Ontwikkeling

Samenvatting H2 SV deel 3 Havo/Vwo

De Tweede Wereldoorlog

Drs.J.W.Swaen docent geschiedenis en staatsinrichting www.blikopdewereld.nl

2.1 De oorzaken van de Tweede Wereldoorlog

Daar bestaan verschillende opvattingen over. Daarom eerst een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen in West Europa in de jaren 30 van de 20ste eeuw

Kaart van Europa in 1937

Belangrijkste gebeurtenissen in de jaren ' 30

Hitler en de NSDAP namen besluiten die in strijd waren met het Verdrag van Versailles:

1) Invoering van de dienstplicht in 1935 en daardoor sterke uitbreiding van het leger.

2) In 1936 werd het Rijnland bezet door Duitse troepen.

3) De aansluiting van Oostenrijk (de Anschluss) bij Duitsland in maart 1938

Frankrijk en Engeland reageerden alleen met protesten. Hitler eiste vervolgens dat Tsjecho-Slowakije Sudetenland aan Duitsland af zou staan. De premiers Daladier van Frankrijk en Chamberlain van Engeland vonden de eisen van Hitler 'redelijk' en samen met Mussolini van Italië en Hitler kwam men in München bij elkaar. Daar werd besloten om Hitler zijn zin te geven om 'de vrede te redden'. Tsjecho-Slowakije werd niets gevraagd. Vandaar dat we naderhand spreken van 'het verraad van München'.

Chamberlain werd bij terugkomst in Engeland toegejuicht alsof hij de vrede had bereikt. Spoedig, al in maart 1939 bezette Duitsland echter ook de rest van Tsjecho-Slowakije. Een proest volgde maar zowel Frankrijk als Engeland verklaarden geen agressieve daden meer van Duitsland te accepteren en beloofden Polen bij een eventuele Duitse aanval te steunen.

Tot grote verbazing van de wereld sloten de Sovjet Unie en Duitsland echter in augustus 1939 een niet-aanvalsverdrag. In dat verdrag werd ook afgesproken dat beide landen Polen onder elkaar zouden verdelen. Zie hieronder de handtekeningen onder de geheime bijlage bij dat verdrag  van de Russische minster van Buitenlandse Zaken Molotow en de Duitse minister van Buitenlandse zaken Ribbentrop

Op 1 september 1939 viel het Duitse leger Polen binnen en vormde de aanleiding tot de Tweede Wereldoorlog. Drie dagen later verklaarden Engeland en Frankrijk aan Duitsland de oorlog. Frankrijk en Engeland waren echter er niet op voorbereid.

Opvattingen over de oorzaken van de Tweede wereldoorlog

Omdat Hitler zocht naar 'leefruimte' in Oost Europa was een oorlog onvermijdelijk en Hitler bereidde zich daar ook op voor, maar Frankrijk, Engeland en de Sovjet Unie hebben ook schuld aan het uitbreken van de oorlog:

• Door aan bepaalde eisen van Hitler toe te geven (alle Duitstaligen in één rijk) dachten Engeland en Frankrijk de vrede te bewaren.

• Stalin maakte door het verdrag met Hitler voor Duitsland de weg vrij om Polen aan te vallen.

Volgens onderzoekers moet de schuld van de oorlog echter ook worden gezocht bij Frankrijk en Engeland omdat:

• In het Verdrag van Versailles werden aan Duitsland allerlei beperkingen opgelegd en Hitler probeerde terug te winnen wat Duitsland verloren had.

• Frankrijk en Engeland lieten Hitler zijn gang gaan en Hitler ging ervan uit dat ze dat ook zouden doen als hij Polen zou aanvechten.

• Frankrijk en Engeland waren bang voor het rode gevaar(communisme) en zolang Hitler richting Oosten trok voelde men zich veilig.

2.2 De Tweede Wereldoorlog: Veranderingen in de oorlogvoering

Angst en Verwarring in plaats van groot enthousiasme

In tegenstelling tot het begin van de Eerste Wereldoorlog heerste er bij het begin van de Tweede Wereldoorlog een gedrukte en angstige sfeer. De volwassenen herinnerden zich de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog nog goed. En de technologische ontwikkeling had niet stilgestaan.

