Ontwikkeling

Het ontstaan van de multiculturele samenleving, 1970-1990

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

Deelvraag 4: Hoe veranderde Nederland in de jaren zeventig en tachtig van de twintigste eeuw onder invloed van immigranten?

Vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw was Nederland een van de welvarendste landen in de wereld. Sinds het einde van de Tweede wereldoorlog was er vrede in West-Europa, hoewel er een constante dreiging van de Koude Oorlog was. In die omstandigheden verschenen er steeds meer buitenlanders in het Nederlandse straatbeeld. In de jaren zeventig, toen de economische bloei minder werd, moest Nederland accepteren dat grote groepen immigranten blijvend deel zouden uitmaken van de samenleving.

Het belang van dit onderwerp

Overheidsbeleid dat in eerste instantie verstandig leek, kon op de lange termijn ongewenste gevolgen hebben. Een goed voorbeeld was de koloniale erfenis. In de jaren zeventig deden zich problemen voor met verschillende groepen Nederlanders die oorspronkelijk uit de koloniën kwamen.

Een ander voorbeeld van overheidsbeleid dat bij nader inzien problemen opleverde, was de veranderde positie van de gastarbeiders. Omdat de economie in die jaren achteruitging, zorgde hun aanwezigheid voor onvrede onder de bevolking. Het toenemende vliegverkeer maakte het mogelijk dat Nederland een gemakkelijker bereikbaar toevluchtsoord werd. De stroom vluchtelingen en asielzoekers nam toe en dat dwong de overheid ertoe een vluchtelingenbeleid te formuleren. De menselijke idealen botsten soms met de alledaagse realiteit.

4.1 Molukse jongeren radicaliseren

In de loop van de jaren zestig werd het ideaal van een eigen Molukse staat steeds meer een utopie. Nederland kon en wilde zich daar niet mee bemoeien. Geïnspireerd door linkse- jongeren en studentenopstanden in onder meer Nederland, VS, Duitsland en Frankrijk gingen ook Molukse jongeren zich actief opstellen. Groepen Molukse jongeren begonnen zelfs te geloven in gewapende strijd voor het ideaal van de RMS. Twaalf jaar lang, tussen 1966 en 1978, voerden kleine groepjes Molukkers terreuracties uit in Nederland, waarbij ook dodelijke slachtoffers vielen. Zij stichtten brand, kaapten twee treinen en bezetten een school en een overheidsgebouw. De acties van de jongeren werd door een deel van de Molukse gemeenschap bewonderd. Toch vonden veel mensen de Molukkers nu de nieuwe paria's. Hun imago werd op zijn minst ernstig schade toegebracht. Naarmate de acties voortduurden, verloren de jongens ook binnen de Molukse gemeenschap veel steun. Hun idealen waren het verlies van zoveel onschuldige levens toch niet waard.

4.2 Aandacht voor de Molukkers

De banden tussen de Molukkers en de Nederlanders waren ernstig bekoeld. Voor veel Molukkers was het ook een keerpunt. Zij mochten dan het ideaal van een eigen Molukse staat hebben, maar dat hoefde niet noodzakelijk hand in hand te gaan met een slechte verhouding met Nederland. Als gevolg van de uitbarstingen van geweld besefte de Nederlandse overheid dat zij de Molukkers verwaarloosd had. De officiële verzoening tussen de Nederlandse overheid en de Molukkers was de Gezamenlijke Verklaring die in 1986 een akkoord betekende waarbij Nederland de integratie van de Molukkers zou bevorderen. Er kwam een aantal plannen om de werkloosheid onder Molukkers te bestrijden, er kwam een museum over de Molukkers en zij zouden eerherstel krijgen. Alle Molukkers van de eerste generatie kregen een medaille met daarop de tekst 'uit waardering voor uw inzet' plus een jaarlijkse uitkering van tweeduizend gulden. Ook konden Molukkers eind jaren tachtig eindelijk een Nederlands paspoort aanvragen.

Er is nog steeds een kleine groep Molukkers die een eigen Molukse staat nastreeft. De meeste Molukkers hebben eind jaren tachtig definitief geaccepteerd dat hun toekomst in Nederland ligt.

4.3 Suriname onafhankelijk

In de jaren zeventig van de twintigste eeuw streefde de Surinaamse regering naar volledige onafhankelijkheid. Na langdurig overleg met de Nederlandse overheid werd de kolonie op 25 november 1975 toch een onafhankelijke staat. Een en ander leidde in Suriname tot problemen tussen verschillende etnische groepen. Behalve de oorspronkelijke Indianen woonden er Creolen (voormalige slaven), bosnegers (gevluchte slaven), Hindoestanen (arbeiders uit India), Chinezen en Javanen, die naar Suriname waren gekomen om te werken. Vooral tussen Creolen en Hindoestanen liepen de spanningen soms hoog op. Suriname werd in 1980 een dictatuur toen Desi Bouterse met een aantal collega-militairen de macht greep.

