drs. J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl
Zie verder
Achtergronden bij TBS en TBS en recidive
TBS ( 42 Artikelen )
en tevens
Een aantal TBS veroordeelden
TBS Veroordeelden ( 29 Artikelen )
44.0 Onbehandelbare TBS ‘ers zijn lastige patiënten. Therapieën helpen niet meer
44.1 Ontuchtpleger heeft evenzeer recht op menswaardig bestaan
44.2 TBS voor moord in Marwei
44.3 Weer eis van zes jaar en tbs voor moord Sabrina
44.4 Pieter Baan Centrum / Het observeren is begonnen
ONBEHANDELBARE TBS ‘ERS ZIJN LASTIGE PATIËNTEN. THERAPIEËN HELPEN NIET MEER.
In de tbs-kliniek Veldzicht is geëxperimenteerd met een Long Stay’-afdeling waar ze voor tweederde van de prijs van een gebruikelijke tbs-plaats, met rust worden gelaten. Over schuld en kniekousjes.
Directeur Oppedijk: ‘We lopen hier aan tegen de grenzen van de forensische psychiatrie.
In de tbs-kliniek Veldzicht te Balkbrug
NRC Handelsblad 22-12-2003 Daniela Hooghiemstra
Joop is een rustige jongen Type gezellige dikzak. Bruin haar, brilletje, vriendelijke grijns op zijn gezicht "Hij is heel aardig", zegt sociotherapeute Ineke Harder over hem. "Maar zodra je hem vrijlaat, grijpt hij een jongetje." Zelf zegt Joop: "Als ik op mezelf woon, gaat het mis. Dan word ik weer me eige." In de tbs-kliniek Veldzicht te Balkbrug is er voor mensen zoals Joop sinds vier jaar een speciaal paviljoen, de 'Long Stay'- afdeling. Met 19 andere 'onverbeterlijke' tbs' ers komt Joop daar de dag door met het verrichten van huishoudelijke klusjes, werken op de boerderij, de wasserette of de assemblage, vissen, televisiekijken en zo nu en dan een boodschapje doen in het dorp. Géén therapie meer. De talloze behandelingen die Joop heeft ondergaan hebben niets opgeleverd. Resocialisatiepogingen faalden. Hij "greep" steeds weer een jongetje.
Wat moetje doen met ter beschikking gestelde op wie de therapeuten geen vat krijgen? Die geen therapie willen ondergaan of het niet kunnen, steeds opnieuw gewelddadig worden, moorden of verkrachten?
De intensieve psychiatrische zorg die op tbs ‘ers wordt losgelaten kost 344 euro per dag. Soms tientallen jaren achter elkaar.
Het aantal tbs - patiënten is sinds 1984 meer dan verdubbeld, van 500 naar 1.300. Circa 175 veroordeelden wachten in huizen van bewaring nog op een plaats. Voor tbs - directeuren zijn de 'onbehandelbaren' - naar schatting zo'n 140 in totaal - behalve dure, ook lastige klanten. Want wat moet je na vier of vijf mislukte therapieën nog verzinnen? De Long Stay -afdeling biedt uitkomst: voor de helft van de prijs van een reguliere tbs - plaats worden patiënten er met rust gelaten.
Het ministerie van justitie is tevreden over het experiment op Veldzicht. Binnenkort krijgt de Pompe - kliniek in Nijmegen ook 60 Long stay - plaatsen. Als het aan justitie ligt, neemt het aantal in de toekomst landelijk verder toe.
Tegenover de geringe 'behandeldruk' op de Long Stay staat de grotere
waarschijnlijkheid dat je er niet meer uit komt. In feite hebben onbehandelbare tbs' ers levenslang.
Net als bij behandelbare bepaalt de rechter iedere twee jaar of de hechtenis wordt verlengd. Maar in tegenstelling tot andere tbs' ers hebben Long Stayers geen therapeut die een goed woordje voor ze kan doen. Ze zijn immers opgegeven. “Je komt er wel uit", zegt Kobus, een gespierde man met zeemans-baard en fonkelende lichtblauwe ogen die na een carrière van dertig jaar tbs op de Long Stay is beland. "Maar wel tussen 6 planken.
De Long Stay -afdeling op Veldzicht bestaat vier jaar. De directie van Veldzicht verzorgde in samenwerking met behandelaars en het ministerie van justitie de landelijke selectie voor de afdeling. Ernst en frequentie van delicten en aantal mislukte behandelingspogingen gaven de doorslag.
Achttien van de twintig bewoners op Veldzicht zijn seksueel delinquent, de helft van hen heeft pedoseksuele delicten begaan. Vijf van de twintig Long Stayers zijn tegen hun plaatsing in beroep gegaan, de rest heeft er tot dusver in berust.
Schok
Het eerste bezoek aan de Long Stay - afdeling van Veldzicht is een schok. Waar zijn de bewakers? In een zaal die zich wat aankleding betreft niet laat onderscheiden van de koffieruimte in een bejaardentehuis schuifelen de bewoners langs elkaar heen. Her en der zitten groepjes rond een tafel. Cellen zijn er alleen voor de avonden, nachten en momenten waarop bewoners niet aan activiteiten willen meedoen. De afdeling wordt bestierd door afdelingshoofd Piet Croeze, coördinatoren Koen de Groot en Rien van Faassen en een handjevol sociotherapeuten. Bevelligingspersoneel komt alleen bij alarm.
De Long Stay lijkt zo min mogelijk op een gevangenis en zoveel mogelijk op een woongemeenschap."De kwaliteit van leven is belangrijk", zegt coördinator Koen. "Het uitgangspunt is toch dat ze hier blijven."
Omdat Veldzicht een rijksinstelling is, kan niemand worden geweigerd. Daarom herbergt de inrichting vanouds de zwaardere tbs - gevallen. In de verschillende paviljoens op het grote, groene terrein even boven Zwolle verblijven 167 tbs' ers die gemiddeld vijf of meer ernstige delicten hebben gepleegd. De twintig bewoners van de Long Stay -afdeling hebben een grotere actieradius dan de andere tbs' ers op Veldzicht. De deur naar buiten staat open. Ze kunnen een sigaretje roken of gaan vissen, de buitenring is streng beveiligd. Iedere dag wordt op grond van het humeur van patiënten bepaald welke vrijheden ze krijgen. Als iemands "pet niet goed staat", zoals coördinator Rien van Faassen het uitdrukt, gaat een uitje naar het dorp niet door. Hij heeft een schema waarin van alle bewoners precies staat wat ze op welk moment doen en waar ze zijn. In het kantoor hangt een briefje: "boerderij moet bellen als Wim daar aankomt en als Wim weggaat."
De norm op de afdeling is een zogeheten 'LEE (Low Express Emotion)-klimaat', legt Rien uit. Voor alles gelden vaste afspraken, niets gebeurt onverwachts. Veel bewoners krijgen medicijnen, ook dat helpt.
De 'delictgevaarlijkheid' is de mannen op de Long Stay niet aan te zien. De gedistingeerd geklede oudere heer met de aristocratische rechte neus straalt niet uit dat hij "van kniekousjes houdt", zoals zijn medebewoners het uitdrukken. Toch moet hij tijdens bezoekjes aan het dorp twee begeleiders meenemen in plaats van één, omdat de minister van justitie bang is dat hij weer een klein meisje verkracht.
Dat de vriendelijke jongeman, die vertelt over zijn hoop op een toekomst met zijn vriendin buiten Veldzicht, "zeer gewelddadig kan zijn tegen vrouwen “ is ook niet direct voorstelbaar. Hij is vreselijk sterk. Enkele jaren geleden heeft hij personeel van Veldzicht verwond door te smijten met een biljarttafel.
En wat te denken van de kalme, wat kalende man met waterige ogen die vertelt dat hij niet kan wennen aan het idee nooit meer vrij te komen. Waarom krijgt hij geen kans meer?
Je moet zijn dossier kennen om te vernemen dat hij een lange gevangenis- en tbs - carrière achter zich heeft en dader was van een uitzonderlijk gewelddadige gijzelingsactie en dito verkrachtingen.
Zonder perspectief op terugkeer in de maatschappij verliezen ook de vreselijkste delicten hun relevantie. "Wij hebben op dat verleden een beetje een dekseltje gedaan", zegt groepscoördinator Rien , je kunt je energie beter steken in een positieve groepssfeer."
Dat de Long Stayers zijn opgegeven, is een nederlaag voor hen, maar ook voor de forensische psychiatrie die zich de afgelopen decennia zo intensief -met hun stoornissen heeft bezig gehouden. De regering heeft de oeverloze therapieën in tbs -inrichtingen inmiddels een halt toegeroepen: sinds 2001 krijgen instellingen die een patiënt langer dan zes jaar willen behandelen, nog maar 233 euro per dag, tweederde van het tarief.
"Geef mij een crimineel en ik maak hem beter", luidde het optimistische adagium van therapeuten dertig jaar geleden
"lk ben bescheidener geworden", zegt Veldzicht -directeur Dick Oppedijk over zijn eigen ontwikkeling als forensisch psychiater. Afkomstig uit een boerengezin studeerde hij rechten en medicijnen en belandde hij midden in de 'gouden jaren' van de forensische psychiatrie bij de Van Mesdagkliniek in Groningen. In de tijd dat het behandeloptimisme hoogtij vierde kreeg hij zijn scholing. De hermeneutische aanpak, het geloof in de mogelijkheid om door praten iets te veranderen, heeft hen naar eigen zeggen gevormd. Maar zijn boerennuchterheid weerhield hem altijd van geloof in fata morgana 's.
"Ik heb altijd geweten dat er patiënten zijn die niet beter worden", zegt hij. Midden jaren negentig vroeg hij in een lezing aandacht voor die greep. Hij was een van de drijvende krachten achter de opzet van de Long Stay-afdeling op Veldzicht.
's Ochtends zitten Long Stay -bewoners Joop en Pieter onder begeleiding van sociotherapeute Ineke Harder in de werkplaats van Veldzicht plastic onderdeeltjes te ontdoen van haakjes. Ze krijgen er 2,50 euro per uur voor. Stanley, ook Long Stay - bewoner, staat als 'medewerker civiele dienst’ de kantine te vegen. Hij zat vast vanwege verkrachting van 1975 tot 1983 en kreeg in 1989 opnieuw tbs. "Ik heb geen therapie nodig", zegt hij "ik weet wat ik wel en niet moet doen. Maar het is beter dat ik hier blijf. Anders ga ik drinken." Stanley heeft moeite om zijn driften te beheersen, vertelt Ineke Harder. Soms staat hij openlijk te masturberen. "Dan moetje hem rustig uitleggen dat hij zich maar even moet afzonderen.
Joop, die er al tien jaar tbs op heeft zitten, is tevreden op de Long Stay, zegt hij. "Ik houd niet van praten. Hier kan ik gewoon lekker bezig zijn."
Sombere prognose
Tijd voor de lunch. Joop, Pieter, Stanley en Ineke lopen terug naar het Long Stay- gebouw. De bewoners die corvee hebben, zijn daar al bezig met tafeldekken. Op het menu staan een gefrituurd scholletje, gekookte wortels en aardappels en daarna fruityoghurt. Er wordt nauwelijks geconverseerd, je hoort vooral het tikken van messen, vorken en lepels. De corveeploeg haalt de tafel af en gaat afwassen en afdrogen. De rest zwermt uit.
Om twee uur vergadert de staf van de Long Stay over het wel en wee van de groep. Van B. gaat zijn moeder bezoeken in een ziekenhuis in Tiel, vertelt coördinator Koen. "Het is nadrukkelijk de bedoeling dat hij naar zijn moeder gaat en niet naar zijn zus", onderstreept hij. D. is naar het dorp geweest. "Hij oogde monter. Zo'n wandeling doet hem goed", vindt zijn begeleider. L. is "actief geweest. Als je hem op een gedoseerde manier aandacht geeft, bereik je wel iets." Van S. is naar zijn werk geweest en "ondanks zijn boosheid goed te pas". Karel komt steeds weer op hoge poten met een brief aan, maar interpreteert die volgens Koen verkeerd. "Er staat gewoon heel duidelijk: de prognose voor Karel is somber." De patiënten raad overlegt 's middags met directeur Oppedijk. Long Stay - patiënt Michel vertegenwoordigt in de raad al jaren alle Veldzicht – tbs 'ers. Hoe zit het met de reiskostenvergoeding, wil hij weten. "Het is scheef opgezet. Sommige afdelingen krijgen een vergoeding, andere niet." Oppedijk zal het nakijken, belooft hij. Bewoners in gebouw Noord storen zich aan patiënt P. die in vrouwenkleren loopt. "Persoonlijk vind ik dat je mensen in hun waarde moet laten", zegt Michel "maar ze zeggen dat die kleding vloekt van alle kanten." Oppedijk belooft na te vragen of "het er een beetje uitziet wat de man draagt".
Een tbs'er met kiespijn wacht al twee weken op een tandarts en Michel wil ook weten hoe het zit met de bezoekregeling rond de kerst. Michel verkondigt helder zijn standpunt en luistert ook naar anderen. Toch is dat geen reden te veronderstellen dat hij 'beter' is,zegt Oppedijk na afloop van de bijeenkomst. "Hij is hier niet gekomen, omdat hij niet kon vergaderen. De kunst van behandelen", zegt Oppedijk, "is je geen zand in de ogen laten strooien door wat ze wél kunnen. Je moet bij het probleem komen."
Heeft u wel eens iemand beter gemaakt?
"In de Van Mesdagkliniek heb ik een echte gedragsverandering meegemaakt van een man die een familielid had gedood. Ik ben zes jaar bezig geweest met een combinatie van gedragstherapie en psychoanalyse.
Ik heb hem echt een ander mens zien worden."
De opening van de Long Stay -afdeling op Veldzicht lijkt een beetje het failliet van uw vak. Van groot behandeloptimisme naar de erkenning dat het niet lukt.
"Zo zie ik dat niet. Patiënten die niet beter worden zijn er altijd geweest. We hadden hier op het terrein zelfs jarenlang een kerkhof voor ze. Ik ben blij dat het bestaan van die groep nu wordt erkend. De meeste zijn dolblij dat ze
eindelijk met rust worden gelaten."
Is uw behandeloptimisme nog net zo groot als vroeger?
"Ik ben er nog steeds van overtuigd dat mensen door therapie vooruitgang kunnen boeken. Maar ik ben wel minder gaan geloven in de kans om een karakter echt te veranderen. Ik vertrouw nu meer op het aanleren van vaardigheden, het stutwerk om iemand heen. We stoppen meer tijd in arbeidstraining en minder in psychoanalyse dan vroeger. Ik ben niet pessimistischer geworden, wel bescheidener."
Welke Patiënten zijn het moeilijkst behandelbaar? 1
"Het gedrag van seksueel delinquenten blijkt moeilijk te"veranderen. Ze lijken op verslaafden. Sommigen zeggen zelf: ik kan mij niet beheersen, houd mij maar vast. Het is ook geen toeval dat achttien van de twintig Long Stay- bewoners seksueel delinquent is.
"Van pure psychopaten vraag ik mij ook af of behandelen zinvol is. ik doel op mensen die, zeg maar, de plusvariant hebben van een moeilijk karakter (de Hannibal Lecter- variant, red.) Ze doen vrolijk mee met de behandeling, maar je krijgt geen enkele vat op ze. Uit Canadees onderzoek is gebleken dat therapie deze patiënten alleen maar gevaarlijker maakt. Ik heb dat op Veldzicht meegemaakt: een man die nadat hij vrij was delict – senario 's leende van collega's uit zijn groepstherapie. Deze pure psychopaten zien de mensen in hun omgeving als gebruiksvoorwerpen. Drie jaar geleden hebben drie moeilijke patiënten hier de regie van een hele afdeling overgenomen. Het Personeel ging mee met al hun wensen. ik heb daar toen heel hard moeten ingrijpen. Ik worstel met de vraag wat je met deze categorie aan- moet. ik denk dat de Long Stay - afdeling in de toekomst wel een rol kan spelen. Wat moet je anders? Ze vrijlaten en wachten tot ze weer een slachtoffer maken?
Allemaal gezever
LongStay-bewoners Theo, Michel en Jan zitten rond de tafel aan de koffie. Je komt hier niet verder", klaagt Theo."Ze zeggen dat ik delictgevaarlijk ben, maar hoe kunnen ze dat bewijzen als ik niet buitenkom? Voorheen zat Theo in de Van Mesdagkliniek, vertelt hij."Na acht jaar vonden ze dat ik geresocialiseerd moest worden. ik kwam buiten, maar het viel tegen. Toen is er weer een delict gebeurd. Er werd met de vinger naar mij gewezen. Maar de fout lag bij de kliniek, die had mij laten gaan. ik zou het graag weer buiten proberen. Ik denk dat ik het nu zou redden." Michel zit al 22 jaar in Veldzicht, waarvan drie jaar op de Long Stay. "Ze vonden dat ze met mij geen kant meer op konden", zegt hij "Ik wilde wel therapie, maar zij wilden mij niet meer." Via een advertentie in het blad Mijn Geheim heeft hij onlangs een vrouw leren kennen. "Ik heb een flatje waar ik mij één keer per week met haar mag terugtrekken", vertelt hij. "Ze huilt altijd bij het afscheid. ik moet hier weg. Dan wil ik trouwen." Ze moeten de mensen een kans geven, zegt jan die "een overvalletje" op zijn naam zegt te hebben. "Ik wil een gewone baan en een vrouw. Verantwoordelijkheid nemen. maar die kans krijg ik.
Dit is de doodskist van de inrichting. Zet tien psychiaters om mij heen en je krijgt tien verschillende meningen. Ben ik misschien ook nog een keer uitbehandeld? Nee, nooit. ik heb toch een zool papieren. Stapels met touwen er- omheen. Niet te tillen. Allemaal gezever." Verblijf op de Long Stay-afdeling is geen straf en ook geen poging om iemand beter te maken. De Long Stay is er om de maatschappij te beschermen tegen 'blijvend delictgevaarlijken'. ondertussen wordt geprobeerd hun een zo humaan mogelijk bestaan te bieden.
Maar wanneer is iemand gevaarlijk? Als hij therapie weigert? Wel wil, maar niet over zichzelf kán praten? Drie keer in de fout is gegaan, vijf keer, zes keer? is iemand met wie behandelaars geen kant uit kunnen gevaarlijker dan iemand die keurig meewerkt?
"Het probleem", zegt Oppedijk, "is dat de forensische psychiatrie voor het voorspellen van delictgevaar geen goed gereedschap heeft. Het eenvoudigweg tellen van het aantal delicten dat iemand heeft gepleegd, zegt, in combinatie met de mate van stoornis, eigenlijk het meest. Doorslaggevend voor plaatsing op de Long Stay is daarom ook het aantal keren dat iemand opnieuw in de fout ging."
Een psychiater kan delictgevaar niet beter voorspellen dan een leek die een
lijst met antecedenten voor zich heeft? "Daar komt het wel op neer,ja." Wat zegt dat over uw vak "Het zegt dat wij aanlopen tegen de grenzen van de wetenschap. Op het gebied van de forensische psychiatrie zijn de afgelopen dertig jaar geen revolutionaire ontwikkelingen geweest. Het recidivepercentage bij ernstige delicten is al decennialang stabiel: 20 procent. Wij krijgen dat niet omlaag. Of je zou moeten zeggen: we laten niemand er meer uit." Krijgt u het te boren als iemand die u heeft vrijgelaten opnieuw in de fout gaat? "Als het gebeurt tijdens (proef)verlof wel, anders niet. Dat is jammer, want die informatie zou leerzaam zijn. Het probleem is datje iemand onder de huidige privacywetgeving niet kunt dwingen om zijn dossier af te geven. Als hij voor zijn nieuwe overtreding niet naar Veldzicht komt, kom ik het niet te weten."
Kunt u op basis van de statistiek dan uitrekenen hoe vaak er een misdaad is
gepleegd, omdat u iemand heeft vrijgelaten? "Ik heb in mijn hele carrière ongeveer vijfhonderd mensen vrijgelaten. Volgens de statistiek hebben honderd van hen gerecidiveerd. Ik schrik zelf van het getal. Maar let wel, het feit dat een op de vijf recidiveert, betekent ook dat ik vier van de vijf misschien wel te lang vasthoud." ook een vreselijke verantwoordelijkheid ,ja, je moet in Nederland heel wat uitvreten om zes jaar of langer vast te zit- ten."
Maar u blijft er nuchter onder? Ja, dat moet wel." spoken de recidivegevallen dan ook nog door uw hoofd?
"Ze staan mij nog levendig bij, ja. Enkele jaren geleden heeft een man die ik verlof had gegeven een klein meisje verkracht. ik werd thuis gebeld. Nou, dan zak je door de grond."
U voelde zich schuldig?
"Ik was afgegaan op de bevindingen van een staflid die erg had gepleit voor verlof Hij had veel energie in die man gestoken en was overtuigd dat het een andere vent was geworden. Dat beeld bleek te rooskleurig. ik heb mij afgevraagd: ben ik niet te snel meegegaan, had ik niet dit, had ik niet dat. Nu denk ik verdorie, ik had gewoon meer gewicht moeten toekennen aan de straflijst van die man. Dat was anderhalf A4tje."
Tellen dus de harde feiten.
U heeft de empathische benadering, geloof in uit het gesprek, door schade en schande moeten opgeven.
"Nee, dat gaat te ver. ik hecht nog steeds veel waarde aan het contact met patiënten. Maar ik ben daarnaast sterker overtuigd geraakt van de betekenis van harde gegevens. De vraag wat iemand heeft gedaan blijkt toch grotere voorspellende waarde te hebben. Vroeger kenden behandelaars de details van delicten nauwelijks. Nu zeg ik: iedereen moet die strafdossiers doorploegen." En als het erop aankomt, die harde feiten de doorslag laten geven. Ja, dat verlof had ik dus eerder moeten uitstellen." Een jaar later was dat lijvig dossier toch ook veranderd. "Maar als je uitsluitend op die lijstjes afgaat, zou er uit deze kliniek nooit meer iemand vrijkomen. je moet het dus toch combineren met een klinische afweging.
Als u iemand vrijlaat, weet u. zoveel procent kans dat het misgaat. Stapt u in een vliegtuig met die prognose?
"Nee, dan zou ik niet meer vliegen. Ik voel mij soms net een machinist op een traject waar mensen zich onder de trein werpen. Je weet dat het mis kan gaan. En toch, ik gok nooit. Als ik besluit dat iemand naar buiten kan, ben ik echt overtuigd. Als ik er wakker van lig, doe ik het niet. Maar nogmaals: tegenover die 20 Procent recidivisten, staat 80 procent die zijn leven betert." Komen de mannen op uw Long stay -afdeling ooit nog vrij?
"De kans dat ze vrijkwamen was al klein. Ze zijn geselecteerd, omdat ze al meer dan vijf behandelingen hebben ondergaan in meerdere instellingen en steeds opnieuw in de fout zijn gegaan." Het rijk betaalt voor tbs patiënten die na zes jaar nog niet zijn uitbehandeld nog slechts tweederde tarief. Belanden die patiënten 'voortaan op de goedkopere Long Stay afdeling?
“Je kunt niet zomaar iedereen naar de Long Stay sturen. Er is ook nog de rechtspositie van de patiënt. De grondslag van de tbs is toch dat tegenover opsluiting behandeling staat. De Raad voor de strafrecht toepassing is op dat punt ook erg kritisch over de Long Stay. Je moet met goede argumenten komen om aan te tonen dat een behandeling geen zin meer heeft. Er is altijd nog een advocaat, en een rechter die toetst."