Meer een wereldoorlog

In feite was er een dubbele oorlog gaande. In Azië was er al vanaf 1931 oorlog tussen China en Japan, nadat Japan Mantsjoerije was binnengevallen. De Japanners bezetten in 1940 ook de Franse koloniën in Azië. Na de aanval van Japan op Pearl Harbor verklaarde de VS de oorlog aan Japan.

Verbeterde en nieuwe wapens

• Verbetering van wapens uit de Eerste Wereldoorlog. Tanks vliegtuigen en gemotoriseerde voertuigen waren verbeterd. De legers werden veel mobieler waardoor er grote troepenverplaatsingen over grote afstanden plaatsvonden.

• Uitvinding van nieuwe wapens. Zoals sonar en radar. Dieptebommen konden onderzeeboten onschadelijk maken.

• De V'1's en V'2's. De Duitsers experimenteerden met straalvliegtuigen en raketten. Daar ontbrak vaak de nauwkeurigheid en het geluid ervan deed veel mensen angstig wegduiken.

• De atoombom. De Duitsers deden er wel onderzoek naar maar hadden nog geen atoombom De VS slaagden er in wel een atoombom te maken die ook zou worden gebruikt tegen Japan (Hiroshima en Nagasaki), waardoor Japan zou capituleren.

Bewegingsoorlog in plaats van loopgravenoorlog

Hoewel men ook in de Eerste Wereldoorlog dacht snel te kunnen oprukken verzande deze oorlog in een loopgravenoorlog (Sitzkrieg). In de Tweede Wereldoorlog echter slaagden de Duitsers er in door hun tactiek, de Blitzkrieg een snelle gemechaniseerde oorlog over een breed front, in Europa onder de voet te lopen.  Engeland en Frankrijk liepen daarin ver achter. Zie de gevolgen ervan aangegeven in het kaartje van Europa in 1942

De overmacht van de Duitsers werd steeds minder nadat de VS en de SU eraan gingen deelnemen. Vooral door gebruik te maken van tanks en vliegtuigen. Door de aanval op Rusland kreeg Duitsland te maken met een Twee Frontenoorlog. De Russen vanuit het Oosten en de westelijke geallieerden na de invasie in Normandië vanuit het Westen. De oorlog in de lucht werd steeds belangrijker en door een overwicht in de lucht keerden de kansen voor de Geallieerden.

De rol van Propaganda

In beide wereldoorlogen was er veel aandacht voor propaganda en censuur. Maar er waren ook verschillen:

• Een uitgebreide illegale pers ontstond. Dit kwam vooral omdat de Duitsers een groot deel van Europa hadden bezet (zie het kaartje).

• De film werd veel belangrijker. Vanaf de jaren '30  kwamen er films met geluid.

• Strooibiljetten werden grootschaliger gebruikt. Ze riepen de vijandelijke bevolking op de strijd te staken en zich te verzetten tegen de eigen regering.

• De radio werd het belangrijkste propagandamiddel. Hitler en Goebbels hielden vaak toespraken voor de radio. Men maakte speciale programma's voor de bevolking in de vijandelijke en bezette gebieden.

• Het effect van de propaganda was niet groot. De afkeer van de vijand werd in Engeland en de VS vooral veroorzaakt door de vijand zelf. Hoewel de VS isolationistisch was veranderde dat door de Japanse aanval op Pearl Harbor. In Engeland groeide de afkeer van Nazi-Duitsland vooral na München. De Duitsers manipuleerden echter de media tot in de kleinste details.

Betere medische zorg

Dankzij de Tweede Wereldoorlog kregen de onderzoekers voldoende geld voor hun onderzoek naar antibiotica. In 1943 werden voor het eerst gewonde soldaten behandeld met penicilline. Men schat dat zo 12% tot 15% van de soldaten is gered.

Een meer 'totale oorlog'

De Eerste Wereldoorlog kostte aan acht miljoen soldaten en een half miljoen burgers het leven. In de Tweede Wereldoorlog kwamen naar schatting twintig miljoen soldaten en ongeveer evenveel burgers om het leven. dat kwam vooral omdat:

• Er tijdens deze oorlog meer landen en veel meer soldaten bij de strijd betrokken waren.

• Duitse, Russische en Japanse soldaten mochten zich niet overgeven en moesten vechten tot het uiterste.

Ook het aantal omgekomen burgers was enorm gestegen. Dat kwam door de 'nieuwe' manieren waarop de oorlog werd gevoerd:

• Door de bewegingsoorlog kwamen grote gebieden van het aangevallen land in het frontgebied te liggen.

