vooral door een geleidelijke (evolutionaire) aanpak. |
| Communistische fase | Volgens Marx het einddoel van de menselijke ontwikkeling. Er zal dan een samenleving zijn zonder klassen waarin voor ieder geluk en welvaart is. |
| Cultiveren | Tot wasdom laten komen / bevorderen. |
| Culturele revolutie | Poging om een Chinese vorm van communisme op te bouwen(1966) onder leiding van Mao Zedong. Terreur Rode Brigades. Paste in Mao's visie van permanente revoluties. De culturele revolutie liep uit op een chaos waaraan het leger een einde maakte(1976). |
| Confucianisme | Chinese leer uit de 6e eeuw voor Chr. van Koeng Foetsoe (Confucius) die de nadruk legde op het juiste persoonlijke gedrag. Respect voor de meerdere. |
| Confucianisten | Aanhangers van de leer van Confucius. |
| Deng Xiaping | Opvolger van partijleider Mao Zedong. Overleden in 1997. |
| Destalinisatie | De aanval op Stalin door Chroesjtsjov werd ingezet op het 20e partijcongres in 1956. Er volgde een periode van openlijke kritiek op Stalin, waarin vele politieke gevangenen werden vrijgelaten en de macht van de geheime politie aan banden werd gelegd en velen postuum werden gerehabiliteerd (Van belang voor nabestaanden). |
| Extraterritorialiteit | Als in een bepaald gebied van een land niet de eigen wetten van dat land maar de wetten van een ander land gelden. |
| Factorij | Een handelspost met kantoren en pakhuizen. |
| Fengshui | De natuurkrachten in het landschap. Vernieuwingen tasten deze aan. Daarom werden telefoonpalen neergehaald. |
| Grote Sprong Voorwaarts | Poging om een Chinese vorm van communisme op te bouwen (1958) onder leiding van Mao Zedong, waarbij de bevolking werd georganiseerd in zelfverzorgende communes. Het werd een mislukking de productie daalde en er ontstond hongersnood. |
| 'Heilig edict' | uitgevaardigd in 1670 door keizer Kongxi. het bestond uit zestien Confucianistische richtlijnen. |
| Hemels mandaat | De keizer was door de hemel aangewezen om de wereld te besturen. |
| Hukou-systeem | Volgens dit systeem mochten Chinezen niet verhuizen alleen met toestemming van de overheid. |
| Ideologie | Samenhangend geheel van ideeën over de macht die een staat (de overheid) op de samenleving mag uitoefenen. b.v. socialisme; liberalisme. |
| Industriële revolutie | Periode waarin de landbouw voor de meeste mensen in Europa als belangrijkste middel van bestaan verdrongen werd door de industrie. De veranderingen waren zo groot dat men spreekt van een revolutie. |
| Japans-Chinese oorlog | 1894-1895 Japan viel Korea binnen en de Chinese vloot werd verslagen. Bij het verdrag van Shimonoseki in 1895, moest China ermee instemmen dat Korea voortaan onder invloed van Japan zou staan. |
| Ketou | De Tribuutgezant. |
| Komintern | Opgericht in maart 1919 in Moskou om de wereldrevolutie te leiden |
| Lange Mars | Tocht van Mao en communisten van Gianqxi naar Yan 'an. |
| Magistraat | De Mandarijn die het district bestuurde namens de keizer. |
| Mammonisme | Geldzucht. |
| Mandarijnen | Ambtenaren die in naam van de keizer het land bestuurden. |
| Mantsjoes | Maakten sinds 1644 de dienst uit in China in de Quig dynastie. |
| Maoisme | Ook wel boerenbolsjewisme genoemd. |
| Mao ZeDong | Leider van de communistische partij van China die door middel van zijn Lange Mars en de burgeroorlog tegen de Kwo Min Tang er in 1949 in slaagde zijn doel, de stichting van de Chinese Volksrepubliek, te verwezenlijken |
| Marx, Karl | Wetenschapper die in de 19e eeuw de theorie van het communisme nader uitwerkte. Volgens Marx zou een revolutie een einde maken aan de uitbuiting van de arbeiders door het kapitalisme. Het einddoel van het communisme was de klasseloze samenleving. |
| Marxisme-Leninisme | De theorie die Karel Marx in de negentiende eeuw ontwikkelde en door Lenin is uitgewerkt. Het marxistisch-leninisme is in de Sovjet-Unie de grondslag voor het bestuur van het land en te voren politiek. Een belangrijke toevoeging is: de dictatuur van het proletariaat wordt namens het proletariaat uitgeoefende door de communistische partij. Dus een dictatuur van de partij. |
| Marxistisch-Leninistische Wereldrevolutie | Revolutie gepropageerd door Lenin waarbij hij ervan uitging dat in alle landen de marxisten de revolutie zouden leidden tegen de kapitalisten. |
| Meerjarenplannen | Plannen voor de productie over een aantal jaren, opgesteld door de regering in een communistisch economisch systeem. |
| Modern Imperialisme | Fase in de geschiedenis van het kolonialisme tussen ca. 1890 en 1910. Kenmerkend is de uitbreiding van het Nederlandse gezag over de gebieden die daarvoor alleen in naam onder Nederlands gezag stonden. Het imperialisme maakte een einde aan de 'politiek van de onthouding'. |
| Mondialisering | De landen in de wereld worden steeds meer economisch van elkaar afhankelijk. |
| Orthodoxe Marxisten | Wilden vasthouden aan de oorspronkelijke ideologie. |
| Nanjing, verdrag van | Gesloten in 1842. Het westen dwong China zijn grenzen open te stellen. En Hongkong werd voor 150 jaar aan Engeland verpacht. |