Maar als u voor patiënten nog maar tweederde,van het geld krijgt, wordt het toch wel erg aantrekkelijk om patiënten naar die Long Stay door te schuiven?
"Door handig financieel beleid van onze instelling zijn er nu 58 patiënten voor wie we half geld krijgen, maar die we toch intensief behandelen. Als behandelaars koesteren wij onze autonomie. Wij bepalen wie therapie krijgt, niet de financiers. Er zijn ook andere manieren om te bezuinigen: efficiënter werken met minder mensen bijvoorbeeld."
U komt uit een boerengezin. Dat staat ver af van het leven in een tbs-kliniek?
"Toch zijn er ook veel overeenkomsten. Normaliseren, stabiliseren, zorgen dat er geen gekke dingen gebeuren, anders worden de beesten onrustig. Om zes uur s’ ochtends moest de melk aan de weg staan. Die ijzeren routine geldt in de kliniek ook. Patiënten ontlenen er stevigheid aan. Wij krijgen de zwaarste gevallen, dan kun je je niet permitteren om steeds opnieuw te onderhandelen."
Een moeilijke wereld om nuchter in te blijven?
"Een collega-directeur van me heeft enkele jaren geleden ontslag genomen, nadat een patiënt van hem tijdens proefverlof een moord had gepleegd. Ik begrijp zijn reactie. Toch denk ik altijd: wie moet dit werk anders doen? Het idee dat om zes uur de melk weer aan de weg moet staan wint het bij mij toch. Iemand moet die trein toch besturen."
44.1 ONTUCHTPLEGER HEEFT EVENZEER RECHT OP MENSWAARDIG LEVEN
Artikel uit de Volkskrant in forum van dinsdag 27 mei 2003 van de hand van Jos Poelmann. Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.
Gedetineerden die levenslang zitten opgesloten, hebben recht op een menswaardige behandeling. Dat recht moet ook gelden voor ontuchtplegers, meent Jos Poelmann.
Advocaat Anker is onlangs een actie begonnen voor zijn cliënt Theo H., die al 43 jaar als tbs- gestelde is opgesloten in een kliniek. Theo. H. pleegde op jeugdige leeftijd (17 jaar) ontucht met minderjarigen en verviel na verpleging voor het laatst twintig jaar geleden in herhaling. Sinds die tijd verblijft hij nog steeds in de Van Mesdagkliniek in Groningen.
Een landelijke adviescommissie van justitie heeft vastgesteld dat Theo een Long Stay-patiënt is en heeft hem voorgedragen voor plaatsing in de gloednieuwe voorziening voor langdurende zorg in Nijmegen. De kans bestaat dat hij daar zijn dagen zal slijten tot de dood erop volgt. Nu is het plegen van ontucht met een minderjarige op zichzelf een misdaad waar ten hoogste een straf van zes jaar op kan volgen. Wanneer tijdens het proces het vermoeden bestaat van herhaling na straf, wordt terecht gedacht aan dwangverpleging en zo mogelijk behandeling in een tbs-kliniek. Aangenomen dat behandeling niet mogelijk is gebleken, ontstaat de volgende situatie: elke twee jaar moet de rechter opnieuw beoordelen of de tbs dient te worden verlengd. Zeker twintig maal moet Theo H. van de rechter te horen hebben gekregen dat de kans op herhaling zijn vrijlating in de weg staat. Inmiddels is de man volledig gehospitaliseerd; dat wil zeggen dat hij door langdurige opsluiting niet meer in staat geacht kan worden zelfstandig in de samenleving te verkeren. Dat is een feit.
Deze kwestie stelt de samenleving voor een moreel dilemma. Zelfs voor moord (bijvoorbeeld op een bekend politicus) zal de rechter niet snel 'levenslang' vonnissen; er zal dan tenminste sprake moeten zijn van een serie sadistische moorden met kans op herhaling. Voor het onzedelijk betasten van minderjarigen, hoe ongepast ook, zit iemand thans 43 jaar opgesloten. De verhoudingen zijn zoek. U hoort mij niet beweren dat ontucht lichtvaardig moet worden opgevat, maar het plegen van ontucht is een hardnekkig misdrijf (van alle tijden) en de praktijk in de Nijmeegse Pompe stichting wijst uit dat nogal wat plegers er lichter vanaf komen dan Theo H. Niet ongebruikelijk is dat degenen die voor het eerst ontucht hebben gepleegd door de rechter naar een voor het behandelen van zedendelicten gespecialiseerde polikliniek worden gestuurd. Dit voor een behandeling van bijvoorbeeld twee uur per week. Aan de Pompe stichting verbonden is zo'n polikliniek, waar toch jaarlijks zo'n vijftig zedendelinquenten (ontuchtplegers, aanranders) worden behandeld; Overigens niet zonder succes.
Zou Theo H. niet in 1960, maar in 2003 zijn eerste zedendelict hebben gepleegd (althans in de bij ons bekende vorm) dan zou hij mogelijk naar de polikliniek zijn gestuurd. Op een mogelijk recidiverende ontuchtpleger zit de maatschappij uiteraard niet te wachten.
Maar de vraag is of de samenleving een systeem in de lucht wil houden dat het mogelijk maakt dat ontuchtplegers voor het leven worden afgezonderd. Er moet onderscheid gemaakt worden tussen straffen voor gépleegde feiten en maatregelen om nieuwe delicten te voorkomen. Als we dat onderscheid niet maken en als we ontuchtplegers en vergelijkbare delictplegers in Nederland zo zouden behandelen als Theo H., dan -zou elke stad een eigen tbs-kliniek behoeven.
Het is jammer dat de overheid weinig oog heeft voor de creatieve oplossingen die zo nu en dan uit de praktijk geboden worden. Dat komt om dat er te vaak het verkeerde beeld is overgebracht als zou volledige opsluiting, achter muren en hekken, de enige manier zijn om iemand van recidiveren te weerhouden. Al jarenlang wijst de praktijk anders uit. Gebleken is dat een mens als Theo H. ook buiten een kliniek een redelijk menswaardig bestaan zou kunnen leiden, mits hem voldoende controle en toezicht wordt geboden. Zulke ervaringen, buiten de kliniek, worden al geruime tijd gedeeld tussen de tbs – klinieken.
Aan een aantal voorwaarden dient te worden voldaan: er moet een dwingend kader zijn voor dit toezicht en de maatregel tbs kan dit kader bieden. Onder dit toezicht kan een tbs-gestelde wonen aan de rand van of in de onmiddellijke omgeving van een kliniek, werken op een aan de kliniek verbonden werkplaats en in zekere mate voorzien in diens eigen levensbehoefte. Het noodzakelijke controlesysteem is een psychologisch cordon dat bestaat uit een dagelijkse vorm van risicotaxatie en management. Er dient vanuit gegaan te worden dat een mens contacten nodig heeft om een (zeden) delict te begaan en derhalve dienen met name de contacten die de tbs - gestelde legt nauwkeurig te worden gescreend. Toen de Pompe stichting te Nijmegen in 2000 initiatief nam tot de bouw van een Long Stay - voorziening, werd daarbij een plan ingediend voor de bouw van een tiental socio-woningen aan de rand van en buiten de metershoge omheining van het kliniekterrein; dit om plaats te bieden aan mensen zoals Theo H. Dat plan was destijds onbespreekbaar. Minister en Tweede Kamer waren van oordeel dat Long Stay -patiënten per definitie een onmiddellijk gevaar zouden vormen voor de samenleving.
Van onze zijde werd betoogd dat het gevaar het gevolg is van gebrek aan toezicht en controle en mits goed uitgevoerd zijn onmiddellijkheid verliest.
Advocaat Anker vraagt om een menswaardige behandeling van zijn bijzondere cliënt. De Pompe stichting te Nijmegen betoogt dat mensen zoals H., na jarenlange afzondering niet meer terug kunnen in het hart van de samenleving, maar wel een menswaardig bestaan kunnen opbouwen in een goed controleerbare woonvoorziening tussen een tbs- kliniek en de samenleving in. Anker kan komen praten.
(Jos Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.)
Volgend jaar wellicht begeleid verlof voor moordenaar De B.
Van onze verslaggever
HAARLEM-Als de tbs-behandeling van de Oostzaanse moordenaar E. de B. naar wens blijft verlopen, wordt volgend jaar wellicht het verloftraject opgestart. Dat bleek gistermiddag tijdens de zitting van de Haarlemse rechtbank waar de eis van het openbaar ministerie om de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
De B. is volgens E. Otte van de Meijerskliniek uit Utrecht de afgelopen maanden 'constructief bezig'.
,,Wij zijn tevreden over hem'', zei Otte, bij wie De B. sinds 6 juni in behandeling is. Dat waren andere geluiden dan twee jaar geleden, toen L. Feringa van tbs-kliniek Veldzicht tegenover de rechtbank klaagde over de houding van De B. ,,Hij heeft de kont weer eens tegen de krib gegooid'', zei hij toen tijdens de zitting waar net als gistermiddag het verzoek de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
Hij zat daar verkeerd, maakte rechtbankvoorzitter M. Bijvoet gisteren op uit de uitgebrachte rapportage. ,,Ik heb daar zestien maanden onder voor mij moeilijke omstandigheden moeten wachten op overplaatsing naar Utrecht'', klaagde De B. ,,Mede een financiële kwestie. Veldzicht kon zijn daggeld niet missen'', hekelde De B's advocaat J. Maalste het systeem.
De B. kreeg tien jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging opgelegd na de moord in 1993 op Anita Bührs-Schaap en haar driejarig zoontje.
Als het maatschappelijk verantwoord is, wordt komend jaar mogelijk het verloftraject opgestart, bevestigde Otte. Dat houdt in dat De B. onder begeleiding naar buiten zou mogen. Maar eerst zal de psychotherapeutische behandeling met goed gevolg moeten worden afgerond. ,,Het ingeroeste drenkpatroon zal moeten worden doorbroken, anders blijft een kans op herhaling bestaan'', aldus Otte.
De rechtbank doet op 17 december uitspraak.
woensdag 4 december 2002, 06:55
49.2 TBS VOOR MOORD IN DE MARWEI
Volkskrant 23 mei 2003
Door onze correspondent LEEUWARDEN, 23 mei.
De 29-jarige gedetineerde Bruno M. is gisteren door de Leeuwarder rechtbank conform de eis veroordeeld tot tbs met dwangverpleging wegens het opzettelijk neersteken van een 51-jarige activiteitenbegeleidsterop29januari jl. in de Leeuwarder gevangenis De Marwel. De verdachte is niet geschikt voor detentie, aldus de rechtbank, die hem om die reden ontslaat van alle rechtsvervolging.
Hoewel de verdachte ontoerekeningsvatbaar was, is het volgens de rechtbank niet aannemelijk dat hij niet wist dat hij de dood van de vrouw kon veroorzaken, toen hij meermalen met een beitel en schroevendraaier op haar instak. Hij deed dat nadat hij haar met een hamer op het achterhoofd had geslagen.
M. verklaarde tegenover een psychiater: "Er draaide iets in mijn hoofd, ik was ontzettend bang (..) Ze dreigde me met die tbs en die zaag."
Op de zitting verklaarde hij dat hij voelde dat hij zich moest verdedigen. Nadat hij de vrouw had neergestoken zei M. tegen een medegedetineerde: "Ik heb die vrouw vermoord." De rechtbank leidt hieruit af dat de man kon weten dat de dood van de gevangenismedewerkster het gevolg kon zijn van zijn handelingen. Volgens de rechter heeft het delict "een enorme impact' gehad op het gezin van het slachtoffer, haar familie en collega's.
M. lijdt aan paranoïde vorm van schizofrenie en was psychotisch. De kans op herhaling is groot, aldus psychiaters. Daarom wil de rechtbank hem zo snel mogelijk op een sterk beveiligde afdeling van een tbs-kliniek plaatsen.
M. was eerder al tot achttien maanden cel en tbs veroordeeld wegens poging tot doodslag op zijn vader.
M., die de Joegoslavische nationaliteit heeft en in 1994 naar Nederland kwam, zat in De Marwel in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek. Zijn advocaat, P. van der Vliet, gaat niet in hoger beroep. "In dat geval duurt het nog zes tot acht maanden eer hij naar een tbs-kliniek kan, terwijl hij volledig detentieongeschikt is. Zelf wil hij ook graag zo snel mogelijk behandeld worden."
Artikel uit BN/DeStem van 12-12-2001
49.3 Weer eis van zes jaar en tbs voor moord Sabrina
Van onze verslaggever
Woensdag 12 december 2001 - BREDA/ROOSENDAAL - Ook na een derde onderzoek naar de psychische gesteldheid van de Roosendaler O.C. blijft de eis dezelfde: zes jaar cel en tbs met dwangverpleging voor de moord op Sabrina Smit.
In het nieuwe onderzoek wordt, net als in eerdere onderzoeken van de 26-jarige Roosendaler, geconcludeerd dat een langdurige behandeling van de man noodzakelijk is. Kans op herhaling wordt groot geacht. Tbs met dwangverpleging zijn voorwaarden om dat te voorkomen.
C. kon tijdens de eerdere rechtszitting geen verklaring geven waarom hij zijn vriendin had omgebracht. Onder invloed van cocaïne had hij haar keel dichtgeknepen en zijn vriendin met een aantal messteken in de hals en de borst om het leven gebracht.
C.'s raadsman meende twee maanden geleden dat de gedragsdeskundigen in hun rapporten de verkeerde conclusies hadden getrokken, omdat ze van onjuiste feiten uitgingen. In het nieuwe onderzoek wordt bevestigd dat tbs met dwangverpleging noodzakelijk wordt geacht. Uitspraak 21 december.
ONBEHANDELBARE TBS ‘ERS ZIJN LASTIGE PATIËNTEN. THERAPIEËN HELPEN NIET MEER.
In de tbs-kliniek Veldzicht is geëxperimenteerd met een Long Stay’-afdeling waar ze voor tweederde van de prijs van een gebruikelijke tbs-plaats, met rust worden gelaten. Over schuld en kniekousjes.
Directeur Oppedijk: ‘We lopen hier aan tegen de grenzen van de forensische psychiatrie.
In de tbs-kliniek Veldzicht te Balkbrug
NRC Handelsblad 22-12-2003 Daniela Hooghiemstra
Joop is een rustige jongen Type gezellige dikzak. Bruin haar, brilletje, vriendelijke grijns op zijn gezicht "Hij is heel aardig", zegt sociotherapeute Ineke Harder over hem. "Maar zodra je hem vrijlaat, grijpt hij een jongetje." Zelf zegt Joop: "Als ik op mezelf woon, gaat het mis. Dan word ik weer me eige." In de tbs-kliniek Veldzicht te Balkbrug is er voor mensen zoals Joop sinds vier jaar een speciaal paviljoen, de 'Long Stay'- afdeling. Met 19 andere 'onverbeterlijke' tbs' ers komt Joop daar de dag door met het verrichten van huishoudelijke klusjes, werken op de boerderij, de wasserette of de assemblage, vissen, televisiekijken en zo nu en dan een boodschapje doen in het dorp. Géén therapie meer. De talloze behandelingen die Joop heeft ondergaan hebben niets opgeleverd. Resocialisatiepogingen faalden. Hij "greep" steeds weer een jongetje.
Wat moetje doen met ter beschikking gestelde op wie de therapeuten geen vat krijgen? Die geen therapie willen ondergaan of het niet kunnen, steeds opnieuw gewelddadig worden, moorden of verkrachten?
De intensieve psychiatrische zorg die op tbs ‘ers wordt losgelaten kost 344 euro per dag. Soms tientallen jaren achter elkaar.
Het aantal tbs - patiënten is sinds 1984 meer dan verdubbeld, van 500 naar 1.300. Circa 175 veroordeelden wachten in huizen van bewaring nog op een plaats. Voor tbs - directeuren zijn de 'onbehandelbaren' - naar schatting zo'n 140 in totaal - behalve dure, ook lastige klanten. Want wat moet je na vier of vijf mislukte therapieën nog verzinnen? De Long Stay -afdeling biedt uitkomst: voor de helft van de prijs van een reguliere tbs - plaats worden patiënten er met rust gelaten.
Het ministerie van justitie is tevreden over het experiment op Veldzicht. Binnenkort krijgt de Pompe - kliniek in Nijmegen ook 60 Long stay - plaatsen. Als het aan justitie ligt, neemt het aantal in de toekomst landelijk verder toe.
Tegenover de geringe 'behandeldruk' op de Long Stay staat de grotere
waarschijnlijkheid dat je er niet meer uit komt. In feite hebben onbehandelbare tbs' ers levenslang.
Net als bij behandelbare bepaalt de rechter iedere twee jaar of de hechtenis wordt verlengd. Maar in tegenstelling tot andere tbs' ers hebben Long Stayers geen therapeut die een goed woordje voor ze kan doen. Ze zijn immers opgegeven. “Je komt er wel uit", zegt Kobus, een gespierde man met zeemans-baard en fonkelende lichtblauwe ogen die na een carrière van dertig jaar tbs op de Long Stay is beland. "Maar wel tussen 6 planken.
De Long Stay -afdeling op Veldzicht bestaat vier jaar. De directie van Veldzicht verzorgde in samenwerking met behandelaars en het ministerie van justitie de landelijke selectie voor de afdeling. Ernst en frequentie van delicten en aantal mislukte behandelingspogingen gaven de doorslag.
Achttien van de twintig bewoners op Veldzicht zijn seksueel delinquent, de helft van hen heeft pedoseksuele delicten begaan. Vijf van de twintig Long Stayers zijn tegen hun plaatsing in beroep gegaan, de rest heeft er tot dusver in berust.
Schok
Het eerste bezoek aan de Long Stay - afdeling van Veldzicht is een schok. Waar zijn de bewakers? In een zaal die zich wat aankleding betreft niet laat onderscheiden van de koffieruimte in een bejaardentehuis schuifelen de bewoners langs elkaar heen. Her en der zitten groepjes rond een tafel. Cellen zijn er alleen voor de avonden, nachten en momenten waarop bewoners niet aan activiteiten willen meedoen. De afdeling wordt bestierd door afdelingshoofd Piet Croeze, coördinatoren Koen de Groot en Rien van Faassen en een handjevol sociotherapeuten. Bevelligingspersoneel komt alleen bij alarm.
De Long Stay lijkt zo min mogelijk op een gevangenis en zoveel mogelijk op een woongemeenschap."De kwaliteit van leven is belangrijk", zegt coördinator Koen. "Het uitgangspunt is toch dat ze hier blijven."
Omdat Veldzicht een rijksinstelling is, kan niemand worden geweigerd. Daarom herbergt de inrichting vanouds de zwaardere tbs - gevallen. In de verschillende paviljoens op het grote, groene terrein even boven Zwolle verblijven 167 tbs' ers die gemiddeld vijf of meer ernstige delicten hebben gepleegd. De twintig bewoners van de Long Stay -afdeling hebben een grotere actieradius dan de andere tbs' ers op Veldzicht. De deur naar buiten staat open. Ze kunnen een sigaretje roken of gaan vissen, de buitenring is streng beveiligd. Iedere dag wordt op grond van het humeur van patiënten bepaald welke vrijheden ze krijgen. Als iemands "pet niet goed staat", zoals coördinator Rien van Faassen het uitdrukt, gaat een uitje naar het dorp niet door. Hij heeft een schema waarin van alle bewoners precies staat wat ze op welk moment doen en waar ze zijn. In het kantoor hangt een briefje: "boerderij moet bellen als Wim daar aankomt en als Wim weggaat."
De norm op de afdeling is een zogeheten 'LEE (Low Express Emotion)-klimaat', legt Rien uit. Voor alles gelden vaste afspraken, niets gebeurt onverwachts. Veel bewoners krijgen medicijnen, ook dat helpt.
De 'delictgevaarlijkheid' is de mannen op de Long Stay niet aan te zien. De gedistingeerd geklede oudere heer met de aristocratische rechte neus straalt niet uit dat hij "van kniekousjes houdt", zoals zijn medebewoners het uitdrukken. Toch moet hij tijdens bezoekjes aan het dorp twee begeleiders meenemen in plaats van één, omdat de minister van justitie bang is dat hij weer een klein meisje verkracht.
Dat de vriendelijke jongeman, die vertelt over zijn hoop op een toekomst met zijn vriendin buiten Veldzicht, "zeer gewelddadig kan zijn tegen vrouwen “ is ook niet direct voorstelbaar. Hij is vreselijk sterk. Enkele jaren geleden heeft hij personeel van Veldzicht verwond door te smijten met een biljarttafel.
En wat te denken van de kalme, wat kalende man met waterige ogen die vertelt dat hij niet kan wennen aan het idee nooit meer vrij te komen. Waarom krijgt hij geen kans meer?
Je moet zijn dossier kennen om te vernemen dat hij een lange gevangenis- en tbs - carrière achter zich heeft en dader was van een uitzonderlijk gewelddadige gijzelingsactie en dito verkrachtingen.
Zonder perspectief op terugkeer in de maatschappij verliezen ook de vreselijkste delicten hun relevantie. "Wij hebben op dat verleden een beetje een dekseltje gedaan", zegt groepscoördinator Rien , je kunt je energie beter steken in een positieve groepssfeer."
Dat de Long Stayers zijn opgegeven, is een nederlaag voor hen, maar ook voor de forensische psychiatrie die zich de afgelopen decennia zo intensief -met hun stoornissen heeft bezig gehouden. De regering heeft de oeverloze therapieën in tbs -inrichtingen inmiddels een halt toegeroepen: sinds 2001 krijgen instellingen die een patiënt langer dan zes jaar willen behandelen, nog maar 233 euro per dag, tweederde van het tarief.
"Geef mij een crimineel en ik maak hem beter", luidde het optimistische adagium van therapeuten dertig jaar geleden
"lk ben bescheidener geworden", zegt Veldzicht -directeur Dick Oppedijk over zijn eigen ontwikkeling als forensisch psychiater. Afkomstig uit een boerengezin studeerde hij rechten en medicijnen en belandde hij midden in de 'gouden jaren' van de forensische psychiatrie bij de Van Mesdagkliniek in Groningen. In de tijd dat het behandeloptimisme hoogtij vierde kreeg hij zijn scholing. De hermeneutische aanpak, het geloof in de mogelijkheid om door praten iets te veranderen, heeft hen naar eigen zeggen gevormd. Maar zijn boerennuchterheid weerhield hem altijd van geloof in fata morgana 's.
"Ik heb altijd geweten dat er patiënten zijn die niet beter worden", zegt hij. Midden jaren negentig vroeg hij in een lezing aandacht voor die greep. Hij was een van de drijvende krachten achter de opzet van de Long Stay-afdeling op Veldzicht.
's Ochtends zitten Long Stay -bewoners Joop en Pieter onder begeleiding van sociotherapeute Ineke Harder in de werkplaats van Veldzicht plastic onderdeeltjes te ontdoen van haakjes. Ze krijgen er 2,50 euro per uur voor. Stanley, ook Long Stay - bewoner, staat als 'medewerker civiele dienst’ de kantine te vegen. Hij zat vast vanwege verkrachting van 1975 tot 1983 en kreeg in 1989 opnieuw tbs. "Ik heb geen therapie nodig", zegt hij "ik weet wat ik wel en niet moet doen. Maar het is beter dat ik hier blijf. Anders ga ik drinken." Stanley heeft moeite om zijn driften te beheersen, vertelt Ineke Harder. Soms staat hij openlijk te masturberen. "Dan moetje hem rustig uitleggen dat hij zich maar even moet afzonderen.
