Indien de rechtbank een levenslange gevangenisstraf oplegt, moet de veroordeelde in principe levenslang zitten. Wel kan hem bij koninklijk besluit eerder gratie worden verleend. Daarover adviseert de rechter die de straf heeft opgelegd aan de minister van justitie die politiek verantwoordelijk is voor de te nemen beslissing. Gemiddeld duurt een levenslange gevangenisstraf in de praktijk 23 jaar. Maar indien iemand levenslange gevangenisstraf opgelegd krijgt, zit hij feitelijk misschien wel veertig jaar totdat hem gratie verleend wordt, maar dat is geen vanzelfsprekendheid.
Advocaat-generaal Knigge heeft in HR 16-06-2009, LJN BF3741 onder 10.7 het volgende geconcludeerd:
'Een en ander leidt tot de voorzichtige conclusie dat een tenuitvoerleggingsbeleid dat gebaseerd is op de idee dat de levenslanggestrafte in de gevangenis dient te sterven, op gespannen voet staat met de artikelen 3 en 5 van het Europese verdrag van de Rechten van de Mens'.
