Samenvatting H3 SV
Het oude Egypte
Drs.J.W.Swaen docent geschiedenis en staatsinrichting www.blikopdewereld.nl
3.1 Het ontstaan van Egypte
Van dorp tot staat
Jagers en verzamelaars ontdekten tussen 5000 en 4000 voor Christus dat ze niet meer telkens verder hoefden te trekken op zoek naar voedsel. Omdat het in Egypte bijna nooit regent was de Nijl de waterbron waardoor zij in Egypte in staat waren te leven. Ze vestigden zich dan ook rond de Nijl in dorpen, waar de meeste mensen leefden van akkerbouw en veeteelt.
De oogst leverde zoveel op dat niet iedereen meer in de landbouw hoefde te werken.
De Egyptenaren leerden de rivier beheersen met dammen, dijken en sloten. Deze beheersing van het water wordt waterhuishouding genoemd.
Voor de waterhuishouding waren veel werkkrachten en een goede organisatie nodig. In elk dorp hadden daarom enkele bestuurders de leiding. de dorpen onderling werkten ook samen.
Rond 3100 voor Christus waren er nog maar twee bestuursgebieden over: Boven - Egypte (het zuiden) en Beneden - Egypte (het noorden). het was koning Menes van Boven - Egypte die deze twee gebieden tot een staat verenigde. Hij werd farao (koning) van geheel Egypte.
Wat is een Staat?
Een staat is een land met duidelijke grenzen waarin een kleine groep mensen de rest van de bevolking bestuurt. De farao kon dat besturen natuurlijk niet alleen en daarvoor had hij ambtenaren tot zijn beschikking. Alle ambtenaren samen vormden het bestuursapparaat.
Wat waren de voordelen van zo'n staat?
- De waterhuishouding werd goed geregeld
- Men werd beschermd tegen vijanden uit binnen- en buitenland
- Naast werken in de landbouw kon men nu uit veel meer beroepen kiezen
Wat waren de nadelen van zo'n staat?
- Men moest een deel van de oogst als belasting afstaan aan de bestuurders
- Men was verplicht werkzaamheden te verrichten voor de waterhuishouding en voor openbare werken
- In oorlogstijd moesten vele als soldaat dienen
- Men had geen invloed op het bestuur
- De farao en zijn ambtenaren hadden grote invloed op ieders leven
3.2 Oorlogen met andere staten
De mens kan blijkbaar niet zonder geweld. Vooral mannen gaven vaak er de voorkeur aan om problemen op te lossen met geweld.
Staten gingen zo een gewapende strijd (oorlog) met elkaar aan. Geen wonder dat je dus afbeeldingen kunt vinden in Egypte die oorlogen afbeelden.
In 30 voor Christus kwam er een einde aan Egypte als staat. Egypte werd toen door de Romeinen veroverd en werd deel van het Romeinse Rijk ( een provincie van) zoals je op dit kaartje kunt zien.
De laatste farao, Cleopatra, pleegde toen zelfmoord door middel van een giftige slang, een cobra. De speelfilm Cleopatra, die in Hollywood daarover is gemaakt, geldt nog steeds als een monument uit de filmgeschiedenis.
3.3 Een gelaagde samenleving ontstaat
Met de komst van de landbouw nam ook de ongelijkheid toe. Toen de dorpen verenigd werden tot een staat, werden de problemen van het samenleven ingewikkelder. Er moest veel worden geregeld.
Als een samenleving in verschillende bevolkingslagen is verdeeld, spreken we over een gelaagde samenleving. Iedereen kwam door zijn geboorte in zo'n 'laag' terecht. De lagen verschillen van elkaar in aanzien, bezit en macht.
In sommige gelaagde samenlevingen is het onmogelijk om van laag te veranderen. In Oude Egypte echter was dat wel mogelijk.
3.4 De macht in handen van weinig mensen
De macht van de koning
De Egyptenaren kenden de oorsprong van de Nijl niet. Zij dachten dat dit het werk van de goden was. De farao had de leiding van de waterhuishouding. Daarom werd hij ook als God vereerd.
