Ontwikkeling

Vroeger, toen kinderen brieven schreven

Aleid Truijens in Volkskrant 13 oktober 2007

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

'Lieve tante,

Gefeliciteerd met uw verjaardag. Wat heb ik in een tijd niet geschreven, hè? Dat komt zoo: Ik logeer bij oma omdat we weer in Oegstgeest gaan wonen. Mams is nu in het andere huis in Haarlem al aan de verhuizing bezig en omdat ze het schoolgeld doorbetalen moet ga ik vast in Oegstgeest op school. Nu schrijf ik natuurlijk een heeleboel brieven aan mams en vergeet ik u te schrijven.

Hebt u ook naar de voetbalwedstrijd Holland - België geluisterd door de radio? Ik wel! En als u niet geluisterd hebt dan zal ik er maar bij vertellen, dat Holland met 3-1 gewonnen heeft

Weet u nog wel dat toen u nog bij ons woonde, er een stoomtrammetje van Oegstgeest naar Haarlem reed? Die is er nu niet meer! Maar daarvoor in de plaats rijdt nu een schitterende electrische tram.'

Gisteren stuitte ik weer op dit briefje van een 9-jarig jongetje, geschreven in 1931 aan zijn tante in Indië. Hij, Frits Hotz, was geen beste leerling. De meester achtte hem niet slim genoeg voor de hbs. Zijn liefde voor auto's en trams werd voor technische belangstelling aangezien. Hij moest naar de ambachtsschool, waar hij zich stierlijk verveelde. Later kwam hij terecht in beroerde baantjes. Hij voelde zich maatschappelijk mislukt

Het briefje van de 9-jarige steekt pijnlijk af bij de schrijfwerkjes die op een stapeltje liggen aan de andere kant van mijn bureau: nakijkwerk van mijn man, leraar Nederlands. Het zijn alinealoze, interpunctieloze werkstukken waarin zestienjarige havo-leerlingen schrijven over 'me moeder', die dit of dat 'vind', en van wie iets 'niet mogt'. Er zijn er bij die beter spellen. Maar geen van de werkjes haalt het bij dat van de kleine Frits, die zich verplaatst in zijn lezer en levendige beelden voor haar oproept.

Goed, dit jongetje zou na een lange, moeizame omweg schrijver worden. Maar ook de brieven van zijn zusje, dat later naar de huishoudschool zou gaan, zijn begrijpelijk en vlekkeloos­net zoals de kinderbriefjes van mijn ouders, die in dezelfde tijd opgroeiden.

Kinderen worden elke generatie slimmer, zeggen onderzoekers. Waarom zouden we het betwijfelen? Het brein van onze multitaskende, non-stop communicerende en wereldwijze kinderen werkt fenomenaal. Toch zijn we onderweg iets kwijtgeraakt.

Het briefje van Frits is geschreven op het niveau dat ze nu op het mbo B1 noemen: een simpele tekst over een concreet onderwerp. Het mbo is het meest bezochte schooltype in Nederland. Tachtig procent van de leerlinen in de Randstad op de laagste mbo-typen haalt dat niveau niet, en dan gaat het niet om schrijven, maar om lezen. Zij komen van het vmbo, waar een kwart van de leerlingen de schoolboeken niet kan lezen. Op de hogere mbo-typen haalde toch ook 42 procent het B1-niveau niet.

Dat is moedeloos makend nieuws. Het betekent niet alleen dat deze kinderen nooit de eisen van hun opleiding zullen halen. Ze kunnen de meeste handleidingen niet volgen, de krant niet lezen en niet doeltreffend e-mailen. Ze zullen levenslang voor spek en bonen meedoen, omdat niemand het de moeite waard vond hen uit te rusten met het belangrijkste instrument in een mensenleven: taal.

Tsja, zeggen de meeste mbo­leerkrachten, kinderen die tot hun zestiende zo weinig hebben geleerd, kunnen wij niet eventjes bijspijkeren - wat waar is. We doen juist veel aan taal!, roepen anderen. Bij alle praktijkvakken!

Daar zit precies het probleem. Vorig jaar bleek dat op bijna alle mbo-scholen, tegelijk met de invoering van het competentieIeren, het vak Nederlands was af­geschaft. Die schoolfrikken konden wel worden wegbezuinigd. Alles is toch taal, ook handel, ICT of kinderverzorging? Maar in een les waarin je 'alles' moet Ieren, steek je niets op. Het af. schuiven van taalonderwijs naar goedwillende praktijkleraren is domme gemakzucht. Het is pure verwaarlozing.

Veel mbo'ers stromen door naar de pabo, waar 85 procent van hen zakt voor de taaltoets. Toch komen ze enthousiast voor de klas, waar ze zesjarigen moeten leren lezen en schrijven. Ons onderwijs is een ondervoede slang die zichzelf in de staart bijt.

Vroeger was niet alles beter. Talentvolle kinderen werden miskend en vernederd. Nu kunnen we meten wat een kind in, huis heeft, maar weten we hun mogelijkheden niet te benutten. Wat is erger?