Joop, die er al tien jaar tbs op heeft zitten, is tevreden op de Long Stay, zegt hij. "Ik houd niet van praten. Hier kan ik gewoon lekker bezig zijn."
Sombere prognose
Tijd voor de lunch. Joop, Pieter, Stanley en Ineke lopen terug naar het Long Stay- gebouw. De bewoners die corvee hebben, zijn daar al bezig met tafeldekken. Op het menu staan een gefrituurd scholletje, gekookte wortels en aardappels en daarna fruityoghurt. Er wordt nauwelijks geconverseerd, je hoort vooral het tikken van messen, vorken en lepels. De corveeploeg haalt de tafel af en gaat afwassen en afdrogen. De rest zwermt uit.
Om twee uur vergadert de staf van de Long Stay over het wel en wee van de groep. Van B. gaat zijn moeder bezoeken in een ziekenhuis in Tiel, vertelt coördinator Koen. "Het is nadrukkelijk de bedoeling dat hij naar zijn moeder gaat en niet naar zijn zus", onderstreept hij. D. is naar het dorp geweest. "Hij oogde monter. Zo'n wandeling doet hem goed", vindt zijn begeleider. L. is "actief geweest. Als je hem op een gedoseerde manier aandacht geeft, bereik je wel iets." Van S. is naar zijn werk geweest en "ondanks zijn boosheid goed te pas". Karel komt steeds weer op hoge poten met een brief aan, maar interpreteert die volgens Koen verkeerd. "Er staat gewoon heel duidelijk: de prognose voor Karel is somber." De patiënten raad overlegt 's middags met directeur Oppedijk. Long Stay - patiënt Michel vertegenwoordigt in de raad al jaren alle Veldzicht – tbs 'ers. Hoe zit het met de reiskostenvergoeding, wil hij weten. "Het is scheef opgezet. Sommige afdelingen krijgen een vergoeding, andere niet." Oppedijk zal het nakijken, belooft hij. Bewoners in gebouw Noord storen zich aan patiënt P. die in vrouwenkleren loopt. "Persoonlijk vind ik dat je mensen in hun waarde moet laten", zegt Michel "maar ze zeggen dat die kleding vloekt van alle kanten." Oppedijk belooft na te vragen of "het er een beetje uitziet wat de man draagt".
Een tbs'er met kiespijn wacht al twee weken op een tandarts en Michel wil ook weten hoe het zit met de bezoekregeling rond de kerst. Michel verkondigt helder zijn standpunt en luistert ook naar anderen. Toch is dat geen reden te veronderstellen dat hij 'beter' is,zegt Oppedijk na afloop van de bijeenkomst. "Hij is hier niet gekomen, omdat hij niet kon vergaderen. De kunst van behandelen", zegt Oppedijk, "is je geen zand in de ogen laten strooien door wat ze wél kunnen. Je moet bij het probleem komen."
Heeft u wel eens iemand beter gemaakt?
"In de Van Mesdagkliniek heb ik een echte gedragsverandering meegemaakt van een man die een familielid had gedood. Ik ben zes jaar bezig geweest met een combinatie van gedragstherapie en psychoanalyse.
Ik heb hem echt een ander mens zien worden."
De opening van de Long Stay -afdeling op Veldzicht lijkt een beetje het failliet van uw vak. Van groot behandeloptimisme naar de erkenning dat het niet lukt.
"Zo zie ik dat niet. Patiënten die niet beter worden zijn er altijd geweest. We hadden hier op het terrein zelfs jarenlang een kerkhof voor ze. Ik ben blij dat het bestaan van die groep nu wordt erkend. De meeste zijn dolblij dat ze
eindelijk met rust worden gelaten."
Is uw behandeloptimisme nog net zo groot als vroeger?
"Ik ben er nog steeds van overtuigd dat mensen door therapie vooruitgang kunnen boeken. Maar ik ben wel minder gaan geloven in de kans om een karakter echt te veranderen. Ik vertrouw nu meer op het aanleren van vaardigheden, het stutwerk om iemand heen. We stoppen meer tijd in arbeidstraining en minder in psychoanalyse dan vroeger. Ik ben niet pessimistischer geworden, wel bescheidener."
Welke Patiënten zijn het moeilijkst behandelbaar? 1
"Het gedrag van seksueel delinquenten blijkt moeilijk te"veranderen. Ze lijken op verslaafden. Sommigen zeggen zelf: ik kan mij niet beheersen, houd mij maar vast. Het is ook geen toeval dat achttien van de twintig Long Stay- bewoners seksueel delinquent is.
"Van pure psychopaten vraag ik mij ook af of behandelen zinvol is. ik doel op mensen die, zeg maar, de plusvariant hebben van een moeilijk karakter (de Hannibal Lecter- variant, red.) Ze doen vrolijk mee met de behandeling, maar je krijgt geen enkele vat op ze. Uit Canadees onderzoek is gebleken dat therapie deze patiënten alleen maar gevaarlijker maakt. Ik heb dat op Veldzicht meegemaakt: een man die nadat hij vrij was delict – senario 's leende van collega's uit zijn groepstherapie. Deze pure psychopaten zien de mensen in hun omgeving als gebruiksvoorwerpen. Drie jaar geleden hebben drie moeilijke patiënten hier de regie van een hele afdeling overgenomen. Het Personeel ging mee met al hun wensen. ik heb daar toen heel hard moeten ingrijpen. Ik worstel met de vraag wat je met deze categorie aan- moet. ik denk dat de Long Stay - afdeling in de toekomst wel een rol kan spelen. Wat moet je anders? Ze vrijlaten en wachten tot ze weer een slachtoffer maken?
Allemaal gezever
LongStay-bewoners Theo, Michel en Jan zitten rond de tafel aan de koffie. Je komt hier niet verder", klaagt Theo."Ze zeggen dat ik delictgevaarlijk ben, maar hoe kunnen ze dat bewijzen als ik niet buitenkom? Voorheen zat Theo in de Van Mesdagkliniek, vertelt hij."Na acht jaar vonden ze dat ik geresocialiseerd moest worden. ik kwam buiten, maar het viel tegen. Toen is er weer een delict gebeurd. Er werd met de vinger naar mij gewezen. Maar de fout lag bij de kliniek, die had mij laten gaan. ik zou het graag weer buiten proberen. Ik denk dat ik het nu zou redden." Michel zit al 22 jaar in Veldzicht, waarvan drie jaar op de Long Stay. "Ze vonden dat ze met mij geen kant meer op konden", zegt hij "Ik wilde wel therapie, maar zij wilden mij niet meer." Via een advertentie in het blad Mijn Geheim heeft hij onlangs een vrouw leren kennen. "Ik heb een flatje waar ik mij één keer per week met haar mag terugtrekken", vertelt hij. "Ze huilt altijd bij het afscheid. ik moet hier weg. Dan wil ik trouwen." Ze moeten de mensen een kans geven, zegt jan die "een overvalletje" op zijn naam zegt te hebben. "Ik wil een gewone baan en een vrouw. Verantwoordelijkheid nemen. maar die kans krijg ik.
Dit is de doodskist van de inrichting. Zet tien psychiaters om mij heen en je krijgt tien verschillende meningen. Ben ik misschien ook nog een keer uitbehandeld? Nee, nooit. ik heb toch een zool papieren. Stapels met touwen er- omheen. Niet te tillen. Allemaal gezever." Verblijf op de Long Stay-afdeling is geen straf en ook geen poging om iemand beter te maken. De Long Stay is er om de maatschappij te beschermen tegen 'blijvend delictgevaarlijken'. ondertussen wordt geprobeerd hun een zo humaan mogelijk bestaan te bieden.
Maar wanneer is iemand gevaarlijk? Als hij therapie weigert? Wel wil, maar niet over zichzelf kán praten? Drie keer in de fout is gegaan, vijf keer, zes keer? is iemand met wie behandelaars geen kant uit kunnen gevaarlijker dan iemand die keurig meewerkt?
"Het probleem", zegt Oppedijk, "is dat de forensische psychiatrie voor het voorspellen van delictgevaar geen goed gereedschap heeft. Het eenvoudigweg tellen van het aantal delicten dat iemand heeft gepleegd, zegt, in combinatie met de mate van stoornis, eigenlijk het meest. Doorslaggevend voor plaatsing op de Long Stay is daarom ook het aantal keren dat iemand opnieuw in de fout ging."
Een psychiater kan delictgevaar niet beter voorspellen dan een leek die een
lijst met antecedenten voor zich heeft? "Daar komt het wel op neer,ja." Wat zegt dat over uw vak "Het zegt dat wij aanlopen tegen de grenzen van de wetenschap. Op het gebied van de forensische psychiatrie zijn de afgelopen dertig jaar geen revolutionaire ontwikkelingen geweest. Het recidivepercentage bij ernstige delicten is al decennialang stabiel: 20 procent. Wij krijgen dat niet omlaag. Of je zou moeten zeggen: we laten niemand er meer uit." Krijgt u het te boren als iemand die u heeft vrijgelaten opnieuw in de fout gaat? "Als het gebeurt tijdens (proef)verlof wel, anders niet. Dat is jammer, want die informatie zou leerzaam zijn. Het probleem is datje iemand onder de huidige privacywetgeving niet kunt dwingen om zijn dossier af te geven. Als hij voor zijn nieuwe overtreding niet naar Veldzicht komt, kom ik het niet te weten."
Kunt u op basis van de statistiek dan uitrekenen hoe vaak er een misdaad is
gepleegd, omdat u iemand heeft vrijgelaten? "Ik heb in mijn hele carrière ongeveer vijfhonderd mensen vrijgelaten. Volgens de statistiek hebben honderd van hen gerecidiveerd. Ik schrik zelf van het getal. Maar let wel, het feit dat een op de vijf recidiveert, betekent ook dat ik vier van de vijf misschien wel te lang vasthoud." ook een vreselijke verantwoordelijkheid ,ja, je moet in Nederland heel wat uitvreten om zes jaar of langer vast te zit- ten."
Maar u blijft er nuchter onder? Ja, dat moet wel." spoken de recidivegevallen dan ook nog door uw hoofd?
"Ze staan mij nog levendig bij, ja. Enkele jaren geleden heeft een man die ik verlof had gegeven een klein meisje verkracht. ik werd thuis gebeld. Nou, dan zak je door de grond."
U voelde zich schuldig?
"Ik was afgegaan op de bevindingen van een staflid die erg had gepleit voor verlof Hij had veel energie in die man gestoken en was overtuigd dat het een andere vent was geworden. Dat beeld bleek te rooskleurig. ik heb mij afgevraagd: ben ik niet te snel meegegaan, had ik niet dit, had ik niet dat. Nu denk ik verdorie, ik had gewoon meer gewicht moeten toekennen aan de straflijst van die man. Dat was anderhalf A4tje."
Tellen dus de harde feiten.
U heeft de empathische benadering, geloof in uit het gesprek, door schade en schande moeten opgeven.
"Nee, dat gaat te ver. ik hecht nog steeds veel waarde aan het contact met patiënten. Maar ik ben daarnaast sterker overtuigd geraakt van de betekenis van harde gegevens. De vraag wat iemand heeft gedaan blijkt toch grotere voorspellende waarde te hebben. Vroeger kenden behandelaars de details van delicten nauwelijks. Nu zeg ik: iedereen moet die strafdossiers doorploegen." En als het erop aankomt, die harde feiten de doorslag laten geven. Ja, dat verlof had ik dus eerder moeten uitstellen." Een jaar later was dat lijvig dossier toch ook veranderd. "Maar als je uitsluitend op die lijstjes afgaat, zou er uit deze kliniek nooit meer iemand vrijkomen. je moet het dus toch combineren met een klinische afweging.
Als u iemand vrijlaat, weet u. zoveel procent kans dat het misgaat. Stapt u in een vliegtuig met die prognose?
"Nee, dan zou ik niet meer vliegen. Ik voel mij soms net een machinist op een traject waar mensen zich onder de trein werpen. Je weet dat het mis kan gaan. En toch, ik gok nooit. Als ik besluit dat iemand naar buiten kan, ben ik echt overtuigd. Als ik er wakker van lig, doe ik het niet. Maar nogmaals: tegenover die 20 Procent recidivisten, staat 80 procent die zijn leven betert." Komen de mannen op uw Long stay -afdeling ooit nog vrij?
"De kans dat ze vrijkwamen was al klein. Ze zijn geselecteerd, omdat ze al meer dan vijf behandelingen hebben ondergaan in meerdere instellingen en steeds opnieuw in de fout zijn gegaan." Het rijk betaalt voor tbs patiënten die na zes jaar nog niet zijn uitbehandeld nog slechts tweederde tarief. Belanden die patiënten 'voortaan op de goedkopere Long Stay afdeling?
“Je kunt niet zomaar iedereen naar de Long Stay sturen. Er is ook nog de rechtspositie van de patiënt. De grondslag van de tbs is toch dat tegenover opsluiting behandeling staat. De Raad voor de strafrecht toepassing is op dat punt ook erg kritisch over de Long Stay. Je moet met goede argumenten komen om aan te tonen dat een behandeling geen zin meer heeft. Er is altijd nog een advocaat, en een rechter die toetst."
Maar als u voor patiënten nog maar tweederde,van het geld krijgt, wordt het toch wel erg aantrekkelijk om patiënten naar die Long Stay door te schuiven?
"Door handig financieel beleid van onze instelling zijn er nu 58 patiënten voor wie we half geld krijgen, maar die we toch intensief behandelen. Als behandelaars koesteren wij onze autonomie. Wij bepalen wie therapie krijgt, niet de financiers. Er zijn ook andere manieren om te bezuinigen: efficiënter werken met minder mensen bijvoorbeeld."
U komt uit een boerengezin. Dat staat ver af van het leven in een tbs-kliniek?
"Toch zijn er ook veel overeenkomsten. Normaliseren, stabiliseren, zorgen dat er geen gekke dingen gebeuren, anders worden de beesten onrustig. Om zes uur s’ ochtends moest de melk aan de weg staan. Die ijzeren routine geldt in de kliniek ook. Patiënten ontlenen er stevigheid aan. Wij krijgen de zwaarste gevallen, dan kun je je niet permitteren om steeds opnieuw te onderhandelen."
Een moeilijke wereld om nuchter in te blijven?
"Een collega-directeur van me heeft enkele jaren geleden ontslag genomen, nadat een patiënt van hem tijdens proefverlof een moord had gepleegd. Ik begrijp zijn reactie. Toch denk ik altijd: wie moet dit werk anders doen? Het idee dat om zes uur de melk weer aan de weg moet staan wint het bij mij toch. Iemand moet die trein toch besturen."
44.1 ONTUCHTPLEGER HEEFT EVENZEER RECHT OP MENSWAARDIG LEVEN
Artikel uit de Volkskrant in forum van dinsdag 27 mei 2003 van de hand van Jos Poelmann. Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.
Gedetineerden die levenslang zitten opgesloten, hebben recht op een menswaardige behandeling. Dat recht moet ook gelden voor ontuchtplegers, meent Jos Poelmann.
Advocaat Anker is onlangs een actie begonnen voor zijn cliënt Theo H., die al 43 jaar als tbs- gestelde is opgesloten in een kliniek. Theo. H. pleegde op jeugdige leeftijd (17 jaar) ontucht met minderjarigen en verviel na verpleging voor het laatst twintig jaar geleden in herhaling. Sinds die tijd verblijft hij nog steeds in de Van Mesdagkliniek in Groningen.
Een landelijke adviescommissie van justitie heeft vastgesteld dat Theo een Long Stay-patiënt is en heeft hem voorgedragen voor plaatsing in de gloednieuwe voorziening voor langdurende zorg in Nijmegen. De kans bestaat dat hij daar zijn dagen zal slijten tot de dood erop volgt. Nu is het plegen van ontucht met een minderjarige op zichzelf een misdaad waar ten hoogste een straf van zes jaar op kan volgen. Wanneer tijdens het proces het vermoeden bestaat van herhaling na straf, wordt terecht gedacht aan dwangverpleging en zo mogelijk behandeling in een tbs-kliniek. Aangenomen dat behandeling niet mogelijk is gebleken, ontstaat de volgende situatie: elke twee jaar moet de rechter opnieuw beoordelen of de tbs dient te worden verlengd. Zeker twintig maal moet Theo H. van de rechter te horen hebben gekregen dat de kans op herhaling zijn vrijlating in de weg staat. Inmiddels is de man volledig gehospitaliseerd; dat wil zeggen dat hij door langdurige opsluiting niet meer in staat geacht kan worden zelfstandig in de samenleving te verkeren. Dat is een feit.
Deze kwestie stelt de samenleving voor een moreel dilemma. Zelfs voor moord (bijvoorbeeld op een bekend politicus) zal de rechter niet snel 'levenslang' vonnissen; er zal dan tenminste sprake moeten zijn van een serie sadistische moorden met kans op herhaling. Voor het onzedelijk betasten van minderjarigen, hoe ongepast ook, zit iemand thans 43 jaar opgesloten. De verhoudingen zijn zoek. U hoort mij niet beweren dat ontucht lichtvaardig moet worden opgevat, maar het plegen van ontucht is een hardnekkig misdrijf (van alle tijden) en de praktijk in de Nijmeegse Pompe stichting wijst uit dat nogal wat plegers er lichter vanaf komen dan Theo H. Niet ongebruikelijk is dat degenen die voor het eerst ontucht hebben gepleegd door de rechter naar een voor het behandelen van zedendelicten gespecialiseerde polikliniek worden gestuurd. Dit voor een behandeling van bijvoorbeeld twee uur per week. Aan de Pompe stichting verbonden is zo'n polikliniek, waar toch jaarlijks zo'n vijftig zedendelinquenten (ontuchtplegers, aanranders) worden behandeld; Overigens niet zonder succes.
Zou Theo H. niet in 1960, maar in 2003 zijn eerste zedendelict hebben gepleegd (althans in de bij ons bekende vorm) dan zou hij mogelijk naar de polikliniek zijn gestuurd. Op een mogelijk recidiverende ontuchtpleger zit de maatschappij uiteraard niet te wachten.
Maar de vraag is of de samenleving een systeem in de lucht wil houden dat het mogelijk maakt dat ontuchtplegers voor het leven worden afgezonderd. Er moet onderscheid gemaakt worden tussen straffen voor gépleegde feiten en maatregelen om nieuwe delicten te voorkomen. Als we dat onderscheid niet maken en als we ontuchtplegers en vergelijkbare delictplegers in Nederland zo zouden behandelen als Theo H., dan -zou elke stad een eigen tbs-kliniek behoeven.
Het is jammer dat de overheid weinig oog heeft voor de creatieve oplossingen die zo nu en dan uit de praktijk geboden worden. Dat komt om dat er te vaak het verkeerde beeld is overgebracht als zou volledige opsluiting, achter muren en hekken, de enige manier zijn om iemand van recidiveren te weerhouden. Al jarenlang wijst de praktijk anders uit. Gebleken is dat een mens als Theo H. ook buiten een kliniek een redelijk menswaardig bestaan zou kunnen leiden, mits hem voldoende controle en toezicht wordt geboden. Zulke ervaringen, buiten de kliniek, worden al geruime tijd gedeeld tussen de tbs – klinieken.
Aan een aantal voorwaarden dient te worden voldaan: er moet een dwingend kader zijn voor dit toezicht en de maatregel tbs kan dit kader bieden. Onder dit toezicht kan een tbs-gestelde wonen aan de rand van of in de onmiddellijke omgeving van een kliniek, werken op een aan de kliniek verbonden werkplaats en in zekere mate voorzien in diens eigen levensbehoefte. Het noodzakelijke controlesysteem is een psychologisch cordon dat bestaat uit een dagelijkse vorm van risicotaxatie en management. Er dient vanuit gegaan te worden dat een mens contacten nodig heeft om een (zeden) delict te begaan en derhalve dienen met name de contacten die de tbs - gestelde legt nauwkeurig te worden gescreend. Toen de Pompe stichting te Nijmegen in 2000 initiatief nam tot de bouw van een Long Stay - voorziening, werd daarbij een plan ingediend voor de bouw van een tiental socio-woningen aan de rand van en buiten de metershoge omheining van het kliniekterrein; dit om plaats te bieden aan mensen zoals Theo H. Dat plan was destijds onbespreekbaar. Minister en Tweede Kamer waren van oordeel dat Long Stay -patiënten per definitie een onmiddellijk gevaar zouden vormen voor de samenleving.
Van onze zijde werd betoogd dat het gevaar het gevolg is van gebrek aan toezicht en controle en mits goed uitgevoerd zijn onmiddellijkheid verliest.
Advocaat Anker vraagt om een menswaardige behandeling van zijn bijzondere cliënt. De Pompe stichting te Nijmegen betoogt dat mensen zoals H., na jarenlange afzondering niet meer terug kunnen in het hart van de samenleving, maar wel een menswaardig bestaan kunnen opbouwen in een goed controleerbare woonvoorziening tussen een tbs- kliniek en de samenleving in. Anker kan komen praten.
(Jos Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.)
Volgend jaar wellicht begeleid verlof voor moordenaar De B.
Van onze verslaggever
HAARLEM-Als de tbs-behandeling van de Oostzaanse moordenaar E. de B. naar wens blijft verlopen, wordt volgend jaar wellicht het verloftraject opgestart. Dat bleek gistermiddag tijdens de zitting van de Haarlemse rechtbank waar de eis van het openbaar ministerie om de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
De B. is volgens E. Otte van de Meijerskliniek uit Utrecht de afgelopen maanden 'constructief bezig'.
,,Wij zijn tevreden over hem'', zei Otte, bij wie De B. sinds 6 juni in behandeling is. Dat waren andere geluiden dan twee jaar geleden, toen L. Feringa van tbs-kliniek Veldzicht tegenover de rechtbank klaagde over de houding van De B. ,,Hij heeft de kont weer eens tegen de krib gegooid'', zei hij toen tijdens de zitting waar net als gistermiddag het verzoek de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
Hij zat daar verkeerd, maakte rechtbankvoorzitter M. Bijvoet gisteren op uit de uitgebrachte rapportage. ,,Ik heb daar zestien maanden onder voor mij moeilijke omstandigheden moeten wachten op overplaatsing naar Utrecht'', klaagde De B. ,,Mede een financiële kwestie. Veldzicht kon zijn daggeld niet missen'', hekelde De B's advocaat J. Maalste het systeem.
De B. kreeg tien jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging opgelegd na de moord in 1993 op Anita Bührs-Schaap en haar driejarig zoontje.
Als het maatschappelijk verantwoord is, wordt komend jaar mogelijk het verloftraject opgestart, bevestigde Otte. Dat houdt in dat De B. onder begeleiding naar buiten zou mogen. Maar eerst zal de psychotherapeutische behandeling met goed gevolg moeten worden afgerond. ,,Het ingeroeste drenkpatroon zal moeten worden doorbroken, anders blijft een kans op herhaling bestaan'', aldus Otte.
De rechtbank doet op 17 december uitspraak.
woensdag 4 december 2002, 06:55
49.2 TBS VOOR MOORD IN DE MARWEI
Volkskrant 23 mei 2003
Door onze correspondent LEEUWARDEN, 23 mei.
De 29-jarige gedetineerde Bruno M. is gisteren door de Leeuwarder rechtbank conform de eis veroordeeld tot tbs met dwangverpleging wegens het opzettelijk neersteken van een 51-jarige activiteitenbegeleidsterop29januari jl. in de Leeuwarder gevangenis De Marwel. De verdachte is niet geschikt voor detentie, aldus de rechtbank, die hem om die reden ontslaat van alle rechtsvervolging.
