Ontwikkeling

 Weg met de management­oekazes! Voortaan heeft de leraar de belangrijkste stem in het onderwijs, als het aan de commissie-Rinnooy Kan ligt. Alle besluiten over de onderwijsinhoud moeten direct aan de leraren zelf worden voorgelegd (rapport LeerKracht, p. 63). Niet via de zieltogende medezeggenschapsraden die veelal beland zijn in een vicieuze cirkel. De communicatie met het management verloopt slecht, waardoor de medezeggenschap niet goed van de grond komt, er niet in wordt geïnvesteerd en 'de stroeve situatie' in stand wordt gehouden (p. 31).

Invloed van de leraar moet daarom op nieuwe manieren worden vergroot..Binnen de eigen school door direct docenten te raadplegen, mogelijk via coöperatieven of maatschappen. Of door aan te haken bij de aanstaande 'maatschappelijke ondernemingen', waar het kabinet op broedt.

Buiten de school moet de invloed van de leraar groter worden gemaakt via versterking van beroepsverenigingen. Dat is een opmerkelijke breuk met vorige kabinetten, die beroepsverenigingen bij het grofvuil zetten. De subsidiekraan ging dicht en de invloed werd drastisch beperkt, in elk geval in de zorg. Beroepsverenigingen pasten niet in het neoliberalisme. Dat draait immers allemaal om de klant en diens keuzevrijheid. Beroepsverenigingen deed men af als zelfzuchtig en machtswellustig gekakel over de hoofden van 'klanten' heen.

Het neoliberalisme als praktijk is springlevend: in veel instellingen merkt men nu pas wat fusies, aanbestedingen en concurrentie kunnen aanrichten. Maar als ideologie is het passé, dat blijkt ook weer uit dit rapport. LeerKracht getuigt van een onomwonden herwaardering van de professional. Het poneert de leraar als de pijler van goed onderwijs. Het veronderstelt dat meeste leraren van hun vak houden en graag carrière maken, mits ze les kunnen blijven geven. Momenteel kun je in het onderwijs alleen carrière maken door de klas te verlaten richting management. Dat moet anders, stelt LeerKracht: binnen het leraarsvak zelf moet een glanzende carrière mogelijk zijn.

In dit licht moeten we het pleidooi zien om de salarissen van vooral goed opgeleide leraren te verhogen. Als los idee lijkt dat visieloos: snapt de commissie niet dat leraren veel meer problemen en wensen hebben dan geld?

Maar in het licht van de herwaardering van de professional is dit een belangrijke bouwsteen. Een professional wil en moet blijven leren, en mag daarvoor best beloond worden. Een gepromoveerde leraar moet daarom net zoveel kunnen verdienen als een hoogleraar, stelt LeerKracht. Om te voorkomen dat hoogopgeleide leraren automatisch naar het Barlaeusgymnasium gaan en laagopgeleiden naar het vmbo moeten er toeslagen komen voor opleidingen of regio's met een (dreigend)lerarentekort. LeerKracht erkent bovendien dat lager opgeleide vaklieden uitstekende leerkrachten kunnen zijn, en wil daarom ook buitenschoolse kennis en ervaring honoreren via evc's (eerder verworven competenties).

De commissie merkt terzijde op dat zij niet over de salarissen gaat en dit dus niet meer dan een aanbeveling is. Dat ze er toch zulke forse uitspraken over doet, geeft blijk van een tweede trendbreuk. Het rapport is niet alleen een afrekening met het neoliberale marktdenken waarin de klant koning is en de professional een kakkerlak. Het is ook een afrekening met het ideaal van de terugtrekkende overheid. Hier is een commissie die als buikspreker van de overheid de touwtjes weer in handen neemt, maar op een nieuwe manier: met respect voor lokaIe praktijken, zoals de WRR eerder bepleitte in bijvoorbeeld Leren van de praktijk.

Het rapport bevat natuurlijk ook enkele onverstandige ideeën. Prestatiebeloning bijvoorbeeld. Die lijdt niet tot betere prestaties, maar vooral tot onzekerheid, kinnesinne en demotivatie. De ingewikkelde en omstreden rapportages over individuele kwaliteit leiden af van het lesgeven zelf. Beter is het daarom alleen objectieve criteria als opleiding en evc's als basis voor salarissen te nemen.

Urgente problemen als schaalvergroting en (actuele) marktwerking laat LeerKracht helaas links liggen. Men erkent dat schaalvergroting voor docenten overwegend nadelig uitpakt, maar doet geen voorstellen deze te doorbreken. En de wijze waarop de marktwerking als een orkaan door sommige delen van het onderwijs trekt en iedere motivatie met de grond gelijk dreigt te maken, , blijft helemaal onbesproken. Niettemin een oerverstandig rapport. Kan deze commissie haar licht ook even laten schijnen over het openbaar vervoer, de universi­teiten en de zorgsector?