Evelien Tonkens: Kleinere klassen

Kleinere klassen

Evelien Tonkens in Volkskrant 7 januari 2009

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

Tien kinderen zitten er gemiddeld in de klassen van de Engelse privéscholen. In die klassen wordt de Engelse elite gekweekt. Daar komen de studenten van Cambridge en Oxford vandaan.

Dat wensen ouders voor hun kinderen als ze het kunnen betalen. En dat wensen kinderen zelf, zo bleek afgelopen najaar bij de presentatie van het Waterland-manifest Milde meritocratie in De Balie in Amsterdam. Wie heeft goede of slechte herinneringen aan zijn eigen onderwijs, was de vraag aan de zaal. De mensen met slechte herinneringen hadden daarvoor allemaal één reden: te grote klassen.

Er zijn nog veel meer goede redenen voor kleinere klassen. Nederland selecteert te vroeg, is onlangs weer geconstateerd. Daardoor komt het talent van kinderen van lager opgeleide ouders te weinig tot ontplooiing. Maar wat is het alternatief? Alle kinderen nog langer bij elkaar in één grote klas is ook niet aantrekkelijk. Op de basisschool lukt het nu al niet meer de aanstaande ministers en schoonmakers samen in een klas te houden. Steeds meer kinderen worden er aan de onderkant of de bovenkant uitgeduwd: ze verdwijnen naar het speciaal onderwijs of de hoogbegaafdenklas.

Vroeger
Niet dat het vroeger beter was. Zowel de aanstaande ministers als de schoonmakers verveelden zich kapot. De schoonmakers achterin, afgehaakt. Hun werd zelden wat gevraagd. Als er toch een vraag kwam, was die eerder vernederend dan leerzaam. De spreiding van niveaus was wel kleiner want gehandicapte kinderen gingen meteen naar het speciaal onderwijs. Die proberen we nu in het gewone onderwijs te houden, zo nodig met een ‘rugzakje’ om hun handicap of leerstoornis te compenseren. Dat blijkt vaak nodig: één op de 16 leerlingen heeft zo’n rugzakje.

Tegenwoordig vinden we massale verveling en vernedering niet meer acceptabel. Iedereen heeft nu recht op individuele aandacht, een eigen leerweg en een eigen leerplan. Thuis krijgen kinderen al steeds meer aandacht, in kleinere gezinnen. De kloof tussen het kleine gezin en de grote klas is te groot. Ook daarom moeten de klassen kleiner. Vijftien kinderen per klas, stel ik voor.

Vreemd dat recente discussies over het onderwijs hier helemaal niet over gaan. Eerdere jaren ging het er nog wel eens over. Maar onderzoek kon het nut van kleinere klassen niet aantonen

Daarmee is de discussie verstomd. In deze tijden van evidence-based werken nemen we geen maatregelen waarvan het nut niet reeds bewezen is. Terwijl er onderzoekstechnische redenen zijn die zulk bewijs verhinderen. Het effect van iets wat niet bestaat, kan immers niet bewezen worden.

Speculeren
Men kan er hoogstens op al dan niet wetenschappelijke wijze over speculeren. Door klassen van 31 kinderen te vergelijken met klassen van 28 bijvoorbeeld. Als daar geen significant verschil uit blijkt, concludeert de onderzoeker dat kleinere klassen geen aantoonbaar effect hebben op de kwaliteit van het onderwijs. Maar over klassen van 15 kinderen is dan niets gezegd. Dus het blijft goed mogelijk dat kinderen in een klas van vijftien meer mogelijkheden krijgen hun talenten te ontwikkelen. De Engelse privéscholen kiezen er vast niet voor niets voor.

Veel te duur en onhaalbaar vanwege het lerarentekort, luiden twee andere voor de hand liggende bezwaren. Duur is het inderdaad. Maar we kunnen hiermee andere kosten besparen. Kosten voor toetsen bijvoorbeeld. Aan het eind van groep 8 hebben kinderen zo’n honderd Cito-achtige toetsen achter de kiezen, telde Ewald Engelen in het genoemde Waterland-manifest. Als we 90 procent van de testen, rapportages en rugzakjes nu eens afschaffen. Dat scheelt bergen bureaucratie, ergernis en geld.

Toegegeven, die testen en rapportages kunnen ook waardevol zijn. Maar we moeten kiezen, want het geld blijft beperkt en kleinere klassen zijn duur. De keuze is tussen kleine klassen met minder controle en toetsen en grote klassen met veel controles, toetsen, rapportages plus uitvallers naar boven en onder. Kleinere, bureaucratie-arme klassen maken lesgeven ook aantrekkelijker. Het trekt nieuwe docenten aan en haalt misschien zelfs uitvallers terug.

Klassengrote
In sterk vergrijzende regio’s in bijvoorbeeld Zeeland, Limburg en Groningen heeft het nog een heel ander voordeel. Daar moet bij de huidige klassengrootte de komende jaren de helft van de scholen dicht. Met kleinere klassen kunnen veel van die scholen open blijven.

Kleinere klassen zijn ten slotte ook nog Dijsselbloem-proof: ze vereisen geen stelselherziening. Ze zijn, stapsgewijs, meteen vanaf morgen in te voeren. Zie hier mijn nieuwjaarwens.

14-01-2009 drs.J.W.Swaen www.blikopdewereld.nl

Ontwikkeling