Hoewel de verdachte ontoerekeningsvatbaar was, is het volgens de rechtbank niet aannemelijk dat hij niet wist dat hij de dood van de vrouw kon veroorzaken, toen hij meermalen met een beitel en schroevendraaier op haar instak. Hij deed dat nadat hij haar met een hamer op het achterhoofd had geslagen.
M. verklaarde tegenover een psychiater: "Er draaide iets in mijn hoofd, ik was ontzettend bang (..) Ze dreigde me met die tbs en die zaag."
Op de zitting verklaarde hij dat hij voelde dat hij zich moest verdedigen. Nadat hij de vrouw had neergestoken zei M. tegen een medegedetineerde: "Ik heb die vrouw vermoord." De rechtbank leidt hieruit af dat de man kon weten dat de dood van de gevangenismedewerkster het gevolg kon zijn van zijn handelingen. Volgens de rechter heeft het delict "een enorme impact' gehad op het gezin van het slachtoffer, haar familie en collega's.
M. lijdt aan paranoïde vorm van schizofrenie en was psychotisch. De kans op herhaling is groot, aldus psychiaters. Daarom wil de rechtbank hem zo snel mogelijk op een sterk beveiligde afdeling van een tbs-kliniek plaatsen.
M. was eerder al tot achttien maanden cel en tbs veroordeeld wegens poging tot doodslag op zijn vader.
M., die de Joegoslavische nationaliteit heeft en in 1994 naar Nederland kwam, zat in De Marwel in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek. Zijn advocaat, P. van der Vliet, gaat niet in hoger beroep. "In dat geval duurt het nog zes tot acht maanden eer hij naar een tbs-kliniek kan, terwijl hij volledig detentieongeschikt is. Zelf wil hij ook graag zo snel mogelijk behandeld worden."
Artikel uit BN/DeStem van 12-12-2001
49.3 Weer eis van zes jaar en tbs voor moord Sabrina
Van onze verslaggever
Woensdag 12 december 2001 - BREDA/ROOSENDAAL - Ook na een derde onderzoek naar de psychische gesteldheid van de Roosendaler O.C. blijft de eis dezelfde: zes jaar cel en tbs met dwangverpleging voor de moord op Sabrina Smit.
In het nieuwe onderzoek wordt, net als in eerdere onderzoeken van de 26-jarige Roosendaler, geconcludeerd dat een langdurige behandeling van de man noodzakelijk is. Kans op herhaling wordt groot geacht. Tbs met dwangverpleging zijn voorwaarden om dat te voorkomen.
C. kon tijdens de eerdere rechtszitting geen verklaring geven waarom hij zijn vriendin had omgebracht. Onder invloed van cocaïne had hij haar keel dichtgeknepen en zijn vriendin met een aantal messteken in de hals en de borst om het leven gebracht.
C.'s raadsman meende twee maanden geleden dat de gedragsdeskundigen in hun rapporten de verkeerde conclusies hadden getrokken, omdat ze van onjuiste feiten uitgingen. In het nieuwe onderzoek wordt bevestigd dat tbs met dwangverpleging noodzakelijk wordt geacht. Uitspraak 21 december.
Schok
Het eerste bezoek aan de Long Stay - afdeling van Veldzicht is een schok. Waar zijn de bewakers? In een zaal die zich wat aankleding betreft niet laat onderscheiden van de koffieruimte in een bejaardentehuis schuifelen de bewoners langs elkaar heen. Her en der zitten groepjes rond een tafel. Cellen zijn er alleen voor de avonden, nachten en momenten waarop bewoners niet aan activiteiten willen meedoen. De afdeling wordt bestierd door afdelingshoofd Piet Croeze, coördinatoren Koen de Groot en Rien van Faassen en een handjevol sociotherapeuten. Bevelligingspersoneel komt alleen bij alarm.
De Long Stay lijkt zo min mogelijk op een gevangenis en zoveel mogelijk op een woongemeenschap."De kwaliteit van leven is belangrijk", zegt coördinator Koen. "Het uitgangspunt is toch dat ze hier blijven."
Omdat Veldzicht een rijksinstelling is, kan niemand worden geweigerd. Daarom herbergt de inrichting vanouds de zwaardere tbs - gevallen. In de verschillende paviljoens op het grote, groene terrein even boven Zwolle verblijven 167 tbs' ers die gemiddeld vijf of meer ernstige delicten hebben gepleegd. De twintig bewoners van de Long Stay -afdeling hebben een grotere actieradius dan de andere tbs' ers op Veldzicht. De deur naar buiten staat open. Ze kunnen een sigaretje roken of gaan vissen, de buitenring is streng beveiligd. Iedere dag wordt op grond van het humeur van patiënten bepaald welke vrijheden ze krijgen. Als iemands "pet niet goed staat", zoals coördinator Rien van Faassen het uitdrukt, gaat een uitje naar het dorp niet door. Hij heeft een schema waarin van alle bewoners precies staat wat ze op welk moment doen en waar ze zijn. In het kantoor hangt een briefje: "boerderij moet bellen als Wim daar aankomt en als Wim weggaat."
De norm op de afdeling is een zogeheten 'LEE (Low Express Emotion)-klimaat', legt Rien uit. Voor alles gelden vaste afspraken, niets gebeurt onverwachts. Veel bewoners krijgen medicijnen, ook dat helpt.
De 'delictgevaarlijkheid' is de mannen op de Long Stay niet aan te zien. De gedistingeerd geklede oudere heer met de aristocratische rechte neus straalt niet uit dat hij "van kniekousjes houdt", zoals zijn medebewoners het uitdrukken. Toch moet hij tijdens bezoekjes aan het dorp twee begeleiders meenemen in plaats van één, omdat de minister van justitie bang is dat hij weer een klein meisje verkracht.
Dat de vriendelijke jongeman, die vertelt over zijn hoop op een toekomst met zijn vriendin buiten Veldzicht, "zeer gewelddadig kan zijn tegen vrouwen “ is ook niet direct voorstelbaar. Hij is vreselijk sterk. Enkele jaren geleden heeft hij personeel van Veldzicht verwond door te smijten met een biljarttafel.
En wat te denken van de kalme, wat kalende man met waterige ogen die vertelt dat hij niet kan wennen aan het idee nooit meer vrij te komen. Waarom krijgt hij geen kans meer?
Je moet zijn dossier kennen om te vernemen dat hij een lange gevangenis- en tbs - carrière achter zich heeft en dader was van een uitzonderlijk gewelddadige gijzelingsactie en dito verkrachtingen.
Zonder perspectief op terugkeer in de maatschappij verliezen ook de vreselijkste delicten hun relevantie. "Wij hebben op dat verleden een beetje een dekseltje gedaan", zegt groepscoördinator Rien , je kunt je energie beter steken in een positieve groepssfeer."
Dat de Long Stayers zijn opgegeven, is een nederlaag voor hen, maar ook voor de forensische psychiatrie die zich de afgelopen decennia zo intensief -met hun stoornissen heeft bezig gehouden. De regering heeft de oeverloze therapieën in tbs -inrichtingen inmiddels een halt toegeroepen: sinds 2001 krijgen instellingen die een patiënt langer dan zes jaar willen behandelen, nog maar 233 euro per dag, tweederde van het tarief.
"Geef mij een crimineel en ik maak hem beter", luidde het optimistische adagium van therapeuten dertig jaar geleden
"lk ben bescheidener geworden", zegt Veldzicht -directeur Dick Oppedijk over zijn eigen ontwikkeling als forensisch psychiater. Afkomstig uit een boerengezin studeerde hij rechten en medicijnen en belandde hij midden in de 'gouden jaren' van de forensische psychiatrie bij de Van Mesdagkliniek in Groningen. In de tijd dat het behandeloptimisme hoogtij vierde kreeg hij zijn scholing. De hermeneutische aanpak, het geloof in de mogelijkheid om door praten iets te veranderen, heeft hen naar eigen zeggen gevormd. Maar zijn boerennuchterheid weerhield hem altijd van geloof in fata morgana 's.
"Ik heb altijd geweten dat er patiënten zijn die niet beter worden", zegt hij. Midden jaren negentig vroeg hij in een lezing aandacht voor die greep. Hij was een van de drijvende krachten achter de opzet van de Long Stay-afdeling op Veldzicht.
's Ochtends zitten Long Stay -bewoners Joop en Pieter onder begeleiding van sociotherapeute Ineke Harder in de werkplaats van Veldzicht plastic onderdeeltjes te ontdoen van haakjes. Ze krijgen er 2,50 euro per uur voor. Stanley, ook Long Stay - bewoner, staat als 'medewerker civiele dienst’ de kantine te vegen. Hij zat vast vanwege verkrachting van 1975 tot 1983 en kreeg in 1989 opnieuw tbs. "Ik heb geen therapie nodig", zegt hij "ik weet wat ik wel en niet moet doen. Maar het is beter dat ik hier blijf. Anders ga ik drinken." Stanley heeft moeite om zijn driften te beheersen, vertelt Ineke Harder. Soms staat hij openlijk te masturberen. "Dan moetje hem rustig uitleggen dat hij zich maar even moet afzonderen.
Joop, die er al tien jaar tbs op heeft zitten, is tevreden op de Long Stay, zegt hij. "Ik houd niet van praten. Hier kan ik gewoon lekker bezig zijn."
Sombere prognose
Tijd voor de lunch. Joop, Pieter, Stanley en Ineke lopen terug naar het Long Stay- gebouw. De bewoners die corvee hebben, zijn daar al bezig met tafeldekken. Op het menu staan een gefrituurd scholletje, gekookte wortels en aardappels en daarna fruityoghurt. Er wordt nauwelijks geconverseerd, je hoort vooral het tikken van messen, vorken en lepels. De corveeploeg haalt de tafel af en gaat afwassen en afdrogen. De rest zwermt uit.
Om twee uur vergadert de staf van de Long Stay over het wel en wee van de groep. Van B. gaat zijn moeder bezoeken in een ziekenhuis in Tiel, vertelt coördinator Koen. "Het is nadrukkelijk de bedoeling dat hij naar zijn moeder gaat en niet naar zijn zus", onderstreept hij. D. is naar het dorp geweest. "Hij oogde monter. Zo'n wandeling doet hem goed", vindt zijn begeleider. L. is "actief geweest. Als je hem op een gedoseerde manier aandacht geeft, bereik je wel iets." Van S. is naar zijn werk geweest en "ondanks zijn boosheid goed te pas". Karel komt steeds weer op hoge poten met een brief aan, maar interpreteert die volgens Koen verkeerd. "Er staat gewoon heel duidelijk: de prognose voor Karel is somber." De patiënten raad overlegt 's middags met directeur Oppedijk. Long Stay - patiënt Michel vertegenwoordigt in de raad al jaren alle Veldzicht – tbs 'ers. Hoe zit het met de reiskostenvergoeding, wil hij weten. "Het is scheef opgezet. Sommige afdelingen krijgen een vergoeding, andere niet." Oppedijk zal het nakijken, belooft hij. Bewoners in gebouw Noord storen zich aan patiënt P. die in vrouwenkleren loopt. "Persoonlijk vind ik dat je mensen in hun waarde moet laten", zegt Michel "maar ze zeggen dat die kleding vloekt van alle kanten." Oppedijk belooft na te vragen of "het er een beetje uitziet wat de man draagt".
Een tbs'er met kiespijn wacht al twee weken op een tandarts en Michel wil ook weten hoe het zit met de bezoekregeling rond de kerst. Michel verkondigt helder zijn standpunt en luistert ook naar anderen. Toch is dat geen reden te veronderstellen dat hij 'beter' is,zegt Oppedijk na afloop van de bijeenkomst. "Hij is hier niet gekomen, omdat hij niet kon vergaderen. De kunst van behandelen", zegt Oppedijk, "is je geen zand in de ogen laten strooien door wat ze wél kunnen. Je moet bij het probleem komen."
Heeft u wel eens iemand beter gemaakt?
"In de Van Mesdagkliniek heb ik een echte gedragsverandering meegemaakt van een man die een familielid had gedood. Ik ben zes jaar bezig geweest met een combinatie van gedragstherapie en psychoanalyse.
Ik heb hem echt een ander mens zien worden."
De opening van de Long Stay -afdeling op Veldzicht lijkt een beetje het failliet van uw vak. Van groot behandeloptimisme naar de erkenning dat het niet lukt.
"Zo zie ik dat niet. Patiënten die niet beter worden zijn er altijd geweest. We hadden hier op het terrein zelfs jarenlang een kerkhof voor ze. Ik ben blij dat het bestaan van die groep nu wordt erkend. De meeste zijn dolblij dat ze
eindelijk met rust worden gelaten."
Is uw behandeloptimisme nog net zo groot als vroeger?
"Ik ben er nog steeds van overtuigd dat mensen door therapie vooruitgang kunnen boeken. Maar ik ben wel minder gaan geloven in de kans om een karakter echt te veranderen. Ik vertrouw nu meer op het aanleren van vaardigheden, het stutwerk om iemand heen. We stoppen meer tijd in arbeidstraining en minder in psychoanalyse dan vroeger. Ik ben niet pessimistischer geworden, wel bescheidener."
Welke Patiënten zijn het moeilijkst behandelbaar? 1
"Het gedrag van seksueel delinquenten blijkt moeilijk te"veranderen. Ze lijken op verslaafden. Sommigen zeggen zelf: ik kan mij niet beheersen, houd mij maar vast. Het is ook geen toeval dat achttien van de twintig Long Stay- bewoners seksueel delinquent is.
"Van pure psychopaten vraag ik mij ook af of behandelen zinvol is. ik doel op mensen die, zeg maar, de plusvariant hebben van een moeilijk karakter (de Hannibal Lecter- variant, red.) Ze doen vrolijk mee met de behandeling, maar je krijgt geen enkele vat op ze. Uit Canadees onderzoek is gebleken dat therapie deze patiënten alleen maar gevaarlijker maakt. Ik heb dat op Veldzicht meegemaakt: een man die nadat hij vrij was delict – senario 's leende van collega's uit zijn groepstherapie. Deze pure psychopaten zien de mensen in hun omgeving als gebruiksvoorwerpen. Drie jaar geleden hebben drie moeilijke patiënten hier de regie van een hele afdeling overgenomen. Het Personeel ging mee met al hun wensen. ik heb daar toen heel hard moeten ingrijpen. Ik worstel met de vraag wat je met deze categorie aan- moet. ik denk dat de Long Stay - afdeling in de toekomst wel een rol kan spelen. Wat moet je anders? Ze vrijlaten en wachten tot ze weer een slachtoffer maken?
Allemaal gezever
LongStay-bewoners Theo, Michel en Jan zitten rond de tafel aan de koffie. Je komt hier niet verder", klaagt Theo."Ze zeggen dat ik delictgevaarlijk ben, maar hoe kunnen ze dat bewijzen als ik niet buitenkom? Voorheen zat Theo in de Van Mesdagkliniek, vertelt hij."Na acht jaar vonden ze dat ik geresocialiseerd moest worden. ik kwam buiten, maar het viel tegen. Toen is er weer een delict gebeurd. Er werd met de vinger naar mij gewezen. Maar de fout lag bij de kliniek, die had mij laten gaan. ik zou het graag weer buiten proberen. Ik denk dat ik het nu zou redden." Michel zit al 22 jaar in Veldzicht, waarvan drie jaar op de Long Stay. "Ze vonden dat ze met mij geen kant meer op konden", zegt hij "Ik wilde wel therapie, maar zij wilden mij niet meer." Via een advertentie in het blad Mijn Geheim heeft hij onlangs een vrouw leren kennen. "Ik heb een flatje waar ik mij één keer per week met haar mag terugtrekken", vertelt hij. "Ze huilt altijd bij het afscheid. ik moet hier weg. Dan wil ik trouwen." Ze moeten de mensen een kans geven, zegt jan die "een overvalletje" op zijn naam zegt te hebben. "Ik wil een gewone baan en een vrouw. Verantwoordelijkheid nemen. maar die kans krijg ik.
Dit is de doodskist van de inrichting. Zet tien psychiaters om mij heen en je krijgt tien verschillende meningen. Ben ik misschien ook nog een keer uitbehandeld? Nee, nooit. ik heb toch een zool papieren. Stapels met touwen er- omheen. Niet te tillen. Allemaal gezever." Verblijf op de Long Stay-afdeling is geen straf en ook geen poging om iemand beter te maken. De Long Stay is er om de maatschappij te beschermen tegen 'blijvend delictgevaarlijken'. ondertussen wordt geprobeerd hun een zo humaan mogelijk bestaan te bieden.
Maar wanneer is iemand gevaarlijk? Als hij therapie weigert? Wel wil, maar niet over zichzelf kán praten? Drie keer in de fout is gegaan, vijf keer, zes keer? is iemand met wie behandelaars geen kant uit kunnen gevaarlijker dan iemand die keurig meewerkt?
"Het probleem", zegt Oppedijk, "is dat de forensische psychiatrie voor het voorspellen van delictgevaar geen goed gereedschap heeft. Het eenvoudigweg tellen van het aantal delicten dat iemand heeft gepleegd, zegt, in combinatie met de mate van stoornis, eigenlijk het meest. Doorslaggevend voor plaatsing op de Long Stay is daarom ook het aantal keren dat iemand opnieuw in de fout ging."
Een psychiater kan delictgevaar niet beter voorspellen dan een leek die een
lijst met antecedenten voor zich heeft? "Daar komt het wel op neer,ja." Wat zegt dat over uw vak "Het zegt dat wij aanlopen tegen de grenzen van de wetenschap. Op het gebied van de forensische psychiatrie zijn de afgelopen dertig jaar geen revolutionaire ontwikkelingen geweest. Het recidivepercentage bij ernstige delicten is al decennialang stabiel: 20 procent. Wij krijgen dat niet omlaag. Of je zou moeten zeggen: we laten niemand er meer uit." Krijgt u het te boren als iemand die u heeft vrijgelaten opnieuw in de fout gaat? "Als het gebeurt tijdens (proef)verlof wel, anders niet. Dat is jammer, want die informatie zou leerzaam zijn. Het probleem is datje iemand onder de huidige privacywetgeving niet kunt dwingen om zijn dossier af te geven. Als hij voor zijn nieuwe overtreding niet naar Veldzicht komt, kom ik het niet te weten."
Kunt u op basis van de statistiek dan uitrekenen hoe vaak er een misdaad is
gepleegd, omdat u iemand heeft vrijgelaten? "Ik heb in mijn hele carrière ongeveer vijfhonderd mensen vrijgelaten. Volgens de statistiek hebben honderd van hen gerecidiveerd. Ik schrik zelf van het getal. Maar let wel, het feit dat een op de vijf recidiveert, betekent ook dat ik vier van de vijf misschien wel te lang vasthoud." ook een vreselijke verantwoordelijkheid ,ja, je moet in Nederland heel wat uitvreten om zes jaar of langer vast te zit- ten."
Maar u blijft er nuchter onder? Ja, dat moet wel." spoken de recidivegevallen dan ook nog door uw hoofd?
"Ze staan mij nog levendig bij, ja. Enkele jaren geleden heeft een man die ik verlof had gegeven een klein meisje verkracht. ik werd thuis gebeld. Nou, dan zak je door de grond."
U voelde zich schuldig?
"Ik was afgegaan op de bevindingen van een staflid die erg had gepleit voor verlof Hij had veel energie in die man gestoken en was overtuigd dat het een andere vent was geworden. Dat beeld bleek te rooskleurig. ik heb mij afgevraagd: ben ik niet te snel meegegaan, had ik niet dit, had ik niet dat. Nu denk ik verdorie, ik had gewoon meer gewicht moeten toekennen aan de straflijst van die man. Dat was anderhalf A4tje."
Tellen dus de harde feiten.
U heeft de empathische benadering, geloof in uit het gesprek, door schade en schande moeten opgeven.
"Nee, dat gaat te ver. ik hecht nog steeds veel waarde aan het contact met patiënten. Maar ik ben daarnaast sterker overtuigd geraakt van de betekenis van harde gegevens. De vraag wat iemand heeft gedaan blijkt toch grotere voorspellende waarde te hebben. Vroeger kenden behandelaars de details van delicten nauwelijks. Nu zeg ik: iedereen moet die strafdossiers doorploegen." En als het erop aankomt, die harde feiten de doorslag laten geven. Ja, dat verlof had ik dus eerder moeten uitstellen." Een jaar later was dat lijvig dossier toch ook veranderd. "Maar als je uitsluitend op die lijstjes afgaat, zou er uit deze kliniek nooit meer iemand vrijkomen. je moet het dus toch combineren met een klinische afweging.
Als u iemand vrijlaat, weet u. zoveel procent kans dat het misgaat. Stapt u in een vliegtuig met die prognose?
"Nee, dan zou ik niet meer vliegen. Ik voel mij soms net een machinist op een traject waar mensen zich onder de trein werpen. Je weet dat het mis kan gaan. En toch, ik gok nooit. Als ik besluit dat iemand naar buiten kan, ben ik echt overtuigd. Als ik er wakker van lig, doe ik het niet. Maar nogmaals: tegenover die 20 Procent recidivisten, staat 80 procent die zijn leven betert." Komen de mannen op uw Long stay -afdeling ooit nog vrij?
"De kans dat ze vrijkwamen was al klein. Ze zijn geselecteerd, omdat ze al meer dan vijf behandelingen hebben ondergaan in meerdere instellingen en steeds opnieuw in de fout zijn gegaan." Het rijk betaalt voor tbs patiënten die na zes jaar nog niet zijn uitbehandeld nog slechts tweederde tarief. Belanden die patiënten 'voortaan op de goedkopere Long Stay afdeling?
“Je kunt niet zomaar iedereen naar de Long Stay sturen. Er is ook nog de rechtspositie van de patiënt. De grondslag van de tbs is toch dat tegenover opsluiting behandeling staat. De Raad voor de strafrecht toepassing is op dat punt ook erg kritisch over de Long Stay. Je moet met goede argumenten komen om aan te tonen dat een behandeling geen zin meer heeft. Er is altijd nog een advocaat, en een rechter die toetst."
Maar als u voor patiënten nog maar tweederde,van het geld krijgt, wordt het toch wel erg aantrekkelijk om patiënten naar die Long Stay door te schuiven?
"Door handig financieel beleid van onze instelling zijn er nu 58 patiënten voor wie we half geld krijgen, maar die we toch intensief behandelen. Als behandelaars koesteren wij onze autonomie. Wij bepalen wie therapie krijgt, niet de financiers. Er zijn ook andere manieren om te bezuinigen: efficiënter werken met minder mensen bijvoorbeeld."
U komt uit een boerengezin. Dat staat ver af van het leven in een tbs-kliniek?
"Toch zijn er ook veel overeenkomsten. Normaliseren, stabiliseren, zorgen dat er geen gekke dingen gebeuren, anders worden de beesten onrustig. Om zes uur s’ ochtends moest de melk aan de weg staan. Die ijzeren routine geldt in de kliniek ook. Patiënten ontlenen er stevigheid aan. Wij krijgen de zwaarste gevallen, dan kun je je niet permitteren om steeds opnieuw te onderhandelen."
Een moeilijke wereld om nuchter in te blijven?
"Een collega-directeur van me heeft enkele jaren geleden ontslag genomen, nadat een patiënt van hem tijdens proefverlof een moord had gepleegd. Ik begrijp zijn reactie. Toch denk ik altijd: wie moet dit werk anders doen? Het idee dat om zes uur de melk weer aan de weg moet staan wint het bij mij toch. Iemand moet die trein toch besturen."
