Ontwikkeling

drs J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

De kerk leest anderen in moreel opzicht liefdeloos de les, maar krijgt daarvan de rekening gepresenteerd nu schandalen over misbruik naar buiten komen.

 Erik Jurgens in Opinie Eindhovens dagblad 21 april 2010

De verhalen over seksueel misbruik van katholieke geestelijken, vaak dertig jaar en nog langer geleden, brengen veel opwinding teweeg. Niet alleen vanwege de doofpot waarin die zaken al die tijd hebben gezeten, maar ook vanwege het morele leiderschap dat de kerk van Rome pretendeert.

Eerst die doofpot. We hadden gewaarschuwd kunnen zijn door de omvang van wat zich sinds 1985 al in de Verenigde Staten op dit punt heeft geopenbaard en vervolgens ook in Ierland. In zijn boek over wat hij noemt 'de duistere kant van het Vaticaan onder Johannes Paulus II' wijdt David Yallop een heel hoofdstuk aan dit onderwerp. Hij hekelt met name het beleid van het Vaticaan, ook neergelegd in instructies aan de bisschoppen, om zulke zaken toe te dekken en intern af te doen. Melding van zulke feiten aan justitie werd en wordt vanwege de opgelegde geheimhouding sterk ontmoedigd. Zo krijgt onrecht niet zijn gepaste straf en worden de slachtoffers veelal in de kou gelaten.

Nu is het hanteren van de doofpot niet zo uitzonderlijk. Elke instelling, kerkelijk of seculier, probeert zijn blazoen schoon te houden door schandelijke zaken weg te moffelen. Wordt bij een bank intern fraude gepleegd, dan kost dat de pleger wel ontslag, maar de directie probeert aangifte bij justitie te vermijden.

Verstandige adviseurs zullen steeds roepen dat het beter is de Augiasstal openbaar uit te ruimen, omdat het anders gaat stinken. Zo moest Toyota onlangs honderdduizenden auto's terughalen vanwege een fabrieksfout. Dat gebeurde openlijk en de bedrijfsleiding ging door het stof De consument bleek dit te waarderen en bleef het merk trouw. Maar zo gedraagt de katholieke kerkleiding zich niet.

Hier wreekt zich de feodale structuur van deze kerk. Wie macht uitoefent, moet tot de orde kunnen worden geroepen. Maar kerkelijke autoriteiten zijn dit niet gewend. Het gesloten machtssysteem van paus en curie heeft zijn weerga in de vrije wereld niet. De reinigende en corrigerende werking van de openbaarheid krijgt daar geen kans.
Bisschoppen gedragen zich, op instructie van de curie, navenant. Zelfs in Nederland, waar een maatschappelijke traditie van openheid heerst, is er geen plek waar de kerkleden om verantwoording kunnen vragen. Een ongezonde situatie. Dit voorkomt de zelfreinigende functie die openbare discussie kan hebben. Zij leidt bovendien tot frustratie bij kerkleden. Natuurlijk is seksueel en ander misbruik geen zaak die alleen voorkwam in de destijds bestaande ka-
tholieke internaten en andere instellingen. Deze gesel is voortdurend onder ons, ook in onze dagen. Het gezin is de plek waar het 't meeste voorkomt, maar het bestaat incidenteel op vele plekken waar macht wordt uitgeoefend, vooral in vertrouwensrelaties.
AIs dergelijke daden blijken te zijn gepleegd door jeden van het grondpersoneel van Onze Lieve Heer, krijgt de kerk extra de wind van voren. Dat heeft te maken met de pretentie die de kerkelijke autoriteiten - en niet zozeer de kerkleden - uitdragen als het gaat om zedelijke waarden.

De openlijk uitgesproken oordelen over abortus of euthanasie, over het gebruik van voorbehoedsmiddelen (ook als deze een hiv-infectie helpen voorkomen), over samenleven zonder huwelijk of over het praktiseren van homoseksuele geaardheid, die harde oordelen werken als een boemerang als zaken naar buiten komen als die waarover nu - gelukkig - een commissie-Deetman gaat oordelen.

Toen bijvoorbeeld begin vorig jaarin Italië de vader van een vrouw die al zeventien jaar in coma lag na toestemming van het hoogste gerechtshof de verantwoordelijkheid nam om zijn dochter eenwaardige dood te gunnen, stond het Vaticaan klaar met zijn oordeel moord. En nu er in Spanje een wetsvoorstel voorligt dat abortus toestaat op dezelfde wijze als in Nederland is toegestaan, dreigen de Spaanse bisschoppen parlementsleden die vóór stemmen met kerkelijke excommunicatie. Die kerkelijke opvattingen over het gebruik van voorbehoedmiddelen, over stervenshulp en over abortus zijn nooit voorwerp geweest van enig intern of openbaar debat Zij worden vanuit de hoogte gedecreteerd. En vaak liefdeloos toegepast.

Het is uitstekend dat de kerk als instelling morele waarden uitdraagt, mits die zijn getoetst aan de opvattingen van de kerkleden. Over de concrete toepassing moet de kerkleiding, wil zij waarlijk navolger van Christus zijn, op pastorale en liefdevolle wijze spreken. In de persoonlijke pastorale praktijk is dit - en daarvoor hulde - gelukkig vaak wel het geval. Maar kerkelijke autoriteiten die dat niet doen, moeten niet verbaasd zijn de storm over zich heen te krijgen als in eigen kring misdrijven in de doofpot blijken te zijn gestopt.

Prof. mr E.C.M. Jurgens is voormalig lid van de Tweede en Eerste Kamer, oud-hoogleraar en sinds 2008 voorzitter van Mariënburg, de vereniging van kritisch katholieken.