Voor veel Surinamers was de politieke instabiliteit een reden om het land te verlaten. Zij vertrokken naar Nederland. In de hoop daar een beter bestaan te kunnen opbouwen. In de loop van de twintigste eeuw waren er al regelmatig Surinamers van de gegoede burgerij naar Nederland gekomen. In de jaren vijftig had Nederland Surinaamse meisjes geworven om in de verpleging te werken. De Nederlandse regering ging er, net als bij de komst van de Molukkers, ten onrechte vanuit dat de Surinamers die in de jaren zeventig kwamen, tijdelijk in Nederland zouden blijven. De regering besloot de Surinamers beter te ontvangen. Zij kregen een woning en de garantie van een minimuminkomen in de vorm van een uitkering als zij geen werk konden vinden. Maar een aanzienlijke groep kon echter niet aarden. Zo ontstond een Surinaamse onderklasse die voor sommigen een bron van ergernis was.

4.4 Gezinshereniging en crisis

Vanaf de jaren zestig werd gezinshereniging stap voor stap gemakkelijker gemaakt, al waren de voorwaarden nog steeds streng. Ze woonden vaak in kleine overvolle kamertjes. Dat leidde tot conflicten met buurtbewoners, die moeilijk konden wennen aan de andere gewoontes van hun nieuwe buurtbewoners en die steeds meer gekleurde mensen in het straatbeeld zagen. Juist in de periode dat veel gastarbeiders zich blijvend in Nederland vestigden, kwam een einde aan de enorme werkgelegenheid. Door de technische vooruitgang en de opkomst van de lagelonenlanden kwam de industrie in Nederland in de loop van de jaren zestig onder druk te staan.

Toen in 1973 de oliecrisis uitbrak en de economie in de jaren daarna in het slop raakte, was dat nog een extra klap voor de werkgelegenheid. In 1975 stopte Nederland de werving van gastarbeiders. Wie toen nog niet zijn gezin had laten overkomen, ging alsnog terug naar zijn land van herkomst.

De integratie van de al in Nederland wonende gastarbeiders verliep moeizaam. Turken en Marokkanen voelden zich het meest thuis in hun eigen groep. daar deelden zij hun cultuur, taal, godsdienst en was begrip voor de omstandigheden waarin zij leefden. Sommige Nederlanders eisten van de immigranten niet alleen integratie, maar assimilatie, dat wil zeggen complete aanpassing aan de Nederlandse cultuur.

4.5 Opnieuw vluchtelingen.

De gastarbeiders waren economische migranten. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg Nederland echter ook weer te maken met immigranten die niet zozeer ergens naartoe kwamen, maar meer ergens vandaan gingen, de vluchtelingen. De Nederlandse overheid ging met deze vluchtelingen anders om dan met de economische migranten. Uit medemenselijke overwegingen kregen deze mensen asiel in Nederland.

De rechten en plichten van vluchtelingen en van regeringen werden in 1951 vastgelegd in het Vluchtelingenverdrag van de Verenigde Naties. Op basis van dat verdrag nam Nederland in 1956 een groep Hongaren, zie afbeelding Hongaarse Opstand , op en in 1968 een groep Tjsechoslowaken. In beide landen onderdrukte de Sovjet Unie met veel geweld een opstand. 

De komst van de vluchtelingen was echter incidenteel. Toch vond de regering dat Nederland als rijk westers land een zekere verantwoordelijkheid had voor mensen die het minder hadden. Daarom bood zij elk jaar een kleine groep vluchtelingen in conflictgebieden asiel aan. In de jaren zeventig bijvoorbeeld een groep Vietnamese bootvluchtelingen. Naarmate de welvaart steeg, er in de wereld meer oorlog kwam én Europa steeds bereikbaarder werd, steeg het aantal mensen dat in Nederland asiel kwam aanvragen. Vluchtelingen uit Oeganda, Chili, Argetiniè, Cambodja en andere landen wisten de weg naar Nederland te vinden. In 1984 kwamen enkele duizenden Tamils uit Sri Lanka met het vliegtuig naar Nederland.

4.6 Meer vluchtelingen

De Nederlandse regering besefte begin jaren tachtig dat de komst van asielzoekers geen incidenteel verschijnsel was. Men stichtte asielcentra waar vluchtelingen moesten wachtten op een beslissing over hun asielaanvraag. De overheid bekeek of de aanvrager recht had op de status van vluchteling volgens het vluchtelingenverdrag van de Verenigde Naties. Iemand die politiek vluchteling was, vervolgd vanwege ras, geloof, etniciteit, sekse of politieke standpunten, had grote kans om inderdaad die status te krijgen. Zo iemand kreeg de A status. Hij mocht voor onbepaalde tijd in Nederland blijven en hoefde niet te vrezen het land uitgezet te worden. Wie eerder in een ander land asiel had aangevraagd, kreeg geen A status. Ook die niet als vluchteling werden beschouwd en om economische redenen hunland ontvlucht waren. Vanaf eind jaren tachtig probeerde de regering de komst van de economische vluchtelingen serieus te beperken.

Een andere groep vluchtelingen waren de oorlogsvluchtelingen. Omdat zij niet persoonlijk waren vervolgd kregen zij geen A status. Ze kregen meestal wel een verblijfsvergunning of werden gedoogd zolang de oorlog duurde. Op den duur moesten deze vluchtelingen naar hun land van herkomst terugkeren. Als hun asielverzoek werd afgewezen en de overheid geen kans zag hen het land uit te zetten, verdwenen velen van hen in de illegaliteit.