44.1 ONTUCHTPLEGER HEEFT EVENZEER RECHT OP MENSWAARDIG LEVEN
Artikel uit de Volkskrant in forum van dinsdag 27 mei 2003 van de hand van Jos Poelmann. Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.
Gedetineerden die levenslang zitten opgesloten, hebben recht op een menswaardige behandeling. Dat recht moet ook gelden voor ontuchtplegers, meent Jos Poelmann.
Advocaat Anker is onlangs een actie begonnen voor zijn cliënt Theo H., die al 43 jaar als tbs- gestelde is opgesloten in een kliniek. Theo. H. pleegde op jeugdige leeftijd (17 jaar) ontucht met minderjarigen en verviel na verpleging voor het laatst twintig jaar geleden in herhaling. Sinds die tijd verblijft hij nog steeds in de Van Mesdagkliniek in Groningen.
Een landelijke adviescommissie van justitie heeft vastgesteld dat Theo een Long Stay-patiënt is en heeft hem voorgedragen voor plaatsing in de gloednieuwe voorziening voor langdurende zorg in Nijmegen. De kans bestaat dat hij daar zijn dagen zal slijten tot de dood erop volgt. Nu is het plegen van ontucht met een minderjarige op zichzelf een misdaad waar ten hoogste een straf van zes jaar op kan volgen. Wanneer tijdens het proces het vermoeden bestaat van herhaling na straf, wordt terecht gedacht aan dwangverpleging en zo mogelijk behandeling in een tbs-kliniek. Aangenomen dat behandeling niet mogelijk is gebleken, ontstaat de volgende situatie: elke twee jaar moet de rechter opnieuw beoordelen of de tbs dient te worden verlengd. Zeker twintig maal moet Theo H. van de rechter te horen hebben gekregen dat de kans op herhaling zijn vrijlating in de weg staat. Inmiddels is de man volledig gehospitaliseerd; dat wil zeggen dat hij door langdurige opsluiting niet meer in staat geacht kan worden zelfstandig in de samenleving te verkeren. Dat is een feit.
Deze kwestie stelt de samenleving voor een moreel dilemma. Zelfs voor moord (bijvoorbeeld op een bekend politicus) zal de rechter niet snel 'levenslang' vonnissen; er zal dan tenminste sprake moeten zijn van een serie sadistische moorden met kans op herhaling. Voor het onzedelijk betasten van minderjarigen, hoe ongepast ook, zit iemand thans 43 jaar opgesloten. De verhoudingen zijn zoek. U hoort mij niet beweren dat ontucht lichtvaardig moet worden opgevat, maar het plegen van ontucht is een hardnekkig misdrijf (van alle tijden) en de praktijk in de Nijmeegse Pompe stichting wijst uit dat nogal wat plegers er lichter vanaf komen dan Theo H. Niet ongebruikelijk is dat degenen die voor het eerst ontucht hebben gepleegd door de rechter naar een voor het behandelen van zedendelicten gespecialiseerde polikliniek worden gestuurd. Dit voor een behandeling van bijvoorbeeld twee uur per week. Aan de Pompe stichting verbonden is zo'n polikliniek, waar toch jaarlijks zo'n vijftig zedendelinquenten (ontuchtplegers, aanranders) worden behandeld; Overigens niet zonder succes.
Zou Theo H. niet in 1960, maar in 2003 zijn eerste zedendelict hebben gepleegd (althans in de bij ons bekende vorm) dan zou hij mogelijk naar de polikliniek zijn gestuurd. Op een mogelijk recidiverende ontuchtpleger zit de maatschappij uiteraard niet te wachten.
Maar de vraag is of de samenleving een systeem in de lucht wil houden dat het mogelijk maakt dat ontuchtplegers voor het leven worden afgezonderd. Er moet onderscheid gemaakt worden tussen straffen voor gépleegde feiten en maatregelen om nieuwe delicten te voorkomen. Als we dat onderscheid niet maken en als we ontuchtplegers en vergelijkbare delictplegers in Nederland zo zouden behandelen als Theo H., dan -zou elke stad een eigen tbs-kliniek behoeven.
Het is jammer dat de overheid weinig oog heeft voor de creatieve oplossingen die zo nu en dan uit de praktijk geboden worden. Dat komt om dat er te vaak het verkeerde beeld is overgebracht als zou volledige opsluiting, achter muren en hekken, de enige manier zijn om iemand van recidiveren te weerhouden. Al jarenlang wijst de praktijk anders uit. Gebleken is dat een mens als Theo H. ook buiten een kliniek een redelijk menswaardig bestaan zou kunnen leiden, mits hem voldoende controle en toezicht wordt geboden. Zulke ervaringen, buiten de kliniek, worden al geruime tijd gedeeld tussen de tbs – klinieken.
Aan een aantal voorwaarden dient te worden voldaan: er moet een dwingend kader zijn voor dit toezicht en de maatregel tbs kan dit kader bieden. Onder dit toezicht kan een tbs-gestelde wonen aan de rand van of in de onmiddellijke omgeving van een kliniek, werken op een aan de kliniek verbonden werkplaats en in zekere mate voorzien in diens eigen levensbehoefte. Het noodzakelijke controlesysteem is een psychologisch cordon dat bestaat uit een dagelijkse vorm van risicotaxatie en management. Er dient vanuit gegaan te worden dat een mens contacten nodig heeft om een (zeden) delict te begaan en derhalve dienen met name de contacten die de tbs - gestelde legt nauwkeurig te worden gescreend. Toen de Pompe stichting te Nijmegen in 2000 initiatief nam tot de bouw van een Long Stay - voorziening, werd daarbij een plan ingediend voor de bouw van een tiental socio-woningen aan de rand van en buiten de metershoge omheining van het kliniekterrein; dit om plaats te bieden aan mensen zoals Theo H. Dat plan was destijds onbespreekbaar. Minister en Tweede Kamer waren van oordeel dat Long Stay -patiënten per definitie een onmiddellijk gevaar zouden vormen voor de samenleving.
Van onze zijde werd betoogd dat het gevaar het gevolg is van gebrek aan toezicht en controle en mits goed uitgevoerd zijn onmiddellijkheid verliest.
Advocaat Anker vraagt om een menswaardige behandeling van zijn bijzondere cliënt. De Pompe stichting te Nijmegen betoogt dat mensen zoals H., na jarenlange afzondering niet meer terug kunnen in het hart van de samenleving, maar wel een menswaardig bestaan kunnen opbouwen in een goed controleerbare woonvoorziening tussen een tbs- kliniek en de samenleving in. Anker kan komen praten.
(Jos Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.)
Volgend jaar wellicht begeleid verlof voor moordenaar De B.
Van onze verslaggever
HAARLEM-Als de tbs-behandeling van de Oostzaanse moordenaar E. de B. naar wens blijft verlopen, wordt volgend jaar wellicht het verloftraject opgestart. Dat bleek gistermiddag tijdens de zitting van de Haarlemse rechtbank waar de eis van het openbaar ministerie om de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
De B. is volgens E. Otte van de Meijerskliniek uit Utrecht de afgelopen maanden 'constructief bezig'.
,,Wij zijn tevreden over hem'', zei Otte, bij wie De B. sinds 6 juni in behandeling is. Dat waren andere geluiden dan twee jaar geleden, toen L. Feringa van tbs-kliniek Veldzicht tegenover de rechtbank klaagde over de houding van De B. ,,Hij heeft de kont weer eens tegen de krib gegooid'', zei hij toen tijdens de zitting waar net als gistermiddag het verzoek de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
Hij zat daar verkeerd, maakte rechtbankvoorzitter M. Bijvoet gisteren op uit de uitgebrachte rapportage. ,,Ik heb daar zestien maanden onder voor mij moeilijke omstandigheden moeten wachten op overplaatsing naar Utrecht'', klaagde De B. ,,Mede een financiële kwestie. Veldzicht kon zijn daggeld niet missen'', hekelde De B's advocaat J. Maalste het systeem.
De B. kreeg tien jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging opgelegd na de moord in 1993 op Anita Bührs-Schaap en haar driejarig zoontje.
Als het maatschappelijk verantwoord is, wordt komend jaar mogelijk het verloftraject opgestart, bevestigde Otte. Dat houdt in dat De B. onder begeleiding naar buiten zou mogen. Maar eerst zal de psychotherapeutische behandeling met goed gevolg moeten worden afgerond. ,,Het ingeroeste drenkpatroon zal moeten worden doorbroken, anders blijft een kans op herhaling bestaan'', aldus Otte.
De rechtbank doet op 17 december uitspraak.
woensdag 4 december 2002, 06:55
49.2 TBS VOOR MOORD IN DE MARWEI
Volkskrant 23 mei 2003
Door onze correspondent LEEUWARDEN, 23 mei.
De 29-jarige gedetineerde Bruno M. is gisteren door de Leeuwarder rechtbank conform de eis veroordeeld tot tbs met dwangverpleging wegens het opzettelijk neersteken van een 51-jarige activiteitenbegeleidsterop29januari jl. in de Leeuwarder gevangenis De Marwel. De verdachte is niet geschikt voor detentie, aldus de rechtbank, die hem om die reden ontslaat van alle rechtsvervolging.
Hoewel de verdachte ontoerekeningsvatbaar was, is het volgens de rechtbank niet aannemelijk dat hij niet wist dat hij de dood van de vrouw kon veroorzaken, toen hij meermalen met een beitel en schroevendraaier op haar instak. Hij deed dat nadat hij haar met een hamer op het achterhoofd had geslagen.
M. verklaarde tegenover een psychiater: "Er draaide iets in mijn hoofd, ik was ontzettend bang (..) Ze dreigde me met die tbs en die zaag."
Op de zitting verklaarde hij dat hij voelde dat hij zich moest verdedigen. Nadat hij de vrouw had neergestoken zei M. tegen een medegedetineerde: "Ik heb die vrouw vermoord." De rechtbank leidt hieruit af dat de man kon weten dat de dood van de gevangenismedewerkster het gevolg kon zijn van zijn handelingen. Volgens de rechter heeft het delict "een enorme impact' gehad op het gezin van het slachtoffer, haar familie en collega's.
M. lijdt aan paranoïde vorm van schizofrenie en was psychotisch. De kans op herhaling is groot, aldus psychiaters. Daarom wil de rechtbank hem zo snel mogelijk op een sterk beveiligde afdeling van een tbs-kliniek plaatsen.
M. was eerder al tot achttien maanden cel en tbs veroordeeld wegens poging tot doodslag op zijn vader.
M., die de Joegoslavische nationaliteit heeft en in 1994 naar Nederland kwam, zat in De Marwel in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek. Zijn advocaat, P. van der Vliet, gaat niet in hoger beroep. "In dat geval duurt het nog zes tot acht maanden eer hij naar een tbs-kliniek kan, terwijl hij volledig detentieongeschikt is. Zelf wil hij ook graag zo snel mogelijk behandeld worden."
Artikel uit BN/DeStem van 12-12-2001
49.3 Weer eis van zes jaar en tbs voor moord Sabrina
Van onze verslaggever
Woensdag 12 december 2001 - BREDA/ROOSENDAAL - Ook na een derde onderzoek naar de psychische gesteldheid van de Roosendaler O.C. blijft de eis dezelfde: zes jaar cel en tbs met dwangverpleging voor de moord op Sabrina Smit.
In het nieuwe onderzoek wordt, net als in eerdere onderzoeken van de 26-jarige Roosendaler, geconcludeerd dat een langdurige behandeling van de man noodzakelijk is. Kans op herhaling wordt groot geacht. Tbs met dwangverpleging zijn voorwaarden om dat te voorkomen.
C. kon tijdens de eerdere rechtszitting geen verklaring geven waarom hij zijn vriendin had omgebracht. Onder invloed van cocaïne had hij haar keel dichtgeknepen en zijn vriendin met een aantal messteken in de hals en de borst om het leven gebracht.
C.'s raadsman meende twee maanden geleden dat de gedragsdeskundigen in hun rapporten de verkeerde conclusies hadden getrokken, omdat ze van onjuiste feiten uitgingen. In het nieuwe onderzoek wordt bevestigd dat tbs met dwangverpleging noodzakelijk wordt geacht. Uitspraak 21 december.
Sombere prognose
Tijd voor de lunch. Joop, Pieter, Stanley en Ineke lopen terug naar het Long Stay- gebouw. De bewoners die corvee hebben, zijn daar al bezig met tafeldekken. Op het menu staan een gefrituurd scholletje, gekookte wortels en aardappels en daarna fruityoghurt. Er wordt nauwelijks geconverseerd, je hoort vooral het tikken van messen, vorken en lepels. De corveeploeg haalt de tafel af en gaat afwassen en afdrogen. De rest zwermt uit.
Om twee uur vergadert de staf van de Long Stay over het wel en wee van de groep. Van B. gaat zijn moeder bezoeken in een ziekenhuis in Tiel, vertelt coördinator Koen. "Het is nadrukkelijk de bedoeling dat hij naar zijn moeder gaat en niet naar zijn zus", onderstreept hij. D. is naar het dorp geweest. "Hij oogde monter. Zo'n wandeling doet hem goed", vindt zijn begeleider. L. is "actief geweest. Als je hem op een gedoseerde manier aandacht geeft, bereik je wel iets." Van S. is naar zijn werk geweest en "ondanks zijn boosheid goed te pas". Karel komt steeds weer op hoge poten met een brief aan, maar interpreteert die volgens Koen verkeerd. "Er staat gewoon heel duidelijk: de prognose voor Karel is somber." De patiënten raad overlegt 's middags met directeur Oppedijk. Long Stay - patiënt Michel vertegenwoordigt in de raad al jaren alle Veldzicht – tbs 'ers. Hoe zit het met de reiskostenvergoeding, wil hij weten. "Het is scheef opgezet. Sommige afdelingen krijgen een vergoeding, andere niet." Oppedijk zal het nakijken, belooft hij. Bewoners in gebouw Noord storen zich aan patiënt P. die in vrouwenkleren loopt. "Persoonlijk vind ik dat je mensen in hun waarde moet laten", zegt Michel "maar ze zeggen dat die kleding vloekt van alle kanten." Oppedijk belooft na te vragen of "het er een beetje uitziet wat de man draagt".
Een tbs'er met kiespijn wacht al twee weken op een tandarts en Michel wil ook weten hoe het zit met de bezoekregeling rond de kerst. Michel verkondigt helder zijn standpunt en luistert ook naar anderen. Toch is dat geen reden te veronderstellen dat hij 'beter' is,zegt Oppedijk na afloop van de bijeenkomst. "Hij is hier niet gekomen, omdat hij niet kon vergaderen. De kunst van behandelen", zegt Oppedijk, "is je geen zand in de ogen laten strooien door wat ze wél kunnen. Je moet bij het probleem komen."
Heeft u wel eens iemand beter gemaakt?
"In de Van Mesdagkliniek heb ik een echte gedragsverandering meegemaakt van een man die een familielid had gedood. Ik ben zes jaar bezig geweest met een combinatie van gedragstherapie en psychoanalyse.
Ik heb hem echt een ander mens zien worden."
De opening van de Long Stay -afdeling op Veldzicht lijkt een beetje het failliet van uw vak. Van groot behandeloptimisme naar de erkenning dat het niet lukt.
"Zo zie ik dat niet. Patiënten die niet beter worden zijn er altijd geweest. We hadden hier op het terrein zelfs jarenlang een kerkhof voor ze. Ik ben blij dat het bestaan van die groep nu wordt erkend. De meeste zijn dolblij dat ze
eindelijk met rust worden gelaten."
Is uw behandeloptimisme nog net zo groot als vroeger?
"Ik ben er nog steeds van overtuigd dat mensen door therapie vooruitgang kunnen boeken. Maar ik ben wel minder gaan geloven in de kans om een karakter echt te veranderen. Ik vertrouw nu meer op het aanleren van vaardigheden, het stutwerk om iemand heen. We stoppen meer tijd in arbeidstraining en minder in psychoanalyse dan vroeger. Ik ben niet pessimistischer geworden, wel bescheidener."
Welke Patiënten zijn het moeilijkst behandelbaar? 1
"Het gedrag van seksueel delinquenten blijkt moeilijk te"veranderen. Ze lijken op verslaafden. Sommigen zeggen zelf: ik kan mij niet beheersen, houd mij maar vast. Het is ook geen toeval dat achttien van de twintig Long Stay- bewoners seksueel delinquent is.
"Van pure psychopaten vraag ik mij ook af of behandelen zinvol is. ik doel op mensen die, zeg maar, de plusvariant hebben van een moeilijk karakter (de Hannibal Lecter- variant, red.) Ze doen vrolijk mee met de behandeling, maar je krijgt geen enkele vat op ze. Uit Canadees onderzoek is gebleken dat therapie deze patiënten alleen maar gevaarlijker maakt. Ik heb dat op Veldzicht meegemaakt: een man die nadat hij vrij was delict – senario 's leende van collega's uit zijn groepstherapie. Deze pure psychopaten zien de mensen in hun omgeving als gebruiksvoorwerpen. Drie jaar geleden hebben drie moeilijke patiënten hier de regie van een hele afdeling overgenomen. Het Personeel ging mee met al hun wensen. ik heb daar toen heel hard moeten ingrijpen. Ik worstel met de vraag wat je met deze categorie aan- moet. ik denk dat de Long Stay - afdeling in de toekomst wel een rol kan spelen. Wat moet je anders? Ze vrijlaten en wachten tot ze weer een slachtoffer maken?
Allemaal gezever
LongStay-bewoners Theo, Michel en Jan zitten rond de tafel aan de koffie. Je komt hier niet verder", klaagt Theo."Ze zeggen dat ik delictgevaarlijk ben, maar hoe kunnen ze dat bewijzen als ik niet buitenkom? Voorheen zat Theo in de Van Mesdagkliniek, vertelt hij."Na acht jaar vonden ze dat ik geresocialiseerd moest worden. ik kwam buiten, maar het viel tegen. Toen is er weer een delict gebeurd. Er werd met de vinger naar mij gewezen. Maar de fout lag bij de kliniek, die had mij laten gaan. ik zou het graag weer buiten proberen. Ik denk dat ik het nu zou redden." Michel zit al 22 jaar in Veldzicht, waarvan drie jaar op de Long Stay. "Ze vonden dat ze met mij geen kant meer op konden", zegt hij "Ik wilde wel therapie, maar zij wilden mij niet meer." Via een advertentie in het blad Mijn Geheim heeft hij onlangs een vrouw leren kennen. "Ik heb een flatje waar ik mij één keer per week met haar mag terugtrekken", vertelt hij. "Ze huilt altijd bij het afscheid. ik moet hier weg. Dan wil ik trouwen." Ze moeten de mensen een kans geven, zegt jan die "een overvalletje" op zijn naam zegt te hebben. "Ik wil een gewone baan en een vrouw. Verantwoordelijkheid nemen. maar die kans krijg ik.
Dit is de doodskist van de inrichting. Zet tien psychiaters om mij heen en je krijgt tien verschillende meningen. Ben ik misschien ook nog een keer uitbehandeld? Nee, nooit. ik heb toch een zool papieren. Stapels met touwen er- omheen. Niet te tillen. Allemaal gezever." Verblijf op de Long Stay-afdeling is geen straf en ook geen poging om iemand beter te maken. De Long Stay is er om de maatschappij te beschermen tegen 'blijvend delictgevaarlijken'. ondertussen wordt geprobeerd hun een zo humaan mogelijk bestaan te bieden.
Maar wanneer is iemand gevaarlijk? Als hij therapie weigert? Wel wil, maar niet over zichzelf kán praten? Drie keer in de fout is gegaan, vijf keer, zes keer? is iemand met wie behandelaars geen kant uit kunnen gevaarlijker dan iemand die keurig meewerkt?
"Het probleem", zegt Oppedijk, "is dat de forensische psychiatrie voor het voorspellen van delictgevaar geen goed gereedschap heeft. Het eenvoudigweg tellen van het aantal delicten dat iemand heeft gepleegd, zegt, in combinatie met de mate van stoornis, eigenlijk het meest. Doorslaggevend voor plaatsing op de Long Stay is daarom ook het aantal keren dat iemand opnieuw in de fout ging."
Een psychiater kan delictgevaar niet beter voorspellen dan een leek die een
lijst met antecedenten voor zich heeft? "Daar komt het wel op neer,ja." Wat zegt dat over uw vak "Het zegt dat wij aanlopen tegen de grenzen van de wetenschap. Op het gebied van de forensische psychiatrie zijn de afgelopen dertig jaar geen revolutionaire ontwikkelingen geweest. Het recidivepercentage bij ernstige delicten is al decennialang stabiel: 20 procent. Wij krijgen dat niet omlaag. Of je zou moeten zeggen: we laten niemand er meer uit." Krijgt u het te boren als iemand die u heeft vrijgelaten opnieuw in de fout gaat? "Als het gebeurt tijdens (proef)verlof wel, anders niet. Dat is jammer, want die informatie zou leerzaam zijn. Het probleem is datje iemand onder de huidige privacywetgeving niet kunt dwingen om zijn dossier af te geven. Als hij voor zijn nieuwe overtreding niet naar Veldzicht komt, kom ik het niet te weten."
Kunt u op basis van de statistiek dan uitrekenen hoe vaak er een misdaad is
gepleegd, omdat u iemand heeft vrijgelaten? "Ik heb in mijn hele carrière ongeveer vijfhonderd mensen vrijgelaten. Volgens de statistiek hebben honderd van hen gerecidiveerd. Ik schrik zelf van het getal. Maar let wel, het feit dat een op de vijf recidiveert, betekent ook dat ik vier van de vijf misschien wel te lang vasthoud." ook een vreselijke verantwoordelijkheid ,ja, je moet in Nederland heel wat uitvreten om zes jaar of langer vast te zit- ten."
Maar u blijft er nuchter onder? Ja, dat moet wel." spoken de recidivegevallen dan ook nog door uw hoofd?
"Ze staan mij nog levendig bij, ja. Enkele jaren geleden heeft een man die ik verlof had gegeven een klein meisje verkracht. ik werd thuis gebeld. Nou, dan zak je door de grond."
U voelde zich schuldig?
"Ik was afgegaan op de bevindingen van een staflid die erg had gepleit voor verlof Hij had veel energie in die man gestoken en was overtuigd dat het een andere vent was geworden. Dat beeld bleek te rooskleurig. ik heb mij afgevraagd: ben ik niet te snel meegegaan, had ik niet dit, had ik niet dat. Nu denk ik verdorie, ik had gewoon meer gewicht moeten toekennen aan de straflijst van die man. Dat was anderhalf A4tje."
Tellen dus de harde feiten.
U heeft de empathische benadering, geloof in uit het gesprek, door schade en schande moeten opgeven.
"Nee, dat gaat te ver. ik hecht nog steeds veel waarde aan het contact met patiënten. Maar ik ben daarnaast sterker overtuigd geraakt van de betekenis van harde gegevens. De vraag wat iemand heeft gedaan blijkt toch grotere voorspellende waarde te hebben. Vroeger kenden behandelaars de details van delicten nauwelijks. Nu zeg ik: iedereen moet die strafdossiers doorploegen." En als het erop aankomt, die harde feiten de doorslag laten geven. Ja, dat verlof had ik dus eerder moeten uitstellen." Een jaar later was dat lijvig dossier toch ook veranderd. "Maar als je uitsluitend op die lijstjes afgaat, zou er uit deze kliniek nooit meer iemand vrijkomen. je moet het dus toch combineren met een klinische afweging.
