| Berlijn staat op scherp, want de sociale bijsturing van de vrije markt is er altijd al een topthema. En Duitsland heeft een historische weerzin tegen financiële onzekerheden. |
| |
| De Duitse regering dringt er bij Washington op aan dat het reddingspakket voor de Amerikaanse banken nog deze week wordt aangenomen. Die niet mis te verstane politieke boodschap komt van bondskanselier Angela Merkel, die zich achter de schermen intensief bemoeit met het crisismanagement voor een dreigende financiële ineenstorting. |
| |
| Berlijn staat op scherp. De historische weerzin in Duitsland tegen financiële onzekerheden heeft de bankencrisis tot hogere politiek gemaakt. En daarmee tot Chefsache. De Duitse minister van Financiën Peer Steinbrück - een capabele en crisisbestendige sociaal-democraat - werkt nauw met Merkel samen. Beiden hebben zich allereerst tot taak gesteld Duitse banken voor bankroet te behoeden en paniek bij spaarders te voorkomen. Tot nu toe slagen ze daar goed in. Plannen voor een Europees reddingsfonds naar Amerikaans model worden door beide bewindslieden vooralsnog sceptisch bejegend. |
| |
| Steinbrück heeft dezer dagen een toelichting in de Bondsdag gegeven waarin politieke ideologie en financiële analyse om voorrang strijden. De crisis op de financiële markten, zei hij is voor alles een Amerikaans probleem. Hij hekelde de Anglo-Amerikaanse banken met hun overdreven fixatie op rendementen. Wat we hier zien, aldus Steinbrück, is een systeem dat mateloze overdrijving mogelijk heeft gemaakt en heeft geduld, en dat zichzelf ten slotte opheft. Amerika heeft volgens hem onverantwoord lang alles aan het vrije spel van de marktkrachten overgelaten. |
| |
| Dit laatste is een topthema in de Duitse samenleving: in hoeverre is het verantwoord om de vrije markt werkelijk zijn gang te laten gang? Kunnen ondernemingen en banken geheel zonder staatsbemoeienis, zoals de tijdgeest wil en Brussel dicteert. De recente gebeurtenissen op de financiële markten geven in Duitsland de tegenstanders van marktliberalisering rugwind. |
| |
| Er is weer volop aandacht voor die typisch Duitse vinding van de sociale markteconomie, het economische model van samenwerking tussen staat en bedrijfsleven waarmee de politicus Ludwig Erhard vijftig jaar geleden het Duitse Wirtschaftswunder aanstuurde. |
| |
| Bondskanselier Merkel laat geen gelegenheid voorbij gaan om haar geestverwant Erhard en diens sociale markteconomie aan te prijzen. En Steinbrück wees de Bondsdag nog eens op die belangrijke erfenis uit de tijd van de Duitse wederopbouw: het drieledige bankensysteem waarin lokale en landelijke overheden een grote rol spelen en dat deels gedragen wordt door publiekrechtelijke spaarbanken. |
| |
| Juist de Duitse spaarbanken, met hun ietwat kneuterige imago, kunnen wel eens de redding zijn van financiële instituten die zichzelf het afgelopen decennium profileerden als global player. Wat dat betekende, is langzaam duidelijk geworden: speculaties en risicos met financiële producten die buiten de balans werden geplaatst. De behoudende Sparkasse van om de hoek heeft daaraan, voor zover bekend, niet meegedaan. |
| |
| Steinbrück houdt vol dat de verliezen bij de Duitse banken overzichtelijk en te verwerken zijn. Ook voor hem en Merkel moet het bijna-bankroet van de Hypo Real Estate, afgelopen zondag, als een onaangename verrassing zijn gekomen. In een Nacht und Nebel-actie moest de financier van zakelijk onroerend goed door Duitse collega-banken met 35 miljard euro van de ondergang worden gered. Was het met de Hypo Real Estate misgegaan, dan had ook in het financieel stabiele Duitsland een niet te overziene kettingreactie kunnen optreden, zoals een bankier in Berlijn het uitdrukte. |
| |
| De Duitse regering staat met 26,6 miljard euro garant voor de redding van de Münchense hypotheekbank. Als het onverhoopt toch misgaat betaalt de belastingbetaler de rekening. Zoals ook het geval kan zijn met eerder uit de penarie gehaalde banken: IKB en de Saksische, West-Duitse en Beierse Landesbanken, drie financiële instellingen van deelstaten. |
| |
| De Bondsdag is in meerderheid voor staatsgaranties aan banken die in zwaar weer zijn gekomen. Maar niets voor niets. Fractievoorzitter Volker Kauder van de christen-democratische CDU drukte de heersende opvatting uit: Het zal niet zo zijn dat de staat geld geeft, en dat het dan verder in orde is. Bondskanselier Merkel zegt vandaag in een kranteninterview: De regering kan en wil geen blanco cheque aan banken uitschrijven. De politiek eist als tegenprestatie schoon schip, en invloed bij maatschappelijk gevoelige zaken als de beloning van managers en de structuur en eigendomsverhoudingen van ondernemingen. |
| |
| In Berlijn wordt er rekening mee gehouden dat de financiële crisis hoe dan ook sporen zal trekken. Allereerst bij praktische zaken als groeiramingen en mogelijk stijgende begrotingstekorten. Minister Steinbrück heeft hard gewerkt aan een sluitende begroting in 2011. Maar als kredietgaranties van vele miljarden moeten worden waargemaakt, kan dat anders uitpakken. Langzaam beginnen politici ook te wennen aan naar beneden bijgestelde groeiprognoses. |
| |
| Minstens zo belangrijk zijn de gevolgen voor het ideologische debat. De Duitse politiek laat zich al maanden opjagen door Die Linke, de nieuwe ultralinkse partij van voormalig sociaal-democraat Oskar Lafontaine en ex-DDR-communist Gregor Gysi. Zij plaatsten als eersten globalisering en marktliberalisering als perfide en verkeerd op de agenda. Op de groei van Die Linke en het aanzwellende debat over de schaduwkant van de globalisering, volgde verlinksing van de Duitse politiek. De partij van Lafontaine en Gysi zou nu door anti-kapitalistische sentimenten in het land, als reactie op de crisis van het grote geld, een groeispurt kunnen nemen. Voor de Bondsdagverkiezingen van volgend jaar is aan ideologische thematiek in ieder geval geen gebrek. |
Economie 