| Nanjing, slachting van | De Japanners traden zeer hard tegen de Chinezen op en brachten velen om het leven. |
| Nationalisten | Aanhangers van de Kwo Min Tang onder leiding van Tsjang Kay Tsjek |
| Nationalistisch China | Ontstond na de burgeroorlog in 1949 waarbij de Nationalisten (Kwo Min Tang) hun toevlucht zochten op het eiland Formosa, het huidige eiland Taiwan. |
| Oostblok | Communistische landen van Oost-Europa en de Sovjet-Unie. |
| Opiumoorlog (Eerste) | (1840-1842) tussen Engeland en China naar aanleiding van de verboden invoer van opium in China door de Engelsen. Het westen dwong China zijn grenzen open te stellen. En Hongkong werd voor 150 jaar aan Engeland verpacht. |
| Parallelle staatstructuur | De bestuursorganen in de Chinese Volksrepubliek kregen elk een tegenhanger in de Partijorganisatie. Maar de partij initieerde en controleerde de macht van de regeringsorganen |
| Planeconomie | Economie waarin de regering bepaalt wat de landbouw en de industrie in vijf jaar moet produceren. In Rusland ingevoerd na de opheffing van de NEP in 1928. Controle door het Gosplan. |
| Plein van de Hemelse vrede | Centraal plein in Peking, vlakbij de 'verboden Stad'. Hier werd op 4 juni 1989 hard opgetreden tegen demonstrerende studenten. |
| Russische Revolutie | Er waren er in feite twee: de feb/maart revolutie van 1917 waarbij de tsaar ten val kwam en de regering geleid werd door Kerenski en de okt/nov revolutie van 1917 toen Lenin c.s. de communisten (Bolsjewisten) aan de macht bracht. |
| Revisionisme | Herziening van de leer van Marx door gebruik te maken van de democratie om het socialisme in te voeren. |
| Sinocentrisme | De neiging van China om zichzelf centraal te stellen. ze beschouwden hun rijk als het middelpunt van de wereld. het was gebaseerd op de overtuiging dat de gebruiken die waren ingesteld door de Chinese voorvaderen, de enige ware beschaving vertegenwoordigden |
| Sneevliet, Henk | (1883-1942) Nederlander zou een belangrijke rol hebben gespeeld in de politieke ontwikkelingen via de Komintern in China. |
| Socialistische fase | Na de Oktoberrevolutie begon men met de opbouw van het socialisme als maatschappelijk systeem. Stalin verklaarde in 1936 die opbouw als voltooid./ Alle productiemiddelen zijn gesocialiseerd; in handen van de gemeenschap. |
| Socialisme | Een stroming die op sociaal gebied gelijkheid belangrijk vindt. Op economisch gebied moeten grond en bedrijven eigendom zijn van de gemeenschap. |
| Socialisten | Aanhangers van het socialisme die hun ideaal door middel van een meerderheid in het parlement willen invoeren. |
| Speciale economische zones | Speciaal door de CCP aangewezen gebieden waar 'joint ventures' (gezamenlijke ondernemingen van de Chinese overheid en buitenlandse bedrijven) zich mochten vestigen. ze bevonden zich aan de Chinese zuidkust bij Shenzhen. Hier werd dus de vrije ondernemingsgewijze productie toegepast. |
| Totalitaire Staat | Staat die alle delen van het maatschappelijk leven wil beheersen en/of ondergeschikt wil maken aan de officiële leer. Opvoeding, wetenschap politiek, kunst economie en godsdienst worden onder toezicht geplaatst. |
| Tribuutstelsel | Het tribuut was een rituele belasting in de vorm van ( kostbare) producten uit het gebied waarover de vreemde koning heerste. door een gezant met een tribuut naar het Chinese hof te sturen erkende men het gezag van de Chinese keizer. Het was dus een combinatie van diplomatie en handel. Op zijn beurt verleende China de tribuutstaten militaire assistentie. |
| Vasco da Gama | Ontdekte de zeeroute naar China. |
| Verdragshavens | Ontstonden in 1842 na de Eerste Opiumoorlog. Hierbij ontstonden voor buitenlandse landen vrijhandelszones aan de kust. |
| Verenigde Front (Eerste) | 1922-1927 Samenwerking tussen de Kwo Min Tang en de Chinese Communistische Partij. |
| Verenigde Front (Tweede) | 1936-1945 Samenwerking tussen de Kwo Min Tang en de Chinese Communistische Partij tegen Japan. |
| Vier moderniseringen | Een campagne die zich richtte op de modernisering van de landbouw, industrie, wetenschap en technologie en defensie. |
| 'Vijand van het Volk' | Die groeperingen die niet wilden samenwerken met de Chinese Communistische Partij werden zo door de Communisten genoemd. |
| Vijfde modernisering | Protest tegen de corruptie en hervorming politiek stelsel. |
| Volkscommune | Zelfstandige economische en politieke eenheid op het platteland gedurende de Grote Sprong Voorwaarts, meestal bestaande uit meerdere dorpen. Men probeerde in China in die tijd in de communes te verwezenlijken d.m.v. het afschaffen van ieder privéleven en ieder privé-eigendom. Nu: een bestuurlijke eenheid. |
| Warlords | Generaals met regionale machtzones na 1916. |
| Yamen | Gebouwencomplex om geven door hoge muren met kantoren van de magistraat. |
| Yuan Shikai | Dictator van 13 februari 1912 tot zijn dood in 1916. |
| Zijderoute | Handelsroute die van China d.m.v. karavanen naar het Middellandse Zeegebied liep. |