Als u iemand vrijlaat, weet u. zoveel procent kans dat het misgaat. Stapt u in een vliegtuig met die prognose?
"Nee, dan zou ik niet meer vliegen. Ik voel mij soms net een machinist op een traject waar mensen zich onder de trein werpen. Je weet dat het mis kan gaan. En toch, ik gok nooit. Als ik besluit dat iemand naar buiten kan, ben ik echt overtuigd. Als ik er wakker van lig, doe ik het niet. Maar nogmaals: tegenover die 20 Procent recidivisten, staat 80 procent die zijn leven betert." Komen de mannen op uw Long stay -afdeling ooit nog vrij?
"De kans dat ze vrijkwamen was al klein. Ze zijn geselecteerd, omdat ze al meer dan vijf behandelingen hebben ondergaan in meerdere instellingen en steeds opnieuw in de fout zijn gegaan." Het rijk betaalt voor tbs patiënten die na zes jaar nog niet zijn uitbehandeld nog slechts tweederde tarief. Belanden die patiënten 'voortaan op de goedkopere Long Stay afdeling?
“Je kunt niet zomaar iedereen naar de Long Stay sturen. Er is ook nog de rechtspositie van de patiënt. De grondslag van de tbs is toch dat tegenover opsluiting behandeling staat. De Raad voor de strafrecht toepassing is op dat punt ook erg kritisch over de Long Stay. Je moet met goede argumenten komen om aan te tonen dat een behandeling geen zin meer heeft. Er is altijd nog een advocaat, en een rechter die toetst."
Maar als u voor patiënten nog maar tweederde,van het geld krijgt, wordt het toch wel erg aantrekkelijk om patiënten naar die Long Stay door te schuiven?
"Door handig financieel beleid van onze instelling zijn er nu 58 patiënten voor wie we half geld krijgen, maar die we toch intensief behandelen. Als behandelaars koesteren wij onze autonomie. Wij bepalen wie therapie krijgt, niet de financiers. Er zijn ook andere manieren om te bezuinigen: efficiënter werken met minder mensen bijvoorbeeld."
U komt uit een boerengezin. Dat staat ver af van het leven in een tbs-kliniek?
"Toch zijn er ook veel overeenkomsten. Normaliseren, stabiliseren, zorgen dat er geen gekke dingen gebeuren, anders worden de beesten onrustig. Om zes uur s’ ochtends moest de melk aan de weg staan. Die ijzeren routine geldt in de kliniek ook. Patiënten ontlenen er stevigheid aan. Wij krijgen de zwaarste gevallen, dan kun je je niet permitteren om steeds opnieuw te onderhandelen."
Een moeilijke wereld om nuchter in te blijven?
"Een collega-directeur van me heeft enkele jaren geleden ontslag genomen, nadat een patiënt van hem tijdens proefverlof een moord had gepleegd. Ik begrijp zijn reactie. Toch denk ik altijd: wie moet dit werk anders doen? Het idee dat om zes uur de melk weer aan de weg moet staan wint het bij mij toch. Iemand moet die trein toch besturen."
44.1 ONTUCHTPLEGER HEEFT EVENZEER RECHT OP MENSWAARDIG LEVEN
Artikel uit de Volkskrant in forum van dinsdag 27 mei 2003 van de hand van Jos Poelmann. Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.
Gedetineerden die levenslang zitten opgesloten, hebben recht op een menswaardige behandeling. Dat recht moet ook gelden voor ontuchtplegers, meent Jos Poelmann.
Advocaat Anker is onlangs een actie begonnen voor zijn cliënt Theo H., die al 43 jaar als tbs- gestelde is opgesloten in een kliniek. Theo. H. pleegde op jeugdige leeftijd (17 jaar) ontucht met minderjarigen en verviel na verpleging voor het laatst twintig jaar geleden in herhaling. Sinds die tijd verblijft hij nog steeds in de Van Mesdagkliniek in Groningen.
Een landelijke adviescommissie van justitie heeft vastgesteld dat Theo een Long Stay-patiënt is en heeft hem voorgedragen voor plaatsing in de gloednieuwe voorziening voor langdurende zorg in Nijmegen. De kans bestaat dat hij daar zijn dagen zal slijten tot de dood erop volgt. Nu is het plegen van ontucht met een minderjarige op zichzelf een misdaad waar ten hoogste een straf van zes jaar op kan volgen. Wanneer tijdens het proces het vermoeden bestaat van herhaling na straf, wordt terecht gedacht aan dwangverpleging en zo mogelijk behandeling in een tbs-kliniek. Aangenomen dat behandeling niet mogelijk is gebleken, ontstaat de volgende situatie: elke twee jaar moet de rechter opnieuw beoordelen of de tbs dient te worden verlengd. Zeker twintig maal moet Theo H. van de rechter te horen hebben gekregen dat de kans op herhaling zijn vrijlating in de weg staat. Inmiddels is de man volledig gehospitaliseerd; dat wil zeggen dat hij door langdurige opsluiting niet meer in staat geacht kan worden zelfstandig in de samenleving te verkeren. Dat is een feit.
Deze kwestie stelt de samenleving voor een moreel dilemma. Zelfs voor moord (bijvoorbeeld op een bekend politicus) zal de rechter niet snel 'levenslang' vonnissen; er zal dan tenminste sprake moeten zijn van een serie sadistische moorden met kans op herhaling. Voor het onzedelijk betasten van minderjarigen, hoe ongepast ook, zit iemand thans 43 jaar opgesloten. De verhoudingen zijn zoek. U hoort mij niet beweren dat ontucht lichtvaardig moet worden opgevat, maar het plegen van ontucht is een hardnekkig misdrijf (van alle tijden) en de praktijk in de Nijmeegse Pompe stichting wijst uit dat nogal wat plegers er lichter vanaf komen dan Theo H. Niet ongebruikelijk is dat degenen die voor het eerst ontucht hebben gepleegd door de rechter naar een voor het behandelen van zedendelicten gespecialiseerde polikliniek worden gestuurd. Dit voor een behandeling van bijvoorbeeld twee uur per week. Aan de Pompe stichting verbonden is zo'n polikliniek, waar toch jaarlijks zo'n vijftig zedendelinquenten (ontuchtplegers, aanranders) worden behandeld; Overigens niet zonder succes.
Zou Theo H. niet in 1960, maar in 2003 zijn eerste zedendelict hebben gepleegd (althans in de bij ons bekende vorm) dan zou hij mogelijk naar de polikliniek zijn gestuurd. Op een mogelijk recidiverende ontuchtpleger zit de maatschappij uiteraard niet te wachten.
Maar de vraag is of de samenleving een systeem in de lucht wil houden dat het mogelijk maakt dat ontuchtplegers voor het leven worden afgezonderd. Er moet onderscheid gemaakt worden tussen straffen voor gépleegde feiten en maatregelen om nieuwe delicten te voorkomen. Als we dat onderscheid niet maken en als we ontuchtplegers en vergelijkbare delictplegers in Nederland zo zouden behandelen als Theo H., dan -zou elke stad een eigen tbs-kliniek behoeven.
Het is jammer dat de overheid weinig oog heeft voor de creatieve oplossingen die zo nu en dan uit de praktijk geboden worden. Dat komt om dat er te vaak het verkeerde beeld is overgebracht als zou volledige opsluiting, achter muren en hekken, de enige manier zijn om iemand van recidiveren te weerhouden. Al jarenlang wijst de praktijk anders uit. Gebleken is dat een mens als Theo H. ook buiten een kliniek een redelijk menswaardig bestaan zou kunnen leiden, mits hem voldoende controle en toezicht wordt geboden. Zulke ervaringen, buiten de kliniek, worden al geruime tijd gedeeld tussen de tbs – klinieken.
Aan een aantal voorwaarden dient te worden voldaan: er moet een dwingend kader zijn voor dit toezicht en de maatregel tbs kan dit kader bieden. Onder dit toezicht kan een tbs-gestelde wonen aan de rand van of in de onmiddellijke omgeving van een kliniek, werken op een aan de kliniek verbonden werkplaats en in zekere mate voorzien in diens eigen levensbehoefte. Het noodzakelijke controlesysteem is een psychologisch cordon dat bestaat uit een dagelijkse vorm van risicotaxatie en management. Er dient vanuit gegaan te worden dat een mens contacten nodig heeft om een (zeden) delict te begaan en derhalve dienen met name de contacten die de tbs - gestelde legt nauwkeurig te worden gescreend. Toen de Pompe stichting te Nijmegen in 2000 initiatief nam tot de bouw van een Long Stay - voorziening, werd daarbij een plan ingediend voor de bouw van een tiental socio-woningen aan de rand van en buiten de metershoge omheining van het kliniekterrein; dit om plaats te bieden aan mensen zoals Theo H. Dat plan was destijds onbespreekbaar. Minister en Tweede Kamer waren van oordeel dat Long Stay -patiënten per definitie een onmiddellijk gevaar zouden vormen voor de samenleving.
Van onze zijde werd betoogd dat het gevaar het gevolg is van gebrek aan toezicht en controle en mits goed uitgevoerd zijn onmiddellijkheid verliest.
Advocaat Anker vraagt om een menswaardige behandeling van zijn bijzondere cliënt. De Pompe stichting te Nijmegen betoogt dat mensen zoals H., na jarenlange afzondering niet meer terug kunnen in het hart van de samenleving, maar wel een menswaardig bestaan kunnen opbouwen in een goed controleerbare woonvoorziening tussen een tbs- kliniek en de samenleving in. Anker kan komen praten.
(Jos Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.)
Volgend jaar wellicht begeleid verlof voor moordenaar De B.
Van onze verslaggever
HAARLEM-Als de tbs-behandeling van de Oostzaanse moordenaar E. de B. naar wens blijft verlopen, wordt volgend jaar wellicht het verloftraject opgestart. Dat bleek gistermiddag tijdens de zitting van de Haarlemse rechtbank waar de eis van het openbaar ministerie om de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
De B. is volgens E. Otte van de Meijerskliniek uit Utrecht de afgelopen maanden 'constructief bezig'.
,,Wij zijn tevreden over hem'', zei Otte, bij wie De B. sinds 6 juni in behandeling is. Dat waren andere geluiden dan twee jaar geleden, toen L. Feringa van tbs-kliniek Veldzicht tegenover de rechtbank klaagde over de houding van De B. ,,Hij heeft de kont weer eens tegen de krib gegooid'', zei hij toen tijdens de zitting waar net als gistermiddag het verzoek de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
Hij zat daar verkeerd, maakte rechtbankvoorzitter M. Bijvoet gisteren op uit de uitgebrachte rapportage. ,,Ik heb daar zestien maanden onder voor mij moeilijke omstandigheden moeten wachten op overplaatsing naar Utrecht'', klaagde De B. ,,Mede een financiële kwestie. Veldzicht kon zijn daggeld niet missen'', hekelde De B's advocaat J. Maalste het systeem.
De B. kreeg tien jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging opgelegd na de moord in 1993 op Anita Bührs-Schaap en haar driejarig zoontje.
Als het maatschappelijk verantwoord is, wordt komend jaar mogelijk het verloftraject opgestart, bevestigde Otte. Dat houdt in dat De B. onder begeleiding naar buiten zou mogen. Maar eerst zal de psychotherapeutische behandeling met goed gevolg moeten worden afgerond. ,,Het ingeroeste drenkpatroon zal moeten worden doorbroken, anders blijft een kans op herhaling bestaan'', aldus Otte.
De rechtbank doet op 17 december uitspraak.
woensdag 4 december 2002, 06:55
49.2 TBS VOOR MOORD IN DE MARWEI
Volkskrant 23 mei 2003
Door onze correspondent LEEUWARDEN, 23 mei.
De 29-jarige gedetineerde Bruno M. is gisteren door de Leeuwarder rechtbank conform de eis veroordeeld tot tbs met dwangverpleging wegens het opzettelijk neersteken van een 51-jarige activiteitenbegeleidsterop29januari jl. in de Leeuwarder gevangenis De Marwel. De verdachte is niet geschikt voor detentie, aldus de rechtbank, die hem om die reden ontslaat van alle rechtsvervolging.
Hoewel de verdachte ontoerekeningsvatbaar was, is het volgens de rechtbank niet aannemelijk dat hij niet wist dat hij de dood van de vrouw kon veroorzaken, toen hij meermalen met een beitel en schroevendraaier op haar instak. Hij deed dat nadat hij haar met een hamer op het achterhoofd had geslagen.
M. verklaarde tegenover een psychiater: "Er draaide iets in mijn hoofd, ik was ontzettend bang (..) Ze dreigde me met die tbs en die zaag."
Op de zitting verklaarde hij dat hij voelde dat hij zich moest verdedigen. Nadat hij de vrouw had neergestoken zei M. tegen een medegedetineerde: "Ik heb die vrouw vermoord." De rechtbank leidt hieruit af dat de man kon weten dat de dood van de gevangenismedewerkster het gevolg kon zijn van zijn handelingen. Volgens de rechter heeft het delict "een enorme impact' gehad op het gezin van het slachtoffer, haar familie en collega's.
M. lijdt aan paranoïde vorm van schizofrenie en was psychotisch. De kans op herhaling is groot, aldus psychiaters. Daarom wil de rechtbank hem zo snel mogelijk op een sterk beveiligde afdeling van een tbs-kliniek plaatsen.
M. was eerder al tot achttien maanden cel en tbs veroordeeld wegens poging tot doodslag op zijn vader.
M., die de Joegoslavische nationaliteit heeft en in 1994 naar Nederland kwam, zat in De Marwel in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek. Zijn advocaat, P. van der Vliet, gaat niet in hoger beroep. "In dat geval duurt het nog zes tot acht maanden eer hij naar een tbs-kliniek kan, terwijl hij volledig detentieongeschikt is. Zelf wil hij ook graag zo snel mogelijk behandeld worden."
Artikel uit BN/DeStem van 12-12-2001
49.3 Weer eis van zes jaar en tbs voor moord Sabrina
Van onze verslaggever
Woensdag 12 december 2001 - BREDA/ROOSENDAAL - Ook na een derde onderzoek naar de psychische gesteldheid van de Roosendaler O.C. blijft de eis dezelfde: zes jaar cel en tbs met dwangverpleging voor de moord op Sabrina Smit.
In het nieuwe onderzoek wordt, net als in eerdere onderzoeken van de 26-jarige Roosendaler, geconcludeerd dat een langdurige behandeling van de man noodzakelijk is. Kans op herhaling wordt groot geacht. Tbs met dwangverpleging zijn voorwaarden om dat te voorkomen.
C. kon tijdens de eerdere rechtszitting geen verklaring geven waarom hij zijn vriendin had omgebracht. Onder invloed van cocaïne had hij haar keel dichtgeknepen en zijn vriendin met een aantal messteken in de hals en de borst om het leven gebracht.
C.'s raadsman meende twee maanden geleden dat de gedragsdeskundigen in hun rapporten de verkeerde conclusies hadden getrokken, omdat ze van onjuiste feiten uitgingen. In het nieuwe onderzoek wordt bevestigd dat tbs met dwangverpleging noodzakelijk wordt geacht. Uitspraak 21 december.
Welke Patiënten zijn het moeilijkst behandelbaar? 1
"Het gedrag van seksueel delinquenten blijkt moeilijk te"veranderen. Ze lijken op verslaafden. Sommigen zeggen zelf: ik kan mij niet beheersen, houd mij maar vast. Het is ook geen toeval dat achttien van de twintig Long Stay- bewoners seksueel delinquent is.
"Van pure psychopaten vraag ik mij ook af of behandelen zinvol is. ik doel op mensen die, zeg maar, de plusvariant hebben van een moeilijk karakter (de Hannibal Lecter- variant, red.) Ze doen vrolijk mee met de behandeling, maar je krijgt geen enkele vat op ze. Uit Canadees onderzoek is gebleken dat therapie deze patiënten alleen maar gevaarlijker maakt. Ik heb dat op Veldzicht meegemaakt: een man die nadat hij vrij was delict – senario 's leende van collega's uit zijn groepstherapie. Deze pure psychopaten zien de mensen in hun omgeving als gebruiksvoorwerpen. Drie jaar geleden hebben drie moeilijke patiënten hier de regie van een hele afdeling overgenomen. Het Personeel ging mee met al hun wensen. ik heb daar toen heel hard moeten ingrijpen. Ik worstel met de vraag wat je met deze categorie aan- moet. ik denk dat de Long Stay - afdeling in de toekomst wel een rol kan spelen. Wat moet je anders? Ze vrijlaten en wachten tot ze weer een slachtoffer maken?
Allemaal gezever
LongStay-bewoners Theo, Michel en Jan zitten rond de tafel aan de koffie. Je komt hier niet verder", klaagt Theo."Ze zeggen dat ik delictgevaarlijk ben, maar hoe kunnen ze dat bewijzen als ik niet buitenkom? Voorheen zat Theo in de Van Mesdagkliniek, vertelt hij."Na acht jaar vonden ze dat ik geresocialiseerd moest worden. ik kwam buiten, maar het viel tegen. Toen is er weer een delict gebeurd. Er werd met de vinger naar mij gewezen. Maar de fout lag bij de kliniek, die had mij laten gaan. ik zou het graag weer buiten proberen. Ik denk dat ik het nu zou redden." Michel zit al 22 jaar in Veldzicht, waarvan drie jaar op de Long Stay. "Ze vonden dat ze met mij geen kant meer op konden", zegt hij "Ik wilde wel therapie, maar zij wilden mij niet meer." Via een advertentie in het blad Mijn Geheim heeft hij onlangs een vrouw leren kennen. "Ik heb een flatje waar ik mij één keer per week met haar mag terugtrekken", vertelt hij. "Ze huilt altijd bij het afscheid. ik moet hier weg. Dan wil ik trouwen." Ze moeten de mensen een kans geven, zegt jan die "een overvalletje" op zijn naam zegt te hebben. "Ik wil een gewone baan en een vrouw. Verantwoordelijkheid nemen. maar die kans krijg ik.
Dit is de doodskist van de inrichting. Zet tien psychiaters om mij heen en je krijgt tien verschillende meningen. Ben ik misschien ook nog een keer uitbehandeld? Nee, nooit. ik heb toch een zool papieren. Stapels met touwen er- omheen. Niet te tillen. Allemaal gezever." Verblijf op de Long Stay-afdeling is geen straf en ook geen poging om iemand beter te maken. De Long Stay is er om de maatschappij te beschermen tegen 'blijvend delictgevaarlijken'. ondertussen wordt geprobeerd hun een zo humaan mogelijk bestaan te bieden.
Maar wanneer is iemand gevaarlijk? Als hij therapie weigert? Wel wil, maar niet over zichzelf kán praten? Drie keer in de fout is gegaan, vijf keer, zes keer? is iemand met wie behandelaars geen kant uit kunnen gevaarlijker dan iemand die keurig meewerkt?
"Het probleem", zegt Oppedijk, "is dat de forensische psychiatrie voor het voorspellen van delictgevaar geen goed gereedschap heeft. Het eenvoudigweg tellen van het aantal delicten dat iemand heeft gepleegd, zegt, in combinatie met de mate van stoornis, eigenlijk het meest. Doorslaggevend voor plaatsing op de Long Stay is daarom ook het aantal keren dat iemand opnieuw in de fout ging."
Een psychiater kan delictgevaar niet beter voorspellen dan een leek die een
lijst met antecedenten voor zich heeft? "Daar komt het wel op neer,ja." Wat zegt dat over uw vak "Het zegt dat wij aanlopen tegen de grenzen van de wetenschap. Op het gebied van de forensische psychiatrie zijn de afgelopen dertig jaar geen revolutionaire ontwikkelingen geweest. Het recidivepercentage bij ernstige delicten is al decennialang stabiel: 20 procent. Wij krijgen dat niet omlaag. Of je zou moeten zeggen: we laten niemand er meer uit." Krijgt u het te boren als iemand die u heeft vrijgelaten opnieuw in de fout gaat? "Als het gebeurt tijdens (proef)verlof wel, anders niet. Dat is jammer, want die informatie zou leerzaam zijn. Het probleem is datje iemand onder de huidige privacywetgeving niet kunt dwingen om zijn dossier af te geven. Als hij voor zijn nieuwe overtreding niet naar Veldzicht komt, kom ik het niet te weten."
Kunt u op basis van de statistiek dan uitrekenen hoe vaak er een misdaad is
gepleegd, omdat u iemand heeft vrijgelaten? "Ik heb in mijn hele carrière ongeveer vijfhonderd mensen vrijgelaten. Volgens de statistiek hebben honderd van hen gerecidiveerd. Ik schrik zelf van het getal. Maar let wel, het feit dat een op de vijf recidiveert, betekent ook dat ik vier van de vijf misschien wel te lang vasthoud." ook een vreselijke verantwoordelijkheid ,ja, je moet in Nederland heel wat uitvreten om zes jaar of langer vast te zit- ten."
Maar u blijft er nuchter onder? Ja, dat moet wel." spoken de recidivegevallen dan ook nog door uw hoofd?
"Ze staan mij nog levendig bij, ja. Enkele jaren geleden heeft een man die ik verlof had gegeven een klein meisje verkracht. ik werd thuis gebeld. Nou, dan zak je door de grond."
U voelde zich schuldig?
"Ik was afgegaan op de bevindingen van een staflid die erg had gepleit voor verlof Hij had veel energie in die man gestoken en was overtuigd dat het een andere vent was geworden. Dat beeld bleek te rooskleurig. ik heb mij afgevraagd: ben ik niet te snel meegegaan, had ik niet dit, had ik niet dat. Nu denk ik verdorie, ik had gewoon meer gewicht moeten toekennen aan de straflijst van die man. Dat was anderhalf A4tje."
Tellen dus de harde feiten.
U heeft de empathische benadering, geloof in uit het gesprek, door schade en schande moeten opgeven.
"Nee, dat gaat te ver. ik hecht nog steeds veel waarde aan het contact met patiënten. Maar ik ben daarnaast sterker overtuigd geraakt van de betekenis van harde gegevens. De vraag wat iemand heeft gedaan blijkt toch grotere voorspellende waarde te hebben. Vroeger kenden behandelaars de details van delicten nauwelijks. Nu zeg ik: iedereen moet die strafdossiers doorploegen." En als het erop aankomt, die harde feiten de doorslag laten geven. Ja, dat verlof had ik dus eerder moeten uitstellen." Een jaar later was dat lijvig dossier toch ook veranderd. "Maar als je uitsluitend op die lijstjes afgaat, zou er uit deze kliniek nooit meer iemand vrijkomen. je moet het dus toch combineren met een klinische afweging.
Als u iemand vrijlaat, weet u. zoveel procent kans dat het misgaat. Stapt u in een vliegtuig met die prognose?
"Nee, dan zou ik niet meer vliegen. Ik voel mij soms net een machinist op een traject waar mensen zich onder de trein werpen. Je weet dat het mis kan gaan. En toch, ik gok nooit. Als ik besluit dat iemand naar buiten kan, ben ik echt overtuigd. Als ik er wakker van lig, doe ik het niet. Maar nogmaals: tegenover die 20 Procent recidivisten, staat 80 procent die zijn leven betert." Komen de mannen op uw Long stay -afdeling ooit nog vrij?
"De kans dat ze vrijkwamen was al klein. Ze zijn geselecteerd, omdat ze al meer dan vijf behandelingen hebben ondergaan in meerdere instellingen en steeds opnieuw in de fout zijn gegaan." Het rijk betaalt voor tbs patiënten die na zes jaar nog niet zijn uitbehandeld nog slechts tweederde tarief. Belanden die patiënten 'voortaan op de goedkopere Long Stay afdeling?