• Massale bombardementen op steden doodden honderdduizenden mensen

• De etnische politiek van de nazi's kostte aan miljoenen Joden, Russen en Polen het leven.

• Talloze Duitsers verloren het leven toen ze door de Russen uit het Oosten verdreven worden.

En er was in de meeste oorlogvoerende landen een groot tekort aan voedsel, kleding en andere goederen.

2.3 Naast nieuwe ook oude kenmerken in de oorlogvoering

Ook nu is de industriële productie van groot belang

Massaproductie zorgde voor wapens voor massale legers

a: De Duitse oorlogsindustrie

Hitler begon vanaf 1936 aan de opbouw van een oorlogsindustrie. de organisatie van de oorlogsindustrie ging weinig efficiënt. Pas in 1942 zag Hitler in dat het anders moest. hij benoemde Albert Speer tot leider van de oorlogsindustrie. Speer zorgde voorde ontwikkeling van veel minder modellen die daarna in massaproductie werden genomen. ook liet hij meerdere arbeiders  uit bezette landen naar Duitsland overbrengen. Er werkten bijvoorbeeld 600.000 Nederlanders in Duitsland. Ondanks de geallieerde bombardementen van de oorlogsindustrie verdrievoudigde de productie binnen drie jaar. In 1945 was 40% van de oorlogsindustrie plat gebombardeerd. En de olieproductie was tot 10% teruggevallen.

b: Rusland

Rusland kreeg veel materiële steun uit het Westen, bijvoorbeeld een half miljoen voertuigen en 625.000 veldtelefoons voor het leger. Achter de Oeral bouwde Rusland een oorlogseconomie op. Omstreeks 1943 hadden de Russen tweemaal zoveel troepen als de Duitsers en viermaal zoveel tanks.

c: Verenigde Staten

De Amerikaanse industrie werd op vrijwillige basis door de fabrikanten georganiseerd. de ombouw begon pas in 1941. De VS waren onovertroffen in massaproductie. De VS leverde tweederde van het materieel in de oorlog

d: Engeland

Engeland was in belangrijke mate afhankelijk van de steun vanuit de Engelse koloniën en vanuit de VS. De Duitse onderzeeërs wisten dat niet te verhinderen, al brachten zij de scheepvaart naar Engeland zware verliezen toe.

Weer grote invloed van leiders

 Churchill, Roosevelt en Stalin tijdens de  bijeenkomst in Jalta in februari 1945

Hitler

In Duitsland was Hitler de alleenheerser. Hij had niet alleen de politieke leiding maar bepaalde ook de strategie en de tactiek in de oorlogvoering. De Blitzkrieg bleek heel succesvol maar de aanval op de Sovjet Unie was een strategische blunder(opening twee-frontenoorlog). Voor de Duitse legerleiding werd Hitler een ramp. Hij wilde nooit om strategische redenen ergens terugtrekken. Dat bleek fataal bij de slag van Stalingrad dat bekend zou worden als 'het Verdun aan de Wolga'. Generaals die tegen Hitler ingingen werden ontslagen of overgeplaatst.

Churchill

Churchill was op strategisch gebied niet goed, maar hij ging niet in tegen zijn generaals. Hij wist de Engelse bevolking met briljante redevoeringen - vooral via bioscoopjournaal en via de radio - tot grote eenheid te brengen.

Roosevelt

Net als Churchill gebruikte hij de radio en de film om de Amerikaanse bevolking te overtuigen. Hij was de enige leider in de Tweede Wereldoorlog die strategie en tactiek helemaal aan zijn generaals overliet. Meer dan Churchill was hij bereid Stalin te vertrouwen.

Stalin

Stalin had net als Hitler alle macht in zijn and in handen. In 1937-1938 had hij ruim tweederde van zijn legercommandanten laten doodschieten of gevangenzetten. Hij was zich er echter van bewust weinig verstand van strategie en tactiek te hebben. Hij benoemde Zjoekov tot opperbevelhebber. Zjoekov bleek uiteindelijk een van de bekwaamste generaals.

Hoe lukte het Stalin dat de Russen zich tot het uiterste verzetten? Dat lukte hem dankzij:

1) Loslaten van de greep van de communistische partij.

2) De Russisch-Orthodoxe Kerk kreeg iets meer vrijheid.

