Ontwikkeling

‘Ontluisterend’, noemt Jeroen Dijsselbloem wat hij aantrof in onderwijsland. Wouter Bos beaamt het met een jongensachtig lachje: we zaten fout. Ze leggen deemoedig de schuld bij de politiek, ook bij hun eigen PvdA. Ministers en staatssecretarissen waren verblind door hun verlangen te scoren en lieten het klusje van de onderwijsvernieuwing klaren door intimiderende ‘procesmanagers’; de beide Kamers zaten te slapen of vonden het wel best. De Inspectie controleerde te weinig op kwaliteit, maar stelde zich op als een vernieuwingspolitie.

Toch is het nog te vroeg om het bruisende glas te heffen op de triomf van de critici. De conclusies in het rapport Tijd voor Onderwijs tonen een onheilspellende contradictie. De onderzoekers zijn zeer kritisch over de invoering van didactische concepten als het studiehuis en andere vormen van ‘nieuw’ of ‘competentiegericht’ leren, die zonder draagvlak bij de docenten werden ingevoerd. Tegelijk wil de commissie niet tornen aan de autonomie van de scholen. Die zienswijzen gaan niet samen.

‘De politiek’ valt veel te verwijten. Een paar bezoekjes van Netelenbos en Wallage aan ontzettend vrolijke scholen met ‘leertuinen’ waren genoeg. Ze stuurden hun procesmanagers het land in om de vernieuwingen erdoor te drukken, met gretige hulp van onderwijscentra als KPC en APS, die vergenoegd constateerden dat hun kostje voorlopig was gekocht. Lerarenopleidingen brachten toekomstige docenten nog maar één effectieve didactiek bij, die van het ‘nieuwe leren’ of aliassen daarvan.

Maar ‘de scholen’ hapten al even gretig toe. Combineer mogelijkheden om te bezuinigen met kansen om de greep op eigenwijze leraren te verstevigen en de schoolbestuurders en hun management veren blij op, met als resultaat een landelijke monocultuur van ‘zelfstandig leren’, met de vakdocent als instructeur. De mislukte onderwijsvernieuwingen zijn grotendeels te wijten aan ‘de scholen’. De conclusie van de commissie-Dijsselbloem dat de overheid zich voortaan alleen mag bemoeien met ‘wat’ geleerd moet worden – canons van vakkennis, ferme exameneisen – en niet met het ‘hoe’, de didactische methode, is daarom verkeerd. Juist met het ‘hoe’ is het jammerlijk misgelopen – zoals de commissie zelf constateert.

Alleen de leraar die verzet bood krijgt, nu de revolutie is mislukt, een pluim: hij heeft erger voorkomen door hardnekkig voor de leerling te kiezen, hij bleef ‘goed’ onder de terreur van de vernieuwingsprofeten. Ook Plasterk noemt die leraar graag ‘een held’, in schrijnende tegenstelling tot de ‘krijtlijntrekkers’, de ‘ondernemertjes met gemeenschapsgeld’ die de macht grepen en zichzelf hoge salarissen toedeelden. Het zijn gratuite complimentjes, een sneue troostprijs. Veel van die ontgoochelde leraren hebben het onderwijs trouwens allang verlaten.

Het is bobo Sjoerd Slagter, voorzitter van de VO-raad (de raad voor het voortgezet onderwijs), die nu glimlachend de overwinning naar zich toe trekt. Want kijk, Slagter is het natuurlijk helemaal eens met de conclusies van Dijsselbloem. De schuld ligt volledig bij de overheid! Gemakshalve vat hij de aanbevelingen van de commissie samen als ‘alle zeggenschap terug naar de scholen’. Net als bij de discussie over de 1.040-norm, waarbij Slagter eerst op schoot kroop bij Van Bijsterveldt om daarna spoorslags de kant van het LAKS te kiezen, schaart hij zich nu snel in het goede kamp.

Het was Slagter die in interviews orakelde dat vakkennis achterhaald was in onze ‘postmoderne’ tijd met ‘polyvalente’ waarden. Hij verkondigde dan ook de afgelopen dagen in de media dat er met de vernieuwingen niks mis was; het falen zat hem in ‘de regeltjes’.

‘Scholen’ zijn de leraren niet. Slagter spreekt niet namens de leraren. Er zijn gelukkig nog schooldirecties die zich dienstbaar en constructief opstellen, maar vaker zijn bestuur en management de grootste vijand van de leraar, meer dan de overheid.

Die overheid moet zich nu niet nederig terugtrekken, maar driest optreden. Zij moet leraren beschermen tegen ‘de scholen’. De kwaliteit gaat pas omhoog als de huidige monocultuur van ineffectieve didactiek wordt doorbroken, leraren ruimte krijgen hun vak te doceren en ouders weer wat te kiezen hebben – echte vrijheid van onderwijs.

Het is Plasterk die het tweekoppige monstrum van autonomie en lumpsumfinanciering moet elimineren, het is Plasterk die de zeggenschap over lerarensalarissen en vereiste lesbevoegdheden moet terugeisen en de macht van de onderwijscentra moet indammen. Na publicatie van het al even ‘ontluisterende’ rapport van Rinnooy Kan liet hij dat na. Ook deze vernietigende conclusies bieden hem die ruimte. Plasterk kan nu geschiedenis schrijven – als hij durft.