Ontwikkeling

Luns kreeg na crisis ten onrechte de zwartepiet

Peter Giesen in Volkskrant 23 november 2007

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

Accent Nieuw Guinea

Minister Luns van Buitenlandse Zaken is ten onrechte aangewezen als zondebok in de Nieuw-Guineacrisis van 1962. Al snel na de crisis ontstond het beeld dat Luns krampachtig had vastgehouden aan het laatste restant van Nederlands­Indië. Hij zou het parlement hebben misleid door te suggereren dat de Verenigde Staten zijn beleid steunden.

Dit beeld klopt niet, stellen Jan Willem Brouwer en Jan Ramakers in Regeren zonder Rood. Dit boek over het kabinet-De Quay (1959-1963) verschijnt op 3 december.

'Aanvankelijk steunden de Amerikanen Luns, maar gaandeweg draaiden ze bij. Luns heeft het parlement daarover naar behoren geïnformeerd', zegt Brouwer. Hij stuitte op aantekeningen van een besloten commissie­vergadering van de Eerste Kamer, waaruit bleek dat Luns waarheidsgetrouw verslag deed van de positie van de Amerikanen.

'Achter gesloten deuren heeft hij waarschijnlijk hetzelfde gezegd tegen de Tweede Kamer. Helaas kunnen we dat niet zeker weten, omdat de desbetreffende archieven zijn weggegooid.'

De Nederlandse politiek was destijds sterk verdeeld over Nieuw-Guinea. Indonesië maakte aanspraak op het gebied. Nederland had de Papoea's echter beloofd dat zij te zijner tijd zelf over hun toekomst mochten beschikken. 'Sommige ministers vonden dat Nederland per se die belofte moest nakomen. Luns was zeker niet de grootste havik. Katholieke ministers als Piet de Jong en Marga KIompé waren veel feller', zegt Brouwer. Andere ministers vonden het kleine, verre en dunbevolkte Nieuw-Guinea geen oorlog waard.

Begin 1962 bereikte de crisis een hoogtepunt. Nederland had 10 duizend militairen naar Nieuw-Guinea gestuurd, terwijl Indonesië een invasiemacht voorbereidde. Bij schermutselingen vielen negen doden aan Nederlandse en tweehonderd aan Indonesische zijde. Uiteindelijk moest Nederland bakzeil halen, omdat de VS Indonesië steunden.

Peter Giesen