3) Hulp van de door de staat gecontroleerde media, die Stalin verheerlijkten als oorlogsleider.

4) Terreur van Stalin onder de eigen bevolking.

5) Het buitengewoon wrede optreden van de Duitse troepen in Rusland.

2.4 Nederland onder Duitse bezetting

De Duitse Inval

Op 10 mei 1940 viel Duitsland zonder voorafgaande oorlogsverklaring Nederland binnen. De aanval was onderdeel van een groot aanvalsplan voor West-Europa. Alleen de verovering van Engeland (Battle of Brittain) mislukte.

Hoewel het Nederlandse leger groter was dan het Duitse leger was het slecht bewapend en niet goed voorbereid. Na een bombardement op Rotterdam dreigden de Duitsers ook andere steden te bombarderen. Het Nederlandse opperbevel kon niet anders dan capituleren. Bijna 4500 Nederlandse soldaten en burgers hadden het leven verloren.  De Nederlandse regering was al eerder uitgeweken naar Engeland. Van daaruit bestuurde men de rest van het Koninkrijk.

Einde aan de neutraliteit van Nederland

Tot 1940 voerde  Nederland een neutraliteitspolitiek. Door de aanval van de Duitsers kwam daar definitief een einde aan. Nederland had ook eeuwen lang uit economische motieven de neutraliteitspolitiek toegepast. Tijdens de Eerste Wereldoorlog erkende de oorlogsvoerende landen de Nederlandse neutraliteit. Zo is het begrijpelijk dat Nederland deze politiek tot in de jaren ’30 voorzette. Door de Duitse inval was daar nu definitief een einde aan gekomen.

Het Duitse bestuur tijdens de bezetting

De hoogste gezagsdrager in Nederland werd de Oostenrijkse nationaal-socialist Seyss-Inquart. Hij droeg de titel Rijkscommissaris.. Het was de bedoeling dat Nederland nauw met het nieuwe Duitse Rijk zou worden verbonden. Het Nederlandse volk behoorde volgens de Duitse nationaal-socialisten ook tot het Germaanse ras.

Seys-Inquart stond aan het hoofd van 1500 Duitse bestuursambtenaren. Daarnaast was er Duitse politie en Duitse militairen ter verdediging van de Nederlandse kust. Deze konden ook worden ingezet bij ordehandhaving.

De Duitse bezetters hadden bij hun bestuur vooral twee doeleinden:

-  Nederland inschakelen bij de Duitse oorlogvoering

-   De Nederlandse bevolking winnen voor het nationaal-socialisme. (Dit veranderen in    een nationaal-socialistische samenleving wordt nazificatie genoemd.

De bezettingstijd kan in vier fasen worden ingedeeld. Deze fasen liepen in de praktijk in elkaar over. Het gaat niet om plaatselijke keerpunten, waarna alles ineens anders werd.

Eerste fase (mei 1940-eind februari 1941): wederzijdse welwillendheid

Seys-Inquart hoopte dat de Nederlandse bevolking vrijwillig tot het nationaal-socialisme zou overgaan. De nazificatie werd geleidelijk ingevoerd. De meeste Nederlanders waren bereid zich aan te passen. Ze hoopten zo het leven van vóór de oorlog grotendeels voort te kunnen zetten.

De Nederlandse krijgsgevangenen werden naar huis gestuurd. De bezetter liet zoveel mogelijk organisaties bestaan. . van de Nederlanders werd verwacht dat zij  vrijwillig in Duitsland gingen werken (de zogenaamde Arbeitseinsatz).

-     Vervolging van de Joden begint: De belangrijkste maatsregel richtten zich vooral tegen de Joden. Stap voor stap werd een begin gemaakt met hun isolering. In de herfst van 1940 werden alle Joden in dienst van de overheid geregistreerd. Vervolgens ontslagen. Ook Joodse bedrijven(‘Joods Bezit’ ) werden geregistreerd.

-     Bezetter maakt op grote schaal propaganda: Daarbij werd gebruikt gemaakt van Affiches, kranten, radio-uitzendingen en voorprogramma’s in bioscopen. De Nederlandse pers werd direct onder controle geplaatst.

-     De Nederlandse politiek wordt uitgeschakeld: De werkzaamheden van de Eerste en Tweede Kamer werden stopgezet. Provinciale Staten en gemeenteraden bleven nog een jaar bestaan. Hoewel partijen, op een paar na mochten blijven bestaan, konden ze hun rol niet meer spelen.

