Ontwikkeling

Het gaat erom waar zo'n zesje voor staat

Aleid Truijens in Volkskrant 15 september 2007

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

Commissievoorzitter Rinnooy Kan mag het eindelijk hardop zeggen, zonder voor zwartgallig en conservatief te worden uitgekreten: 'De kwaliteit van het onderwijs holt achteruit.' Wilde plannen om het onderwijs uit het slop te trekken buitelen over elkaar heen. Premier Balkenende hoont over de 'zesjes­cultuur' aan de universiteiten. De Onderwijsraad wil dat alle havisten en vwo'ers voor Nederlands, Engels en wiskunde minstens zesjes halen.

Nu zijn het de schoolgiganten Amarantis en OMO - ze afficheren zichzelf als 'concerns' - die in dit paniekerige klimaat hun kans schoon zien. Zij 'lanceren' de masterdocent. De master- of doctorandusdocent bestaat al zo lang als de universiteit oud is, het instituut dat bevoegd is die diploma's uit te reiken. Is zij daartoe ineens niet meer in staat? Is het grootste probleem in het onderwijs dat academisch opgeleide leraren 'wanprestaties leveren?

De branche wil de masters uitdelen. Daartoe gaat ze deskundigheid bij de universiteiten inhuren en ook, valt te vrezen, bij commerciële instituten, want er moet meer 'pedagogisch-didactische kennis' komen. Beroerd idee. Nóg meer onderwijskundig gezwatel, niks verhoging van vakkennis. De greep van het ministerie op de kwaliteit zal nog zwakker worden.

Het lerarentekort, onderbetaalde leraren, kwaliteitsdaling, gebrek aan ambitie om te excelleren en een kwakkelende economie - het hangt allemaal samen, zoals Yirussen samenhangen met snotneuzen en volle wachtkamers. Maar ijzeren wetmatigheden doorbreek je niet door als een dolle nieuwe zakdoeken uit te reiken.

Oorzaak van de kwaliteitsdaling is een te laag opleidingsniveau van veel leraren. Het lag niet aan de klassengrootte en zelfs niet aan de 'sociale verschillen'. Je kunt iedereen veel bijbrengen, ook allochtonen, zelfs in volle klassen. Onderzoek dat dit aantoont, werd genegeerd omdat die constatering geld zou kosten; hbo'ers zijn nóg goedkoper dan academici.

Het allergoedkoopst is het natuurlijk om de schuld van de niveaudaling te leggen bij leerlingen en studenten, de verwende Playstationpubers en de lamlendelingen met hun horecabijbaantjes. Het is vooral hypocriet. Als er veertien jaar lang weinig van je is geëist, word je niet bij toverslag een ambitieuze student. Het onderwijs oogst wat het welbewust heeft gezaaid.

Decennialang is in het onderwijs de lof gezongen van de middelmatigheid. Het begint al op de basisschool. Niet het kind dat uitblinkt of zichzelf verbaasd doet staan wordt geprezen, maar het kind dat 'gezellig' is. Hoogbegaafden worden afgevoerd naar aparte scholen; hun ouders zijn enge strebers. Achterblijvers mogen lekker aanrommelen en hoeven geen Cito­toets te doen. Het ideale basis­schoolkind is niet te slim en niet te dom, net als de juf zelf.

Op de middelbare school wordt liefst iedere leerling erdoor gesleurd; op het hbo en de universiteit is het niet anders. In het gevecht om de leerlingen worden kinderen aangenomen die het niveau niet aankunnen en de klassikale prestaties omlaag trekken. Eis zesjes voor de drie belangrijkste vakken, en vrijwel elke leerling zal die zesjes halen. Dat verandert niet zolang scholen die de meeste leerlingen naar de eindstreep slepen, de beste heten te zijn. Middelmaat loont.

Zesjes - het gaat er maar om waar zo'n cijfer voor staat. Als het kennisniveau in het hele onderwijs stijgt, te beginnen bij de pabo's en de basisscholen, als creativiteit, kennis en plezier in leren weer hoog staan aangeschreven, dan is een zesje zo'n beroerd cijfer niet. Zesjes halen op een opleiding die iets voorstelt, waarvoor je 'op je tenen moet lopen', daar kun je eer mee inleggen. Noeste zesjesleerlingen zijn de stutten onder de samenleving. Wellicht zijn zij gemotiveerder en meer gewend aan hard werken dan briljante geesten bij wie de negens als gebraden kippetjes in de mond vliegen. Maar ook die moeten alle kans krijgen hun talent te laten schitteren.

Onderwijs moet de ambitie hebben het beste uit alle leerlingén te halen, door de lat voor iedereen hoger te leggen. Daar zijn geen nieuwe opleidingen voor nodig; dat vereist een mentaliteitsverandering. Staatssecretaris Van Bijsterveld jammerde dat pabo-toetsen voor rekenen en taal het lerarentekort doen toenemen. Je moet het om­eren. Een studie die je niet zomaar haalt, die opleidt tot een beroep dat niet iedereen kan uitoefenen, dáár wil je wel naar toe.