“Je kunt niet zomaar iedereen naar de Long Stay sturen. Er is ook nog de rechtspositie van de patiënt. De grondslag van de tbs is toch dat tegenover opsluiting behandeling staat. De Raad voor de strafrecht toepassing is op dat punt ook erg kritisch over de Long Stay. Je moet met goede argumenten komen om aan te tonen dat een behandeling geen zin meer heeft. Er is altijd nog een advocaat, en een rechter die toetst."
Maar als u voor patiënten nog maar tweederde,van het geld krijgt, wordt het toch wel erg aantrekkelijk om patiënten naar die Long Stay door te schuiven?
"Door handig financieel beleid van onze instelling zijn er nu 58 patiënten voor wie we half geld krijgen, maar die we toch intensief behandelen. Als behandelaars koesteren wij onze autonomie. Wij bepalen wie therapie krijgt, niet de financiers. Er zijn ook andere manieren om te bezuinigen: efficiënter werken met minder mensen bijvoorbeeld."
U komt uit een boerengezin. Dat staat ver af van het leven in een tbs-kliniek?
"Toch zijn er ook veel overeenkomsten. Normaliseren, stabiliseren, zorgen dat er geen gekke dingen gebeuren, anders worden de beesten onrustig. Om zes uur s’ ochtends moest de melk aan de weg staan. Die ijzeren routine geldt in de kliniek ook. Patiënten ontlenen er stevigheid aan. Wij krijgen de zwaarste gevallen, dan kun je je niet permitteren om steeds opnieuw te onderhandelen."
Een moeilijke wereld om nuchter in te blijven?
"Een collega-directeur van me heeft enkele jaren geleden ontslag genomen, nadat een patiënt van hem tijdens proefverlof een moord had gepleegd. Ik begrijp zijn reactie. Toch denk ik altijd: wie moet dit werk anders doen? Het idee dat om zes uur de melk weer aan de weg moet staan wint het bij mij toch. Iemand moet die trein toch besturen."
44.1 ONTUCHTPLEGER HEEFT EVENZEER RECHT OP MENSWAARDIG LEVEN
Artikel uit de Volkskrant in forum van dinsdag 27 mei 2003 van de hand van Jos Poelmann. Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.
Gedetineerden die levenslang zitten opgesloten, hebben recht op een menswaardige behandeling. Dat recht moet ook gelden voor ontuchtplegers, meent Jos Poelmann.
Advocaat Anker is onlangs een actie begonnen voor zijn cliënt Theo H., die al 43 jaar als tbs- gestelde is opgesloten in een kliniek. Theo. H. pleegde op jeugdige leeftijd (17 jaar) ontucht met minderjarigen en verviel na verpleging voor het laatst twintig jaar geleden in herhaling. Sinds die tijd verblijft hij nog steeds in de Van Mesdagkliniek in Groningen.
Een landelijke adviescommissie van justitie heeft vastgesteld dat Theo een Long Stay-patiënt is en heeft hem voorgedragen voor plaatsing in de gloednieuwe voorziening voor langdurende zorg in Nijmegen. De kans bestaat dat hij daar zijn dagen zal slijten tot de dood erop volgt. Nu is het plegen van ontucht met een minderjarige op zichzelf een misdaad waar ten hoogste een straf van zes jaar op kan volgen. Wanneer tijdens het proces het vermoeden bestaat van herhaling na straf, wordt terecht gedacht aan dwangverpleging en zo mogelijk behandeling in een tbs-kliniek. Aangenomen dat behandeling niet mogelijk is gebleken, ontstaat de volgende situatie: elke twee jaar moet de rechter opnieuw beoordelen of de tbs dient te worden verlengd. Zeker twintig maal moet Theo H. van de rechter te horen hebben gekregen dat de kans op herhaling zijn vrijlating in de weg staat. Inmiddels is de man volledig gehospitaliseerd; dat wil zeggen dat hij door langdurige opsluiting niet meer in staat geacht kan worden zelfstandig in de samenleving te verkeren. Dat is een feit.
Deze kwestie stelt de samenleving voor een moreel dilemma. Zelfs voor moord (bijvoorbeeld op een bekend politicus) zal de rechter niet snel 'levenslang' vonnissen; er zal dan tenminste sprake moeten zijn van een serie sadistische moorden met kans op herhaling. Voor het onzedelijk betasten van minderjarigen, hoe ongepast ook, zit iemand thans 43 jaar opgesloten. De verhoudingen zijn zoek. U hoort mij niet beweren dat ontucht lichtvaardig moet worden opgevat, maar het plegen van ontucht is een hardnekkig misdrijf (van alle tijden) en de praktijk in de Nijmeegse Pompe stichting wijst uit dat nogal wat plegers er lichter vanaf komen dan Theo H. Niet ongebruikelijk is dat degenen die voor het eerst ontucht hebben gepleegd door de rechter naar een voor het behandelen van zedendelicten gespecialiseerde polikliniek worden gestuurd. Dit voor een behandeling van bijvoorbeeld twee uur per week. Aan de Pompe stichting verbonden is zo'n polikliniek, waar toch jaarlijks zo'n vijftig zedendelinquenten (ontuchtplegers, aanranders) worden behandeld; Overigens niet zonder succes.
Zou Theo H. niet in 1960, maar in 2003 zijn eerste zedendelict hebben gepleegd (althans in de bij ons bekende vorm) dan zou hij mogelijk naar de polikliniek zijn gestuurd. Op een mogelijk recidiverende ontuchtpleger zit de maatschappij uiteraard niet te wachten.
Maar de vraag is of de samenleving een systeem in de lucht wil houden dat het mogelijk maakt dat ontuchtplegers voor het leven worden afgezonderd. Er moet onderscheid gemaakt worden tussen straffen voor gépleegde feiten en maatregelen om nieuwe delicten te voorkomen. Als we dat onderscheid niet maken en als we ontuchtplegers en vergelijkbare delictplegers in Nederland zo zouden behandelen als Theo H., dan -zou elke stad een eigen tbs-kliniek behoeven.
Het is jammer dat de overheid weinig oog heeft voor de creatieve oplossingen die zo nu en dan uit de praktijk geboden worden. Dat komt om dat er te vaak het verkeerde beeld is overgebracht als zou volledige opsluiting, achter muren en hekken, de enige manier zijn om iemand van recidiveren te weerhouden. Al jarenlang wijst de praktijk anders uit. Gebleken is dat een mens als Theo H. ook buiten een kliniek een redelijk menswaardig bestaan zou kunnen leiden, mits hem voldoende controle en toezicht wordt geboden. Zulke ervaringen, buiten de kliniek, worden al geruime tijd gedeeld tussen de tbs – klinieken.
Aan een aantal voorwaarden dient te worden voldaan: er moet een dwingend kader zijn voor dit toezicht en de maatregel tbs kan dit kader bieden. Onder dit toezicht kan een tbs-gestelde wonen aan de rand van of in de onmiddellijke omgeving van een kliniek, werken op een aan de kliniek verbonden werkplaats en in zekere mate voorzien in diens eigen levensbehoefte. Het noodzakelijke controlesysteem is een psychologisch cordon dat bestaat uit een dagelijkse vorm van risicotaxatie en management. Er dient vanuit gegaan te worden dat een mens contacten nodig heeft om een (zeden) delict te begaan en derhalve dienen met name de contacten die de tbs - gestelde legt nauwkeurig te worden gescreend. Toen de Pompe stichting te Nijmegen in 2000 initiatief nam tot de bouw van een Long Stay - voorziening, werd daarbij een plan ingediend voor de bouw van een tiental socio-woningen aan de rand van en buiten de metershoge omheining van het kliniekterrein; dit om plaats te bieden aan mensen zoals Theo H. Dat plan was destijds onbespreekbaar. Minister en Tweede Kamer waren van oordeel dat Long Stay -patiënten per definitie een onmiddellijk gevaar zouden vormen voor de samenleving.
Van onze zijde werd betoogd dat het gevaar het gevolg is van gebrek aan toezicht en controle en mits goed uitgevoerd zijn onmiddellijkheid verliest.
Advocaat Anker vraagt om een menswaardige behandeling van zijn bijzondere cliënt. De Pompe stichting te Nijmegen betoogt dat mensen zoals H., na jarenlange afzondering niet meer terug kunnen in het hart van de samenleving, maar wel een menswaardig bestaan kunnen opbouwen in een goed controleerbare woonvoorziening tussen een tbs- kliniek en de samenleving in. Anker kan komen praten.
(Jos Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.)
Volgend jaar wellicht begeleid verlof voor moordenaar De B.
Van onze verslaggever
HAARLEM-Als de tbs-behandeling van de Oostzaanse moordenaar E. de B. naar wens blijft verlopen, wordt volgend jaar wellicht het verloftraject opgestart. Dat bleek gistermiddag tijdens de zitting van de Haarlemse rechtbank waar de eis van het openbaar ministerie om de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
De B. is volgens E. Otte van de Meijerskliniek uit Utrecht de afgelopen maanden 'constructief bezig'.
,,Wij zijn tevreden over hem'', zei Otte, bij wie De B. sinds 6 juni in behandeling is. Dat waren andere geluiden dan twee jaar geleden, toen L. Feringa van tbs-kliniek Veldzicht tegenover de rechtbank klaagde over de houding van De B. ,,Hij heeft de kont weer eens tegen de krib gegooid'', zei hij toen tijdens de zitting waar net als gistermiddag het verzoek de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
Hij zat daar verkeerd, maakte rechtbankvoorzitter M. Bijvoet gisteren op uit de uitgebrachte rapportage. ,,Ik heb daar zestien maanden onder voor mij moeilijke omstandigheden moeten wachten op overplaatsing naar Utrecht'', klaagde De B. ,,Mede een financiële kwestie. Veldzicht kon zijn daggeld niet missen'', hekelde De B's advocaat J. Maalste het systeem.
De B. kreeg tien jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging opgelegd na de moord in 1993 op Anita Bührs-Schaap en haar driejarig zoontje.
Als het maatschappelijk verantwoord is, wordt komend jaar mogelijk het verloftraject opgestart, bevestigde Otte. Dat houdt in dat De B. onder begeleiding naar buiten zou mogen. Maar eerst zal de psychotherapeutische behandeling met goed gevolg moeten worden afgerond. ,,Het ingeroeste drenkpatroon zal moeten worden doorbroken, anders blijft een kans op herhaling bestaan'', aldus Otte.
De rechtbank doet op 17 december uitspraak.
woensdag 4 december 2002, 06:55
49.2 TBS VOOR MOORD IN DE MARWEI
Volkskrant 23 mei 2003
Door onze correspondent LEEUWARDEN, 23 mei.
De 29-jarige gedetineerde Bruno M. is gisteren door de Leeuwarder rechtbank conform de eis veroordeeld tot tbs met dwangverpleging wegens het opzettelijk neersteken van een 51-jarige activiteitenbegeleidsterop29januari jl. in de Leeuwarder gevangenis De Marwel. De verdachte is niet geschikt voor detentie, aldus de rechtbank, die hem om die reden ontslaat van alle rechtsvervolging.
Hoewel de verdachte ontoerekeningsvatbaar was, is het volgens de rechtbank niet aannemelijk dat hij niet wist dat hij de dood van de vrouw kon veroorzaken, toen hij meermalen met een beitel en schroevendraaier op haar instak. Hij deed dat nadat hij haar met een hamer op het achterhoofd had geslagen.
M. verklaarde tegenover een psychiater: "Er draaide iets in mijn hoofd, ik was ontzettend bang (..) Ze dreigde me met die tbs en die zaag."
Op de zitting verklaarde hij dat hij voelde dat hij zich moest verdedigen. Nadat hij de vrouw had neergestoken zei M. tegen een medegedetineerde: "Ik heb die vrouw vermoord." De rechtbank leidt hieruit af dat de man kon weten dat de dood van de gevangenismedewerkster het gevolg kon zijn van zijn handelingen. Volgens de rechter heeft het delict "een enorme impact' gehad op het gezin van het slachtoffer, haar familie en collega's.
M. lijdt aan paranoïde vorm van schizofrenie en was psychotisch. De kans op herhaling is groot, aldus psychiaters. Daarom wil de rechtbank hem zo snel mogelijk op een sterk beveiligde afdeling van een tbs-kliniek plaatsen.
M. was eerder al tot achttien maanden cel en tbs veroordeeld wegens poging tot doodslag op zijn vader.
M., die de Joegoslavische nationaliteit heeft en in 1994 naar Nederland kwam, zat in De Marwel in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek. Zijn advocaat, P. van der Vliet, gaat niet in hoger beroep. "In dat geval duurt het nog zes tot acht maanden eer hij naar een tbs-kliniek kan, terwijl hij volledig detentieongeschikt is. Zelf wil hij ook graag zo snel mogelijk behandeld worden."
Artikel uit BN/DeStem van 12-12-2001
49.3 Weer eis van zes jaar en tbs voor moord Sabrina
Van onze verslaggever
Woensdag 12 december 2001 - BREDA/ROOSENDAAL - Ook na een derde onderzoek naar de psychische gesteldheid van de Roosendaler O.C. blijft de eis dezelfde: zes jaar cel en tbs met dwangverpleging voor de moord op Sabrina Smit.
In het nieuwe onderzoek wordt, net als in eerdere onderzoeken van de 26-jarige Roosendaler, geconcludeerd dat een langdurige behandeling van de man noodzakelijk is. Kans op herhaling wordt groot geacht. Tbs met dwangverpleging zijn voorwaarden om dat te voorkomen.
C. kon tijdens de eerdere rechtszitting geen verklaring geven waarom hij zijn vriendin had omgebracht. Onder invloed van cocaïne had hij haar keel dichtgeknepen en zijn vriendin met een aantal messteken in de hals en de borst om het leven gebracht.
C.'s raadsman meende twee maanden geleden dat de gedragsdeskundigen in hun rapporten de verkeerde conclusies hadden getrokken, omdat ze van onjuiste feiten uitgingen. In het nieuwe onderzoek wordt bevestigd dat tbs met dwangverpleging noodzakelijk wordt geacht. Uitspraak 21 december.
Kunt u op basis van de statistiek dan uitrekenen hoe vaak er een misdaad is
gepleegd, omdat u iemand heeft vrijgelaten? "Ik heb in mijn hele carrière ongeveer vijfhonderd mensen vrijgelaten. Volgens de statistiek hebben honderd van hen gerecidiveerd. Ik schrik zelf van het getal. Maar let wel, het feit dat een op de vijf recidiveert, betekent ook dat ik vier van de vijf misschien wel te lang vasthoud." ook een vreselijke verantwoordelijkheid ,ja, je moet in Nederland heel wat uitvreten om zes jaar of langer vast te zit- ten."
Maar u blijft er nuchter onder? Ja, dat moet wel." spoken de recidivegevallen dan ook nog door uw hoofd?
"Ze staan mij nog levendig bij, ja. Enkele jaren geleden heeft een man die ik verlof had gegeven een klein meisje verkracht. ik werd thuis gebeld. Nou, dan zak je door de grond."
U voelde zich schuldig?
"Ik was afgegaan op de bevindingen van een staflid die erg had gepleit voor verlof Hij had veel energie in die man gestoken en was overtuigd dat het een andere vent was geworden. Dat beeld bleek te rooskleurig. ik heb mij afgevraagd: ben ik niet te snel meegegaan, had ik niet dit, had ik niet dat. Nu denk ik verdorie, ik had gewoon meer gewicht moeten toekennen aan de straflijst van die man. Dat was anderhalf A4tje."
Tellen dus de harde feiten.
U heeft de empathische benadering, geloof in uit het gesprek, door schade en schande moeten opgeven.
"Nee, dat gaat te ver. ik hecht nog steeds veel waarde aan het contact met patiënten. Maar ik ben daarnaast sterker overtuigd geraakt van de betekenis van harde gegevens. De vraag wat iemand heeft gedaan blijkt toch grotere voorspellende waarde te hebben. Vroeger kenden behandelaars de details van delicten nauwelijks. Nu zeg ik: iedereen moet die strafdossiers doorploegen." En als het erop aankomt, die harde feiten de doorslag laten geven. Ja, dat verlof had ik dus eerder moeten uitstellen." Een jaar later was dat lijvig dossier toch ook veranderd. "Maar als je uitsluitend op die lijstjes afgaat, zou er uit deze kliniek nooit meer iemand vrijkomen. je moet het dus toch combineren met een klinische afweging.
Als u iemand vrijlaat, weet u. zoveel procent kans dat het misgaat. Stapt u in een vliegtuig met die prognose?
"Nee, dan zou ik niet meer vliegen. Ik voel mij soms net een machinist op een traject waar mensen zich onder de trein werpen. Je weet dat het mis kan gaan. En toch, ik gok nooit. Als ik besluit dat iemand naar buiten kan, ben ik echt overtuigd. Als ik er wakker van lig, doe ik het niet. Maar nogmaals: tegenover die 20 Procent recidivisten, staat 80 procent die zijn leven betert." Komen de mannen op uw Long stay -afdeling ooit nog vrij?
"De kans dat ze vrijkwamen was al klein. Ze zijn geselecteerd, omdat ze al meer dan vijf behandelingen hebben ondergaan in meerdere instellingen en steeds opnieuw in de fout zijn gegaan." Het rijk betaalt voor tbs patiënten die na zes jaar nog niet zijn uitbehandeld nog slechts tweederde tarief. Belanden die patiënten 'voortaan op de goedkopere Long Stay afdeling?
“Je kunt niet zomaar iedereen naar de Long Stay sturen. Er is ook nog de rechtspositie van de patiënt. De grondslag van de tbs is toch dat tegenover opsluiting behandeling staat. De Raad voor de strafrecht toepassing is op dat punt ook erg kritisch over de Long Stay. Je moet met goede argumenten komen om aan te tonen dat een behandeling geen zin meer heeft. Er is altijd nog een advocaat, en een rechter die toetst."
Maar als u voor patiënten nog maar tweederde,van het geld krijgt, wordt het toch wel erg aantrekkelijk om patiënten naar die Long Stay door te schuiven?
"Door handig financieel beleid van onze instelling zijn er nu 58 patiënten voor wie we half geld krijgen, maar die we toch intensief behandelen. Als behandelaars koesteren wij onze autonomie. Wij bepalen wie therapie krijgt, niet de financiers. Er zijn ook andere manieren om te bezuinigen: efficiënter werken met minder mensen bijvoorbeeld."
U komt uit een boerengezin. Dat staat ver af van het leven in een tbs-kliniek?
"Toch zijn er ook veel overeenkomsten. Normaliseren, stabiliseren, zorgen dat er geen gekke dingen gebeuren, anders worden de beesten onrustig. Om zes uur s’ ochtends moest de melk aan de weg staan. Die ijzeren routine geldt in de kliniek ook. Patiënten ontlenen er stevigheid aan. Wij krijgen de zwaarste gevallen, dan kun je je niet permitteren om steeds opnieuw te onderhandelen."
Een moeilijke wereld om nuchter in te blijven?
"Een collega-directeur van me heeft enkele jaren geleden ontslag genomen, nadat een patiënt van hem tijdens proefverlof een moord had gepleegd. Ik begrijp zijn reactie. Toch denk ik altijd: wie moet dit werk anders doen? Het idee dat om zes uur de melk weer aan de weg moet staan wint het bij mij toch. Iemand moet die trein toch besturen."
44.1 ONTUCHTPLEGER HEEFT EVENZEER RECHT OP MENSWAARDIG LEVEN
Artikel uit de Volkskrant in forum van dinsdag 27 mei 2003 van de hand van Jos Poelmann. Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.
Gedetineerden die levenslang zitten opgesloten, hebben recht op een menswaardige behandeling. Dat recht moet ook gelden voor ontuchtplegers, meent Jos Poelmann.
Advocaat Anker is onlangs een actie begonnen voor zijn cliënt Theo H., die al 43 jaar als tbs- gestelde is opgesloten in een kliniek. Theo. H. pleegde op jeugdige leeftijd (17 jaar) ontucht met minderjarigen en verviel na verpleging voor het laatst twintig jaar geleden in herhaling. Sinds die tijd verblijft hij nog steeds in de Van Mesdagkliniek in Groningen.
Een landelijke adviescommissie van justitie heeft vastgesteld dat Theo een Long Stay-patiënt is en heeft hem voorgedragen voor plaatsing in de gloednieuwe voorziening voor langdurende zorg in Nijmegen. De kans bestaat dat hij daar zijn dagen zal slijten tot de dood erop volgt. Nu is het plegen van ontucht met een minderjarige op zichzelf een misdaad waar ten hoogste een straf van zes jaar op kan volgen. Wanneer tijdens het proces het vermoeden bestaat van herhaling na straf, wordt terecht gedacht aan dwangverpleging en zo mogelijk behandeling in een tbs-kliniek. Aangenomen dat behandeling niet mogelijk is gebleken, ontstaat de volgende situatie: elke twee jaar moet de rechter opnieuw beoordelen of de tbs dient te worden verlengd. Zeker twintig maal moet Theo H. van de rechter te horen hebben gekregen dat de kans op herhaling zijn vrijlating in de weg staat. Inmiddels is de man volledig gehospitaliseerd; dat wil zeggen dat hij door langdurige opsluiting niet meer in staat geacht kan worden zelfstandig in de samenleving te verkeren. Dat is een feit.
Deze kwestie stelt de samenleving voor een moreel dilemma. Zelfs voor moord (bijvoorbeeld op een bekend politicus) zal de rechter niet snel 'levenslang' vonnissen; er zal dan tenminste sprake moeten zijn van een serie sadistische moorden met kans op herhaling. Voor het onzedelijk betasten van minderjarigen, hoe ongepast ook, zit iemand thans 43 jaar opgesloten. De verhoudingen zijn zoek. U hoort mij niet beweren dat ontucht lichtvaardig moet worden opgevat, maar het plegen van ontucht is een hardnekkig misdrijf (van alle tijden) en de praktijk in de Nijmeegse Pompe stichting wijst uit dat nogal wat plegers er lichter vanaf komen dan Theo H. Niet ongebruikelijk is dat degenen die voor het eerst ontucht hebben gepleegd door de rechter naar een voor het behandelen van zedendelicten gespecialiseerde polikliniek worden gestuurd. Dit voor een behandeling van bijvoorbeeld twee uur per week. Aan de Pompe stichting verbonden is zo'n polikliniek, waar toch jaarlijks zo'n vijftig zedendelinquenten (ontuchtplegers, aanranders) worden behandeld; Overigens niet zonder succes.
Zou Theo H. niet in 1960, maar in 2003 zijn eerste zedendelict hebben gepleegd (althans in de bij ons bekende vorm) dan zou hij mogelijk naar de polikliniek zijn gestuurd. Op een mogelijk recidiverende ontuchtpleger zit de maatschappij uiteraard niet te wachten.
Maar de vraag is of de samenleving een systeem in de lucht wil houden dat het mogelijk maakt dat ontuchtplegers voor het leven worden afgezonderd. Er moet onderscheid gemaakt worden tussen straffen voor gépleegde feiten en maatregelen om nieuwe delicten te voorkomen. Als we dat onderscheid niet maken en als we ontuchtplegers en vergelijkbare delictplegers in Nederland zo zouden behandelen als Theo H., dan -zou elke stad een eigen tbs-kliniek behoeven.