-    In deze fase nog weinig verzet: de aanhang van de NSB (Nederlandse Fascistische partij) steeg. Massaal waren uitingen van trouw aan het Huis van Oranje, vooral als leden jarig waren. Op de technische Hogeschool in delft en de universiteit van Leiden werden stakingen georganiseerd, omdat Joodse hoogleraren waren ontslagen.

-     De Nederlandse Unie krijgt grote aanhang: Deze werd in juni 1940 opgericht. De leiders wilden met de Duitsers samenwerken. Ze legden wel de nadruk op het Nederlandse karakter van de beweging. de ontevredenheid die al voor de oorlog bestond (twijfel aan de waarde van de parlementaire democratie) over de Nederlandse politiek speelde hierbij ook een rol. Een groot aantal Nederlanders werd lid ook als verzet tegen de NSB.

Tweede fase (eind februari 1941-april 1943): groeiende anti-Duitse stemming en toenemende dwang.

Vanaf begin1941 traden de Duitsers hard op om het nationaal-socialisme door te voeren. Dat kwam vooral door twee oorzaken:

1) De nationaal-socialistische propaganda sloeg niet aan bij de Nederlandse bevolking. Bleek  onder andere door de staking in Amsterdam op 25 februari 1941.

2) Nederland moest een grotere bijdrage leveren aan de oorlogvoering.

• Dwang om in Duitsland te werken en producten te leveren. Het aantal vrijwilligers was gering dus besloot de bezetter Nederlanders eind februari 1941 te dwingen. ook moest Nederland landbouw- en industrieproducten aan Duitsland te leveren. Bepaalde producten begonnen daardoor in Nederland schaars te worden.

• Oprichting van Nazi-organisaties. Vrijwillige nazificatie lukte namelijk niet. De NSB werd de enig toegestane partij(onder leiding van Anton Mussert) en de omroeporganisaties werden vervangen door één Rijksradio. vakverenigingen gingen op in het Nationaal Arbeidsfront.

• Meer isolatie en daarna deportatie van de Joden. Joden werden verplicht op hun persoonsbewijs een J te laten zetten en vanaf mei 1942 dienden ze een gele ster te dragen. Vervolgens werden de Joden naar Westerbork gebracht waarvandaan de deportatie begon naar de vernietigingskampen Auschwitz en Sobibor in Polen. Meer dan 100.000 van de ongeveer 140.000 zouden omkomen.

• Anti-Duitse stemming groeit, verzet neemt toe. De aanpassing aan de oorlogsomstandigheden verliepen door de veranderde houding van de bezetter minder gemakkelijk en vanzelfsprekend. Het verzet bestond alleen uit kleine groepen.

Derde fase (april 1943- september 1944): groeiend aantal conflicten tussen bevolking en bezetter.

Omdat in Duitsland meer arbeidskrachten nodig waren besloot de bezetter de in 1940 vrijgelaten krijsgevangenen weer op te roepen. Als protest braken in 1943 de april/meistakingen uit. deze stakingen vormden de overgang van de tweede naar de derde fase. De Duitsers reageerden door stakers standrechtelijk te executeren.

• Levering van arbeiders en producten wordt belangrijker dan nazificatie. Door de militair verslechterde situatie had de bezetter behoefte aan Nederlandse arbeidskrachten en producten. De oorlogvoering stond op de eerste plaats. De deportatie van de Joden werd voltooid

• De verhouding tussen de Nederlanders en de bezetters worden steeds slechter. Duitse maatregelen werden meer en meer tegengewerkt. Onderduikers, 'knokploegen' en illegale pers waren daar voorbeelden van.

Vierde fase (september 1944-mei 1945): totale ontregeling van de samenleving.

Na de geslaagde invasie in Normandië en de opmars van de Russen in oost Europa stond de militaire overwinning van de Geallieerden vast. Nadat in september het zuiden van Nederland was bereikt riep de regering in Londen op tot een spoorwegstaking. Door een jammerlijke mislukking van operatie Market Garden ( via een snelle beweging proberen door te stoten naar Berlijn) bekend onder de naam 'een brug te ver' kon het noorden van Nederland nog niet worden bevrijd. Dat zou pas na een hongerwinter in mei 1945 plaatsvinden.