De macht van de priesters
De Egyptenaren vereerden veel goden en hadden daarvoor veel tempels gebouwd. Het waren de priesters die deze tempels verzorgden en de verering van de goden leidden.
De macht van de hoge ambtenaren
Egypte was in 42 districten verdeeld en aan het hoofd van elk district stond de gouverneur die uit naam van de farao het district bestuurde.
Gelaagde samenleving
farao
vizier
gouverneurs
priesters
lage ambtenaren, b.v schrijvers
ambachtslieden, kooplieden en opzichters
boeren, landarbeiders en bedienden
slaven
3.5 Godsdienst, Bouwkunst, Schilderkunst en Schrift
Ieder dorp had wel zijn eigen God. Toen Egypte steeds meer een eenheid werd nam men elkanders goden over.
De Egyptenaren vereerden ook dieren als goden.
Zo werd een god (Horus) afgebeeld met de kop van een valk. Re was de zonnegod. Ook de scarabee (mestkever) werd als God vereerd.
1.Horus (verbonden met de farao, hemelgod)
2. Seth (vijand van Horus en Osiris) : god van stormen en wanorde
3. Thoth (maangod en god van de schrijfgod, het tellen en de wijsheid.
4. Chnoem (god die de mensen vormt op zijn pottenbakkerswiel)
5. Hathor (godin van de liefde, geboorte en dood)
6. Sobek (krokodillengod, heer van de Fajoem)
7. Ra (of Re of Amon, de zonnegod)
9. Ptah (maakt ook mensen en dieren, vaak verbonden met Ra)
10. Anoebis, god van het mummificeren.
11. Osiris, god van de landbouw en heerser van de onderwereld.
12. Isis, vrouw van Osiris, moeder van Horus, beschermgodin met
toverkracht. Later ook een belangrijke god voor de Romeinen
bron: geschiedenis voor kinderen.nl
Over de goden, halfgoden en sterfelijke helden als de farao's, ontstonden verhalen die door de mensen steeds werden doorverteld. Dergelijke verhalen noemen we mythen. een verzameling van die verhalen noemen we een mythologie.
Bouwkunst
Van de dorpen van de Egyptenaren is bijna niets bewaard gebleven omdat ze waren gemaakt van gebakken klei en riet. Maar iedereen weet dat de Piramiden daar een uitzondering op zijn. Piramiden zijn spits toelopende graven van Egyptische koningen. deze werden gemaakt van uit rots gehouwen steenblokken.
Later werden de farao's niet meer begraven in piramiden maar in het dal van de koningen bij het tegenwoordige Luxor.
Het belang van de uitvinding van het schrift
Het schrift is zo'n 3100 jaar voor Christus uitgevonden. Zie ook Oudste alfabet in Egypte gevonden.
In een gelaagde samenleving werd het leven ingewikkelder en steeds meer dingen moesten worden opgeschreven. De handel werd daardoor makkelijker en de farao kon zijn wetten overal bekendmaken. Dankzij het schrift konden de mensen hun gedachten opschrijven.
Het Oud - Egyptische schrift bestond uit hiërogliefen: tekens van mensen, dieren en dingen. De Egyptenaren schreven op kleitabletten (zie voor een voorbeeld van zo'n kleitablet helemaal bovenaan deze pagina), op stenen muren en op papyrus ( gevlochten bladeren van de papyrusplant). Ons woord van papier is er van af geleid.
Het boek van Aidan Dodson, waarvan hier een afbeelding is weergegeven, beschrijft de hiërogliefen van het Oude Egypte. ( Mocht je het willen inzien dan is het bij mij te leen)
De ontcijfering van het hiërogliefenschrift danken we aan de Franse onderzoeker Champollion die er in 1822 in slaagde om met behulp van de steen van Rosette het hiërogliefenschrift te ontcijferen. Op deze steen stond namelijk een tekst in verschillende talen: bovenaan het hiërogliefenschrift, onderaan Grieks. Er tussenin stond een schrift dat is afgeleid van het hiërogliefenschrift het Demotisch.
