Ontwikkeling

Geef leraren weer plezier in hun werk

Marleen Barth in Volkskrant 14 september 2007

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

Niet alleen moeten leraren die zich bijscholen meer gaan verdienen, hun positie in de school moet ook versterkt worden, vindt Marleen Barth.

   Het snel groeiende tekort aan leraren is de grootste bedreiging voor de kwaliteit van ons onderwijs. Dat is de voornaamste conclusie uit het woensdag gepubliceerde advies van de commissie Rinnooy Kan. De cijfers spreken boekdelen: de komende vijf jaar verlaat twee derde van alle leraren - ruim 60.000 - het voortgezet onderwijs om met pensioen te gaan. Op de lerarenopleidingen beginnen tegelijkertijd niet meer dan enkele tientallen jonge mensen:per vak per jaar. Dit gat groeit bij een gezonde economie naar één op de acht onvervulde banen in 2012. In het basisonderwijs ontstaat bij een groeiende economie binnen vijf jaar een lerarentekort van 4 procent Daar bestaat bovendien een schreeuwend gebrek aan directeuren; nu al zitten honderden scholen zonder.

De commissie Rinnooy Kan heeft een goede basis geleverd om dit rampscenario het hoofd te bieden. Het voornaamste voorstel van de commissie is een radicale vernieuwing van de salarisstructuur ~ in het onderwijs. Die wordt nu veel ,te veel bepaald door de ambtelijke hiërarchie waar hij vroeger aan gekoppeld was. Terecht vraagt de commissie om een systeem waarbij leraren een loopbaan kunnen maken van lesgeven. We moeten af van de gewoonte dat een schaal omhoog bijna uitsluitend lukt door coördinator of schoolleider te worden.                                           

Scholen moet lonen, in het voorstel van de commissie. Wie als leraar extra opleiding volgt verdient meer. Die prikkel om je verder te ontwikkelen, is een uitstekend idee. Elke leraar verdient het perspectief op klimmen in salaris naarmate hij (meestal zij) zich ontwikkelt in het vak. Maar het is wel balanceren op het scherpst van de snede. Want een salarissysteem waarin een ooit genoten opleiding allesbepalend is voor de inschaling, daar moeten we in het onderwijs niet naar terug. Iemand kan een uitstekend wiskundige zijn, en toch een slechte leraar. Natuurlijk moet een pabo-student kunnen rekenen. Maar op een natuurkundige die helemaal niet met kinderen of jongeren kan omgaan, zit ook niemand te wachten.

Zo'n nieuw salarissysteem is onverbrekelijk verbonden met een tweede aanbeveling van de commissie Rinnooy Kan: beter personeelsbeleid op scholen, en een een sterkere positie van leraren in de school. Dat het onderwijs 'te veel managers' zou hebben, zit akelig dicht bij goedkope kretologie.

Daarom zou de Onderwijsinspectie op alle scholen moeten onderzoeken of het personeel er tevreden is (net als ouders en leerlingen overigens). De resultaten van die metingen moeten elk jaar gepubliceerd worden. Wie slecht scoort, is een zwakke school. Die vraag naar het welbevinden van mensen om de kwaliteit van een school in beeld te brengen, is sowieso een zeer gewenste aanvulling op het louter afrekenen op cijfers dat nu gemeengoed is.

De aanpak van de werkdruk in het onderwijs, voor veel leraren nog steeds klacht nummer 1, mag niet uit het oog verloren worden; hoe lastig dat ook is met een groeiend tekort aan personeel. De commissie zoekt de oplossing in een betere organisatie binnen de school. Dat is noodzakelijk, maar niet genoeg. Extra collega's zijn hard nodig. Om te kunnen voldoen aan de groeiende maatschappelijke verwachtingen van de school. Maar ook om tijd te krijgen voor scholing, voor versterking van de professionaliteit, voor het zelf ontwikkelen van lesmateriaal. Meer collega's erbij maakt het vak dus een stuk aantrekkelijker.

Zolang die mensen er niet zijn, zullen minder

maatschappelijke problemen moeten worden afgewenteld op de school. Iedereen kijkt naar de school: voor het organiseren van buitenschoolse opvang, de aanpak van radicaliserende moslimjongeren, het creëren van draagvlak voor vredesmissies en strenger opvoeden. Dat is met de huidige omvang van het personeelsbestand in het onderwijs simpelweg onmogelijk: Minder mensen betekent minder taken.

Boven alles zullen overheid, bonden en werkgevers in het onderwijs het rapport Rinnooy Kan moeten aangrijpen om samen met maatregelen te komen waar het huidige onderwijspersoneel blij van wordt. Zij verdienen het om trots te kunnen uitstralen dat hun prachtige vak maatschappelijk gewaardeerd wordt.

Dat lukt niet voor niets. De commissie komt uit op 1,2 miljard euro, veel meer dan de 300 miljoen van het kabinet. Terecht dus dat minister Plasterk op zoek gaat naar meer geld. Maar zijn collega's mogen niet wegkijken. Een tekort aan leraren slaat de basis weg onder onze hoogwaardige kennissamenleving. Iedereen moet meedoen om onderwijspersoneel nieuw elan te bieden, want iedereen heeft baat bij genoeg leraren met plezier in hun werk.

Marleen Barth is voorzitter van CNV Onderwijs.