Ontwikkeling

Lucia en Metta na de uitspraak van het gerechtshof te Arnhem

Door een onzer redacteuren NRC 21 juni 2010

Den Haag, 21 juni. De rechterlijke macht moet het dossier-Lucia de Berk „diepgravend” en liefst met externe hulp „nader analyseren”. De rechters die de Haagse verpleegkundige onschuldig hebben veroordeeld zijn „vakmensen”, maar zij maakten een ernstige fout die „niet getuigt van professioneel handelen”.

Dit schrijft de voormalige president van de rechtbank Den Haag, H.F.M. Hofhuis, in Trema, het tijdschrift voor de rechterlijke macht. Hofhuis schrijft dat de rechtspraak „heeft gefaald” en een verontschuldiging op zijn plaats is, bijvoorbeeld van de strafkamers van de rechtbank en het gerechtshof die De Berk veroordeelden. Overigens „moeten deze kamers voor zichzelf uitmaken of zij een (gezamenlijke) reactie passend vinden”.

Een onderzoek met externe deskundigen naar een concrete dwaling binnen de rechtspraak zou uniek zijn. Hofhuis meent dat er „echte lessen” moeten worden getrokken om de kans op herhaling van soortgelijke dwalingen „bij élke rechter” te verkleinen. Het stuk verscheen als commentaar van Trema en geldt in de juridische wereld als gezaghebbend.

Vrijgesproken

Lucia de Berk werd eerder dit jaar na zes jaar celstraf vrijgesproken van seriemoord op zieke kinderen en hoogbejaarden. Zij was eerder tot levenslang veroordeeld door de rechtbank en het gerechtshof Den Haag. Het hof in Arnhem stelde vast dat alle sterfgevallen waarschijnlijk natuurlijk waren en dat een misdrijf ontbrak.

Hofhuis had destijds als rechtbankpresident geen inhoudelijke bemoeienis met de zaak. Volgens hem is de dwaling niet alleen toe te schrijven aan het feit dat de rechters te veel naar deskundigen hebben geluisterd. De verklaring dat ook rechters mensen zijn die zich kunnen vergissen noemt hij juist, maar niet bevredigend en ook niet voldoende. „De zaak was veel te ernstig om vergoelijkend te kunnen worden afgedaan als een bedrijfsongeval”.

Volgens Hofhuis moet een aantal factoren in het rechterlijk oordeel worden geanalyseerd: de patronen van de redeneringen, de psychologische wetmatigheden of valkuilen bij het vormen van het oordeel, de invloed van het dossier daarop, de rol van intuïtie bij het oordeel en de motivering, de keuze van deskundigen, de vraagstellingen en de interpretatie van hun antwoorden. Eerder hield voorzitter Erik van den Emster van de Raad voor de Rechtspraak de boot nog af. Hij vond dat de fout door de rechter weer is rechtgezet en ‘het systeem’ dus heeft gewerkt.