Het is jammer dat de overheid weinig oog heeft voor de creatieve oplossingen die zo nu en dan uit de praktijk geboden worden. Dat komt om dat er te vaak het verkeerde beeld is overgebracht als zou volledige opsluiting, achter muren en hekken, de enige manier zijn om iemand van recidiveren te weerhouden. Al jarenlang wijst de praktijk anders uit. Gebleken is dat een mens als Theo H. ook buiten een kliniek een redelijk menswaardig bestaan zou kunnen leiden, mits hem voldoende controle en toezicht wordt geboden. Zulke ervaringen, buiten de kliniek, worden al geruime tijd gedeeld tussen de tbs – klinieken.
Aan een aantal voorwaarden dient te worden voldaan: er moet een dwingend kader zijn voor dit toezicht en de maatregel tbs kan dit kader bieden. Onder dit toezicht kan een tbs-gestelde wonen aan de rand van of in de onmiddellijke omgeving van een kliniek, werken op een aan de kliniek verbonden werkplaats en in zekere mate voorzien in diens eigen levensbehoefte. Het noodzakelijke controlesysteem is een psychologisch cordon dat bestaat uit een dagelijkse vorm van risicotaxatie en management. Er dient vanuit gegaan te worden dat een mens contacten nodig heeft om een (zeden) delict te begaan en derhalve dienen met name de contacten die de tbs - gestelde legt nauwkeurig te worden gescreend. Toen de Pompe stichting te Nijmegen in 2000 initiatief nam tot de bouw van een Long Stay - voorziening, werd daarbij een plan ingediend voor de bouw van een tiental socio-woningen aan de rand van en buiten de metershoge omheining van het kliniekterrein; dit om plaats te bieden aan mensen zoals Theo H. Dat plan was destijds onbespreekbaar. Minister en Tweede Kamer waren van oordeel dat Long Stay -patiënten per definitie een onmiddellijk gevaar zouden vormen voor de samenleving.
Van onze zijde werd betoogd dat het gevaar het gevolg is van gebrek aan toezicht en controle en mits goed uitgevoerd zijn onmiddellijkheid verliest.
Advocaat Anker vraagt om een menswaardige behandeling van zijn bijzondere cliënt. De Pompe stichting te Nijmegen betoogt dat mensen zoals H., na jarenlange afzondering niet meer terug kunnen in het hart van de samenleving, maar wel een menswaardig bestaan kunnen opbouwen in een goed controleerbare woonvoorziening tussen een tbs- kliniek en de samenleving in. Anker kan komen praten.
(Jos Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.)
Volgend jaar wellicht begeleid verlof voor moordenaar De B.
Van onze verslaggever
HAARLEM-Als de tbs-behandeling van de Oostzaanse moordenaar E. de B. naar wens blijft verlopen, wordt volgend jaar wellicht het verloftraject opgestart. Dat bleek gistermiddag tijdens de zitting van de Haarlemse rechtbank waar de eis van het openbaar ministerie om de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
De B. is volgens E. Otte van de Meijerskliniek uit Utrecht de afgelopen maanden 'constructief bezig'.
,,Wij zijn tevreden over hem'', zei Otte, bij wie De B. sinds 6 juni in behandeling is. Dat waren andere geluiden dan twee jaar geleden, toen L. Feringa van tbs-kliniek Veldzicht tegenover de rechtbank klaagde over de houding van De B. ,,Hij heeft de kont weer eens tegen de krib gegooid'', zei hij toen tijdens de zitting waar net als gistermiddag het verzoek de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
Hij zat daar verkeerd, maakte rechtbankvoorzitter M. Bijvoet gisteren op uit de uitgebrachte rapportage. ,,Ik heb daar zestien maanden onder voor mij moeilijke omstandigheden moeten wachten op overplaatsing naar Utrecht'', klaagde De B. ,,Mede een financiële kwestie. Veldzicht kon zijn daggeld niet missen'', hekelde De B's advocaat J. Maalste het systeem.
De B. kreeg tien jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging opgelegd na de moord in 1993 op Anita Bührs-Schaap en haar driejarig zoontje.
Als het maatschappelijk verantwoord is, wordt komend jaar mogelijk het verloftraject opgestart, bevestigde Otte. Dat houdt in dat De B. onder begeleiding naar buiten zou mogen. Maar eerst zal de psychotherapeutische behandeling met goed gevolg moeten worden afgerond. ,,Het ingeroeste drenkpatroon zal moeten worden doorbroken, anders blijft een kans op herhaling bestaan'', aldus Otte.
De rechtbank doet op 17 december uitspraak.
woensdag 4 december 2002, 06:55
49.2 TBS VOOR MOORD IN DE MARWEI
Volkskrant 23 mei 2003
Door onze correspondent LEEUWARDEN, 23 mei.
De 29-jarige gedetineerde Bruno M. is gisteren door de Leeuwarder rechtbank conform de eis veroordeeld tot tbs met dwangverpleging wegens het opzettelijk neersteken van een 51-jarige activiteitenbegeleidsterop29januari jl. in de Leeuwarder gevangenis De Marwel. De verdachte is niet geschikt voor detentie, aldus de rechtbank, die hem om die reden ontslaat van alle rechtsvervolging.
Hoewel de verdachte ontoerekeningsvatbaar was, is het volgens de rechtbank niet aannemelijk dat hij niet wist dat hij de dood van de vrouw kon veroorzaken, toen hij meermalen met een beitel en schroevendraaier op haar instak. Hij deed dat nadat hij haar met een hamer op het achterhoofd had geslagen.
M. verklaarde tegenover een psychiater: "Er draaide iets in mijn hoofd, ik was ontzettend bang (..) Ze dreigde me met die tbs en die zaag."
Op de zitting verklaarde hij dat hij voelde dat hij zich moest verdedigen. Nadat hij de vrouw had neergestoken zei M. tegen een medegedetineerde: "Ik heb die vrouw vermoord." De rechtbank leidt hieruit af dat de man kon weten dat de dood van de gevangenismedewerkster het gevolg kon zijn van zijn handelingen. Volgens de rechter heeft het delict "een enorme impact' gehad op het gezin van het slachtoffer, haar familie en collega's.
M. lijdt aan paranoïde vorm van schizofrenie en was psychotisch. De kans op herhaling is groot, aldus psychiaters. Daarom wil de rechtbank hem zo snel mogelijk op een sterk beveiligde afdeling van een tbs-kliniek plaatsen.
M. was eerder al tot achttien maanden cel en tbs veroordeeld wegens poging tot doodslag op zijn vader.
M., die de Joegoslavische nationaliteit heeft en in 1994 naar Nederland kwam, zat in De Marwel in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek. Zijn advocaat, P. van der Vliet, gaat niet in hoger beroep. "In dat geval duurt het nog zes tot acht maanden eer hij naar een tbs-kliniek kan, terwijl hij volledig detentieongeschikt is. Zelf wil hij ook graag zo snel mogelijk behandeld worden."
Artikel uit BN/DeStem van 12-12-2001
49.3 Weer eis van zes jaar en tbs voor moord Sabrina
Van onze verslaggever
Woensdag 12 december 2001 - BREDA/ROOSENDAAL - Ook na een derde onderzoek naar de psychische gesteldheid van de Roosendaler O.C. blijft de eis dezelfde: zes jaar cel en tbs met dwangverpleging voor de moord op Sabrina Smit.
In het nieuwe onderzoek wordt, net als in eerdere onderzoeken van de 26-jarige Roosendaler, geconcludeerd dat een langdurige behandeling van de man noodzakelijk is. Kans op herhaling wordt groot geacht. Tbs met dwangverpleging zijn voorwaarden om dat te voorkomen.
C. kon tijdens de eerdere rechtszitting geen verklaring geven waarom hij zijn vriendin had omgebracht. Onder invloed van cocaïne had hij haar keel dichtgeknepen en zijn vriendin met een aantal messteken in de hals en de borst om het leven gebracht.
C.'s raadsman meende twee maanden geleden dat de gedragsdeskundigen in hun rapporten de verkeerde conclusies hadden getrokken, omdat ze van onjuiste feiten uitgingen. In het nieuwe onderzoek wordt bevestigd dat tbs met dwangverpleging noodzakelijk wordt geacht. Uitspraak 21 december.
Gedetineerden die levenslang zitten opgesloten, hebben recht op een menswaardige behandeling. Dat recht moet ook gelden voor ontuchtplegers, meent Jos Poelmann.
Advocaat Anker is onlangs een actie begonnen voor zijn cliënt Theo H., die al 43 jaar als tbs- gestelde is opgesloten in een kliniek. Theo. H. pleegde op jeugdige leeftijd (17 jaar) ontucht met minderjarigen en verviel na verpleging voor het laatst twintig jaar geleden in herhaling. Sinds die tijd verblijft hij nog steeds in de Van Mesdagkliniek in Groningen.
Een landelijke adviescommissie van justitie heeft vastgesteld dat Theo een Long Stay-patiënt is en heeft hem voorgedragen voor plaatsing in de gloednieuwe voorziening voor langdurende zorg in Nijmegen. De kans bestaat dat hij daar zijn dagen zal slijten tot de dood erop volgt. Nu is het plegen van ontucht met een minderjarige op zichzelf een misdaad waar ten hoogste een straf van zes jaar op kan volgen. Wanneer tijdens het proces het vermoeden bestaat van herhaling na straf, wordt terecht gedacht aan dwangverpleging en zo mogelijk behandeling in een tbs-kliniek. Aangenomen dat behandeling niet mogelijk is gebleken, ontstaat de volgende situatie: elke twee jaar moet de rechter opnieuw beoordelen of de tbs dient te worden verlengd. Zeker twintig maal moet Theo H. van de rechter te horen hebben gekregen dat de kans op herhaling zijn vrijlating in de weg staat. Inmiddels is de man volledig gehospitaliseerd; dat wil zeggen dat hij door langdurige opsluiting niet meer in staat geacht kan worden zelfstandig in de samenleving te verkeren. Dat is een feit.
Deze kwestie stelt de samenleving voor een moreel dilemma. Zelfs voor moord (bijvoorbeeld op een bekend politicus) zal de rechter niet snel 'levenslang' vonnissen; er zal dan tenminste sprake moeten zijn van een serie sadistische moorden met kans op herhaling. Voor het onzedelijk betasten van minderjarigen, hoe ongepast ook, zit iemand thans 43 jaar opgesloten. De verhoudingen zijn zoek. U hoort mij niet beweren dat ontucht lichtvaardig moet worden opgevat, maar het plegen van ontucht is een hardnekkig misdrijf (van alle tijden) en de praktijk in de Nijmeegse Pompe stichting wijst uit dat nogal wat plegers er lichter vanaf komen dan Theo H. Niet ongebruikelijk is dat degenen die voor het eerst ontucht hebben gepleegd door de rechter naar een voor het behandelen van zedendelicten gespecialiseerde polikliniek worden gestuurd. Dit voor een behandeling van bijvoorbeeld twee uur per week. Aan de Pompe stichting verbonden is zo'n polikliniek, waar toch jaarlijks zo'n vijftig zedendelinquenten (ontuchtplegers, aanranders) worden behandeld; Overigens niet zonder succes.
Zou Theo H. niet in 1960, maar in 2003 zijn eerste zedendelict hebben gepleegd (althans in de bij ons bekende vorm) dan zou hij mogelijk naar de polikliniek zijn gestuurd. Op een mogelijk recidiverende ontuchtpleger zit de maatschappij uiteraard niet te wachten.
Maar de vraag is of de samenleving een systeem in de lucht wil houden dat het mogelijk maakt dat ontuchtplegers voor het leven worden afgezonderd. Er moet onderscheid gemaakt worden tussen straffen voor gépleegde feiten en maatregelen om nieuwe delicten te voorkomen. Als we dat onderscheid niet maken en als we ontuchtplegers en vergelijkbare delictplegers in Nederland zo zouden behandelen als Theo H., dan -zou elke stad een eigen tbs-kliniek behoeven.
Het is jammer dat de overheid weinig oog heeft voor de creatieve oplossingen die zo nu en dan uit de praktijk geboden worden. Dat komt om dat er te vaak het verkeerde beeld is overgebracht als zou volledige opsluiting, achter muren en hekken, de enige manier zijn om iemand van recidiveren te weerhouden. Al jarenlang wijst de praktijk anders uit. Gebleken is dat een mens als Theo H. ook buiten een kliniek een redelijk menswaardig bestaan zou kunnen leiden, mits hem voldoende controle en toezicht wordt geboden. Zulke ervaringen, buiten de kliniek, worden al geruime tijd gedeeld tussen de tbs – klinieken.
Aan een aantal voorwaarden dient te worden voldaan: er moet een dwingend kader zijn voor dit toezicht en de maatregel tbs kan dit kader bieden. Onder dit toezicht kan een tbs-gestelde wonen aan de rand van of in de onmiddellijke omgeving van een kliniek, werken op een aan de kliniek verbonden werkplaats en in zekere mate voorzien in diens eigen levensbehoefte. Het noodzakelijke controlesysteem is een psychologisch cordon dat bestaat uit een dagelijkse vorm van risicotaxatie en management. Er dient vanuit gegaan te worden dat een mens contacten nodig heeft om een (zeden) delict te begaan en derhalve dienen met name de contacten die de tbs - gestelde legt nauwkeurig te worden gescreend. Toen de Pompe stichting te Nijmegen in 2000 initiatief nam tot de bouw van een Long Stay - voorziening, werd daarbij een plan ingediend voor de bouw van een tiental socio-woningen aan de rand van en buiten de metershoge omheining van het kliniekterrein; dit om plaats te bieden aan mensen zoals Theo H. Dat plan was destijds onbespreekbaar. Minister en Tweede Kamer waren van oordeel dat Long Stay -patiënten per definitie een onmiddellijk gevaar zouden vormen voor de samenleving.
Van onze zijde werd betoogd dat het gevaar het gevolg is van gebrek aan toezicht en controle en mits goed uitgevoerd zijn onmiddellijkheid verliest.
Advocaat Anker vraagt om een menswaardige behandeling van zijn bijzondere cliënt. De Pompe stichting te Nijmegen betoogt dat mensen zoals H., na jarenlange afzondering niet meer terug kunnen in het hart van de samenleving, maar wel een menswaardig bestaan kunnen opbouwen in een goed controleerbare woonvoorziening tussen een tbs- kliniek en de samenleving in. Anker kan komen praten.
(Jos Poelmann is bestuurder van de Pompestichting Nijmegen, Instelling voor Forensisch Psychiatrische zorg.)
Volgend jaar wellicht begeleid verlof voor moordenaar De B.
Van onze verslaggever
HAARLEM-Als de tbs-behandeling van de Oostzaanse moordenaar E. de B. naar wens blijft verlopen, wordt volgend jaar wellicht het verloftraject opgestart. Dat bleek gistermiddag tijdens de zitting van de Haarlemse rechtbank waar de eis van het openbaar ministerie om de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
De B. is volgens E. Otte van de Meijerskliniek uit Utrecht de afgelopen maanden 'constructief bezig'.
,,Wij zijn tevreden over hem'', zei Otte, bij wie De B. sinds 6 juni in behandeling is. Dat waren andere geluiden dan twee jaar geleden, toen L. Feringa van tbs-kliniek Veldzicht tegenover de rechtbank klaagde over de houding van De B. ,,Hij heeft de kont weer eens tegen de krib gegooid'', zei hij toen tijdens de zitting waar net als gistermiddag het verzoek de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
Hij zat daar verkeerd, maakte rechtbankvoorzitter M. Bijvoet gisteren op uit de uitgebrachte rapportage. ,,Ik heb daar zestien maanden onder voor mij moeilijke omstandigheden moeten wachten op overplaatsing naar Utrecht'', klaagde De B. ,,Mede een financiële kwestie. Veldzicht kon zijn daggeld niet missen'', hekelde De B's advocaat J. Maalste het systeem.
De B. kreeg tien jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging opgelegd na de moord in 1993 op Anita Bührs-Schaap en haar driejarig zoontje.
Als het maatschappelijk verantwoord is, wordt komend jaar mogelijk het verloftraject opgestart, bevestigde Otte. Dat houdt in dat De B. onder begeleiding naar buiten zou mogen. Maar eerst zal de psychotherapeutische behandeling met goed gevolg moeten worden afgerond. ,,Het ingeroeste drenkpatroon zal moeten worden doorbroken, anders blijft een kans op herhaling bestaan'', aldus Otte.
De rechtbank doet op 17 december uitspraak.
woensdag 4 december 2002, 06:55
49.2 TBS VOOR MOORD IN DE MARWEI
Volkskrant 23 mei 2003
Door onze correspondent LEEUWARDEN, 23 mei.
De 29-jarige gedetineerde Bruno M. is gisteren door de Leeuwarder rechtbank conform de eis veroordeeld tot tbs met dwangverpleging wegens het opzettelijk neersteken van een 51-jarige activiteitenbegeleidsterop29januari jl. in de Leeuwarder gevangenis De Marwel. De verdachte is niet geschikt voor detentie, aldus de rechtbank, die hem om die reden ontslaat van alle rechtsvervolging.
Hoewel de verdachte ontoerekeningsvatbaar was, is het volgens de rechtbank niet aannemelijk dat hij niet wist dat hij de dood van de vrouw kon veroorzaken, toen hij meermalen met een beitel en schroevendraaier op haar instak. Hij deed dat nadat hij haar met een hamer op het achterhoofd had geslagen.
M. verklaarde tegenover een psychiater: "Er draaide iets in mijn hoofd, ik was ontzettend bang (..) Ze dreigde me met die tbs en die zaag."
Op de zitting verklaarde hij dat hij voelde dat hij zich moest verdedigen. Nadat hij de vrouw had neergestoken zei M. tegen een medegedetineerde: "Ik heb die vrouw vermoord." De rechtbank leidt hieruit af dat de man kon weten dat de dood van de gevangenismedewerkster het gevolg kon zijn van zijn handelingen. Volgens de rechter heeft het delict "een enorme impact' gehad op het gezin van het slachtoffer, haar familie en collega's.
M. lijdt aan paranoïde vorm van schizofrenie en was psychotisch. De kans op herhaling is groot, aldus psychiaters. Daarom wil de rechtbank hem zo snel mogelijk op een sterk beveiligde afdeling van een tbs-kliniek plaatsen.
M. was eerder al tot achttien maanden cel en tbs veroordeeld wegens poging tot doodslag op zijn vader.
M., die de Joegoslavische nationaliteit heeft en in 1994 naar Nederland kwam, zat in De Marwel in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek. Zijn advocaat, P. van der Vliet, gaat niet in hoger beroep. "In dat geval duurt het nog zes tot acht maanden eer hij naar een tbs-kliniek kan, terwijl hij volledig detentieongeschikt is. Zelf wil hij ook graag zo snel mogelijk behandeld worden."
Van onze verslaggever
HAARLEM-Als de tbs-behandeling van de Oostzaanse moordenaar E. de B. naar wens blijft verlopen, wordt volgend jaar wellicht het verloftraject opgestart. Dat bleek gistermiddag tijdens de zitting van de Haarlemse rechtbank waar de eis van het openbaar ministerie om de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
De B. is volgens E. Otte van de Meijerskliniek uit Utrecht de afgelopen maanden 'constructief bezig'.
,,Wij zijn tevreden over hem'', zei Otte, bij wie De B. sinds 6 juni in behandeling is. Dat waren andere geluiden dan twee jaar geleden, toen L. Feringa van tbs-kliniek Veldzicht tegenover de rechtbank klaagde over de houding van De B. ,,Hij heeft de kont weer eens tegen de krib gegooid'', zei hij toen tijdens de zitting waar net als gistermiddag het verzoek de tbs met twee jaar te verlengen werd behandeld.
Hij zat daar verkeerd, maakte rechtbankvoorzitter M. Bijvoet gisteren op uit de uitgebrachte rapportage. ,,Ik heb daar zestien maanden onder voor mij moeilijke omstandigheden moeten wachten op overplaatsing naar Utrecht'', klaagde De B. ,,Mede een financiële kwestie. Veldzicht kon zijn daggeld niet missen'', hekelde De B's advocaat J. Maalste het systeem.
De B. kreeg tien jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging opgelegd na de moord in 1993 op Anita Bührs-Schaap en haar driejarig zoontje.
Als het maatschappelijk verantwoord is, wordt komend jaar mogelijk het verloftraject opgestart, bevestigde Otte. Dat houdt in dat De B. onder begeleiding naar buiten zou mogen. Maar eerst zal de psychotherapeutische behandeling met goed gevolg moeten worden afgerond. ,,Het ingeroeste drenkpatroon zal moeten worden doorbroken, anders blijft een kans op herhaling bestaan'', aldus Otte.
De rechtbank doet op 17 december uitspraak.
woensdag 4 december 2002, 06:55
Volkskrant 23 mei 2003
Door onze correspondent LEEUWARDEN, 23 mei.
De 29-jarige gedetineerde Bruno M. is gisteren door de Leeuwarder rechtbank conform de eis veroordeeld tot tbs met dwangverpleging wegens het opzettelijk neersteken van een 51-jarige activiteitenbegeleidsterop29januari jl. in de Leeuwarder gevangenis De Marwel. De verdachte is niet geschikt voor detentie, aldus de rechtbank, die hem om die reden ontslaat van alle rechtsvervolging.
Hoewel de verdachte ontoerekeningsvatbaar was, is het volgens de rechtbank niet aannemelijk dat hij niet wist dat hij de dood van de vrouw kon veroorzaken, toen hij meermalen met een beitel en schroevendraaier op haar instak. Hij deed dat nadat hij haar met een hamer op het achterhoofd had geslagen.
M. verklaarde tegenover een psychiater: "Er draaide iets in mijn hoofd, ik was ontzettend bang (..) Ze dreigde me met die tbs en die zaag."
Op de zitting verklaarde hij dat hij voelde dat hij zich moest verdedigen. Nadat hij de vrouw had neergestoken zei M. tegen een medegedetineerde: "Ik heb die vrouw vermoord." De rechtbank leidt hieruit af dat de man kon weten dat de dood van de gevangenismedewerkster het gevolg kon zijn van zijn handelingen. Volgens de rechter heeft het delict "een enorme impact' gehad op het gezin van het slachtoffer, haar familie en collega's.
M. lijdt aan paranoïde vorm van schizofrenie en was psychotisch. De kans op herhaling is groot, aldus psychiaters. Daarom wil de rechtbank hem zo snel mogelijk op een sterk beveiligde afdeling van een tbs-kliniek plaatsen.
M. was eerder al tot achttien maanden cel en tbs veroordeeld wegens poging tot doodslag op zijn vader.
M., die de Joegoslavische nationaliteit heeft en in 1994 naar Nederland kwam, zat in De Marwel in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek. Zijn advocaat, P. van der Vliet, gaat niet in hoger beroep. "In dat geval duurt het nog zes tot acht maanden eer hij naar een tbs-kliniek kan, terwijl hij volledig detentieongeschikt is. Zelf wil hij ook graag zo snel mogelijk behandeld worden."
Artikel uit BN/DeStem van 12-12-2001 |
49.3 Weer eis van zes jaar en tbs voor moord Sabrina |
Van onze verslaggever |
Woensdag 12 december 2001 - BREDA/ROOSENDAAL - Ook na een derde onderzoek naar de psychische gesteldheid van de Roosendaler O.C. blijft de eis dezelfde: zes jaar cel en tbs met dwangverpleging voor de moord op Sabrina Smit. |
In het nieuwe onderzoek wordt, net als in eerdere onderzoeken van de 26-jarige Roosendaler, geconcludeerd dat een langdurige behandeling van de man noodzakelijk is. Kans op herhaling wordt groot geacht. Tbs met dwangverpleging zijn voorwaarden om dat te voorkomen. |