• Zuiden van Nederland is bevrijd, maar nog wel frontgebied. De geallieerden bepaalden wat er gebeurde. In de frontgebieden werden veel vernielingen aangericht en velen verbleven in kelders en werden geëvacueerd en dakloos.

• Steeds meer verzet en terreur in de rest van Nederland. De Duitsers traden hard op en hielden razzia' s om aan arbeidskrachten te komen. 45.000 mensen gingen in het verzet, waarvan 20.000  pas in het laatste jaar van de oorlog. Na een aanslag op een Duitse officier werd de gehele mannelijke bevolking van Putten naar strafkampen gedeporteerd. Het grootste deel van hen kwam om.

• Hongerwinter in het westen van Nederland. Veel voorzieningen waren verdwenen. Gas, elektriciteit,  openbaar vervoer was er soms of helemaal niet. In de grote steden ontstond hongersnood. Dit tegelijk met een strenge winter leidde tot de dood van ongeveer 15.000 Nederlanders. In het voorjaar van 1945 wisten de Geallieerden de Duitse tegenstand in Nederland te breken. Op 5 mei 1945 gaven de Duitse troepen in ons land zich over.

2.5 Gevolgen van de Tweede Wereldoorlog

Slachtoffers

40 miljoen mensen zijn door de Tweede Wereldoorlog omgekomen. Daaronder ongeveer 250.000 Nederlanders (waarvan meer dan 100.000 Joden). Ook voor veel overlevenden waren de gevolgen groot en konden soms generaties lang doorwerken.

Berechting oorlogsmisdadigers

In Duitsland (Neurenberg) en in Japan (Tokio) werden de verantwoordelijke oorlogsmisdadigers voor het gerecht gebracht. Ook in Nederland werden mensen die gecollaboreerd hadden via bijzondere rechtspraak ter verantwoording geroepen. Het was soms moeilijk om de juiste straf te bepalen. 100.000 personen werden gevangen gehouden (soms ten onrechte). Na vijf jaar waren de meeste gevallen afgehandeld niet altijd tot volle tevredenheid.

De plaats van Nederland in de wereld verandert sterk

Nederland dat altijd de voorkeur had gegeven aan neutraliteit kon na de Tweede Wereldoorlog dit niet meer handhaven. Men sloot zich aan bij de bondgenootschappen van westerse staten. In 1949 werd Nederland lid van de Noord Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) een organisatie van westers landen die elkaar bij een eventuele militaire aanval op elkaars grondgebied zou steunen. De Koude Oorlog was namelijk een feit. Ook moest Nederland uiteindelijk na twee zogenaamde politionele acties Indonesië de onafhankelijkheid verlenen.

In de Nederlandse politiek veranderde er weinig

Hoewel tijdens de oorlog ideeën van verandering opkwamen veranderde er echter na de oorlog eigenlijk weinig. Zo keerden de meeste politieke partijen en de verzuilde organisaties van voor de oorlog terug, alleen soms onder een andere naam.

Grenzen verschuiven, landen verdwijnen

Polen zou door de zogenaamde ' Westverschiebung' opschuiven naar het Westen. Duitsland en Oostenrijk werden door de bezettingsmachten verdeeld.

Machtsverhoudingen veranderen

Tijdens de oorlog groeiden de VS en de SU uit tot supermogendheden, waar geen andere staat tegenop kon. Voor de voormalige grootmachten Frankrijk en Engeland bleek geen rol meer te zijn weggelegd.

De dekolonisatie komt dichterbij

Sinds de Eerste Wereldoorlog waren de nationalistische bewegingen in de koloniën sterk gegroeid. Hoewel de koloniale mogendheden ook van mening waren dat er ooit een einde moest komen aan het koloniale tijdperk verschilden ze met de nationalisten van mening over het tijdstip waarop. Door de Tweede Wereldoorlog kregen de nationalistische bewegingen nieuwe mogelijkheden. Daarbij kwam dat zowel de VS als de SU anti - kolonialistisch waren. Spoedig werden landen onafhankelijk zoals India en Pakistan in 1948 en Indonesië in 1949.

Economische schade

De Tweede Wereldoorlog had in Europa  zeer veel verwoest en veel moest worden opgebouwd. Infrastructuur zoals  spoorwegen, havens en ook de industrie moesten worden heropgebouwd. De VS zou met de Marshallhulp Europa tegemoet komen. Oost Europa echter mocht door een bevel van Stalin de Marshallhulp niet accepteren.