We hebben 213 gasten online

Van Kaapkolonie tot een democratisch Zuid-Afrika Deel 1

Gepost in Azië en Afrika

schaken om afrika

 

Inhoudsopgave:

 

Boeren, Britten en Bantoes 1652 -1902

1. De ontdekking en de kolonisatie van de Kaap (1606-1902)

2. De Kaapkolonie in Britse handen en de Boerenrepublieken (1806-1902)

Een 'aparte staat' (1902-1986)

1. De unie van Zuid Afrika (1902-1986)

2.Zuid Afrika onder de hoede van de Nationale partij (1948-1986)

Het einde van de apartheid (1986-1994)

Opbouw van een nieuwe samenleving 10 Years of Freedom (1994-2004)

1) De ontdekking en de kolonisatie van de Kaap (tot 1806)

De ontdekking van de Kaap

Omstreeks 1400 was het grootste deel van de wereld voor de gemiddelde Europeaan nog terra incognita: slechts 21 % van de landoppervlakte en 7 % van het wateroppervlak waren bekend. De ontdekking van landen en zeeën in de loop van de volgende eeuwen werd mogelijk gemaakt door enkele belangrijke technologische en wetenschappelijke vernieuwingen: betere kaarten, steviger en wendbaarder scheepstypes - vooral het karveel - en betrouwbare scheepsinstrumenten.

Naarmate de materiële beperkingen verdwenen, groeide er ook een andere mentaliteit: de vrees van zeelui om verre reizen te maken verminderde. Totnogtoe had het geloof in vreemde monsters, hittezones of andere bovennatuurlijke gevaren velen afgeschrikt. Tegelijk werd de praktische ingesteldheid van de zeevaarders groter.

Deze 'nieuwe geest' kwam vooreerst in de Iberische landen tot uiting, wat voornamelijk aan hun gunstige ligging te wijten was. In Portugal moedigde prins Hendrik de Zeevaarder ontdekkingsreizen aan.

hendrik de zeevaarder

 

Monument van Hendrik de Zeevaarder in LissabonDe reizen dienden een dubbel doel: de Portugezen wilden de Islam bestrijden en - wellicht nog belangrijker - een winstgevende activiteit opzetten. Indische specerijen, Chinese zijde bereikten Europa via de Aziatische karavaanroutes en de Middellandse Zee.

Zowel deze wegen als de zeeën werden echter door Islamitische heersers en tussenhandelaars beheerst. De Portugezen wilden de slaven en de luxe-produkten zelf gaan ophalen in het Verre Oosten. Geleidelijk werden de Afrikaanse kusten verkend. In 1444 bereikten zeelui de Rio de Oro, waar goud en slaven rechtstreeks opgehaald konden kvorden. Dit eerste succes remde de verkenningen een tijdje af

 

bartolomeus diasBartholomeus Diazvasco da gamaVasco da Gama

Pas in 1488 omzeilde een Portugees zeevaarder de zuidpunt van Afrika. De ontdekte plaats werd eerst Stormenkaap, later Kaap de Goede Hoop genoemd. De bemanning van Bartholomeus Diaz weigerde evenwel verder te varen dan de GrootVisrivier. Het zou nog negen jaar duren vooraleer, onder leiding van Vasco da Gama, de eerste rechtstreekse overzeese verbinding tussen Europa en Indië tot stand kwam. Portugal, een kleine staat, beperkte zijn kolonisatiepogingen vooral tot de vestiging van versterkingen en bevoorradingsplaatsen langs de kusten. Steunpunten in Afrika waren onder andere Sofala en Mozambique, maar niet de Kaapstreck: de kust was er te gevaarlijk en zeelui waren niet opgetogen over de ontvangst door de plaatse- lijke inheemsen. Zo kwam het dat men hier enkel aan land ging, als de nood het hoogst was (bij schipbreuk bijvoorbeeld).

De kolonisatie aan de Kaap

De Iberische kolonisten moesten al vlug met concurrenten afrekenen. In de zestiende eeuw vervulden Nederlanders de rol van tussenpersoon in het handelsverkeer tussen Sevitia of Lissabon en de rest van Europa. De Portugezen brachten hun goederen en specerijen naar Lissabon of Sevilia. Daar werd alles dan overgeladen in Zeeuwse of Hollandse schepen en naar Amsterdam of Londen vervoerd. Maar toen Fillips II van Spanje Portugal in zijn bezit kreeg (1580), werden deze handelsbetrekkingen beëindigd. Fillips was tevens de vorst van de Nederlanden en het grootste deel van zowel de Zuidelijke als de Noordelijke Nederlanden was in opstand tegen hem. Hij verbood de verscheping van goederen en specerijen op Hollandse en Zeeuwse schepen. Deze repressieve maatregel tegen de 'opstandige provinciën' dwong de Nederlandse handelaars tot het vinden van een alternatief. De slachtoffers van het handelsverbod beslisten op hun beurt de waren zelf in het Oosten te gaan ophalen.

Een aantal Nederlandse handelsmaatschappijen die hun activiteit op het Oosten gericht hadden, besloten hun inspanningen te bundelen, nadat de opstand tegen Fillips II eindigde met de stichting van de Republiek der Verenigde Provinciën. Op die wijze beperkten ze hun eigen risico's en konden ze hun concurrentiepositie versterken. Dit was een initiatief van de kapitaalkrachtige burgerij en niet, zoals vroeger in Spanje of Portugal, van de staat.

Zo kwam in 1602 de Verenigde Oostindische Compagnie tot stand (met een aanzielijk Zuidnederlands kapitaalaandeel). De VOC kreeg van de Staten-Generaal van de jonge republiek het monopolie voor de scheepvaart en de handel met het Oosten. Het bestuur van de VOC werd gevormd door de Heren XVII.

voc heren 17

De Compagnie kreeg van de Staten-Generaal een uitgebreide bevoegdheid. Zij mocht gebieden naar believen veroveren, exploiteren en besturen. De huidige staten Sri Lanka en Indonesië werden door de Compagnie veroverd. 'Jan Compagnie' had soldaten in dienst die voor de defensie in die gebieden zorgden; de VOC kon oorlogen voeren en verdragen sluiten; voor het bestuur werden eigen ambtenaren aangesteld.

Het hoofddoel van de Compagnie lag evenwel elders: alles was erop gericht winst te maken. De handelsmaatschappij was dan ook enkel bereid om een initiatief te nemen, wanneer dat zo weinig mogelijk zou kosten en onmiddellijk voordeel opleverde. Zij werd van het nut van een vestiging aan de Kaap overtuigd door het verslag van schipbreukelingen. Die hadden van hun gedwongen verblijf gebruik gemaakt om de streek te verkennen. Na te zijn opgepikt door een retourvloot, deelden Leendert Jansz en M. Proot hun oordeel mee aan de VOC-bestuurders. In hun 'Remonstrantie' somden ze de voordelen op: het klimaat aan de Kaap was aangenaam; er was voldoende vlees en vis en er waren groenten in overvloed.

remonstrantie remonstrantie 2

De eerste en laatste pagina van de ‘Remonstrantie’ van L.Jansz en M Proot dd 26 juli 1649 ref. Cape Town Archives Repository, C274)

Zie voor deel 2 Van Kaapkolonie tot een democratisch Zuid-Afrika Deel 2