Ontwikkeling

drs J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

Het onderwijsniveau

Bron Commentaar redactie NRC Handelsblad 9 juni 2009

Het is een notie die zo algemeen is dat oppervlakkigheid op de loer ligt: ‘het niveau van het onderwijs in Nederland is gedaald’. En  rond  het begrip ‘onderwijsvernieuwing’, vermeende oorzaak van alle kwaad, hangt  zo’n kwade reuk dat het taboe lijkt om daar nog zelfs maar aan te denken.
Dergelijke vooringenomenheid verdient tegenspraak.

Twaalf docenten met wie NRC Handelsblad sprak tijdens de zojuist afgesloten examenperiode zijn het erover eens dat ze hun leerlingen vaak te weinig hebben kunnen leren. Door onvoldoende overdracht van kennis en vaardigheden hebben ze hun vak niet goed kunnen uitoefenen, vinden de meesten.

Tegelijkertijd is het merendeel van de leerlingen ook dit jaar  geslaagd voor hun examen. Over het niveau daarvan en over de degelijkheid van de vragen oordelen de docenten gunstig. Dat is moeilijk te rijmen met het tekortschietende onderwijs dat daaraan vooraf zou zijn gegaan. Wat is dan het probleem? Het probleem is dat bij alle kritiek op onderwijsvernieuwingen, die gedeeltelijk zeker  gerechtvaardigd is, er weinig oog is voor verbeteringen die  ook zijn waar te nemen. 

Het valt moeilijk tegen te spreken dat de kennis van de Nederlandse taal bij leerlingen in het voortgezet onderwijs is achteruitgegaan en daarmee hun vermogen om correct te schrijven en te spellen. Iets soortgelijks geldt voor hun rekenvaardigheid. Dat is een probleem voor de vervolgopleidingen. Het wegwerken van deze manco’s moet prioriteit krijgen.  Ook verdient het aanzien van praktisch gerichte opleidingen eerherstel, om te voorkomen dat leerlingen op voor hen ongeschikte scholen terechtkomen en er zo een negatieve invloed op uitoefenen.

Maar de vooruitgang die er ook is, verdient erkenning, al was het maar omdat die ook leerzaam is.  Meer dan vroeger zijn kinderen in staat zelfstandiger te werken en stof te begrijpen en te analyseren – een vak als wiskunde is tegenwoordig voor veel scholieren verplicht tot en met de hoogste klas. De zogeheten ‘pretpakketten’ zijn afgeschaft. 

Minister Plasterk (Onderwijs, PvdA) heeft in een artikel in deze krant ten tijde van de examenperiode gepleit voor meer „gestrengheid”, die volgens hem in de jaren negentig is verdwenen. Zie:De nieuwe gestrengheid is beter voor kansarme leerling. Hij vindt dat de leraar „het heft in eigen hand” moet nemen. Hier spreekt verlangen uit naar een leraar die autoritair, zo nodig met behulp van strafregels de orde handhaaft en dat dan alles wel goed komt. Maar daarvoor is er te veel veranderd: de leerling van vroeger keert niet terug, en de ouders zijn er ook te veel een kind van hun eigen tijd voor.

De leraar moet zeker het heft in eigen hand nemen; de vraag is trouwens of ze dat ooit  collectief uit handen hebben gegeven.  Er zijn genoeg scholen die zowel onderwijsvernieuwingen doorvoerden als ‘gewoon’ les bleven geven. Sommige vernieuwingen (Tweede Fase, Studiehuis, basisvorming) zijn aangepast of zelfs gestopt. Toch zullen  onderwijsvernieuwingen  er altijd zijn, al is  de les van het verleden dat een grootschalige aanpak niet werkt. Maar het heft – dat laat een goede leraar zich nooit afpakken.