We hebben 191 gasten online

Is er voor 1948 al apartheid in Zuid-Afrika ?

Gepost in Azië en Afrika

# Zijn er duidelijke aanwijzingen te noemen waarom we al veel eerder dan in 1948 kunnen spreken van een apartheidsbeleid?

1908 De vier kolonies smolten samen tot de Unie van Zuid-Afrika, een eenheidsstaat en een zelfbesturend dominion in het Britse Rijk.

In Zuid-Afrika verliep het politieke en maatschappelijke leven langs twee conflictlijnen: de verhouding tussen Groot-Brittannië en Engels gezinden aan de ene kant en de Afrikaners aan de andere kant; en de relatie tussen de blanke bevolking en de niet-blanken. Bij de vorming van de Unie werd bepaald dat Nederlands en Engels de officiële talen werden. De politieke situatie van de kleurlingen en de zwarten bleef ongewijzigd: enkel in de Kaap kregen ze actief (geen passief) stemrecht. Blanken zouden deze bevolkingsgroepen in het parlement vertegenwoordigen. De regeling kon slechts gewijzigd worden door een tweederde meerderheid in Kamer en Senaat.

De Unie tot 1948

De onderwerping van de niet-blanken en de vorming van lokaties en reservaten waren de eerste vormen van apartheid in Afrika. De zwarten mochten zich al lang niet meer vrij in het land bewegen; zij moesten een 'pas' bij zich dragen. Daarnaast werden zij met verschillende middelen verplicht voor de blanken te werken.

Zo maakten de blanken zich evenwel afhankelijk van de zwarte arbeid. Daarom kon de segregatie ook nooit totaal zijn: men moest de zwarten immers voortdurend bij de hand hebben. De Britten hebben dit systeem van dwang arbeid net zo goed toegepast als de Boeren. Zo werden de reservaten in de buurt van de mijnstreken echte reservoirs van arbeidskrachten. Hier werd het stelsel van verplichte werkgelegenheid op grote schaal toegepast. Geleidelijk werd nu de bestaande segregatie en de aparte behandeling van de niet-blanken in de wetgeving verankerd. Botha's ministerie verdeelde het grondgebied van de Unie tussen blanken en zwarten; de diverse rassen mochten voortaan elkanders grond niet meer kopen of verkopen. Het gebied van de zwarten werd min of meer 'bevroren' tot de bestaande reservaten.

De zwarten kregen aanvankelijk nauwelijks 8 % van de grond, terwijl 92 % van de bodem voor de blanken gereserveerd bleef. Deze maatregelen beperkten wel de verdere afbrokkeling van zwarte woongebieden door blanke indringing, maar bestendigden ook de toestand, dat de meerderheid van de bevolking met een klein deel van de grond genoegen moest nemen. 

In Transvaal en Oranje -Vrijstaat woonden nog honderdduizenden zwarten op blanke boerderijen. Ze pachtten een stuk grond en concurreerden vaak met de boeren om de mijnen te bevoorraden. De nieuwe wetgeving bepaalde dat maar een beperkt aantal zwarte families op elke boerderij mocht wonen. Ze moesten daarenboven in dienst van de blanke boeren treden.

Tienduizenden zwarte pachterfamilies werden van de blanke grond verdreven

Het parlement nam een wet aan, die bepaalde dat de zwarten alleen in eigen wijken mochten wonen. Ze mochten maar zolang in de blanke steden verblijven, als hun arbeid gewenst was.

 Geschoolde jobs gingen steeds naar blanken (job reservation). In sommige bedrijven, zoals de staatsspoorwegen, werden de zwarten aan de deur gezet. 

De crisis van de jaren dertig trof Zuid-Afrika zwaar. Hertzog en Smuts  ontnamen bijvoorbeeld het stemrecht aan de zwarten in de Kaapprovincie. 

In die zwarte reservaten was het leven erg armzalig voor de vijf miljoen zwarten. De hygiëne en de geneeskundige zorgen stonden op een veel lager peil dan in blank gebied. Het onderwijs bleef beperkt tot een aantal initiatieven van de missies.  In 1939 werkten al 900.000 zwarten in de mijnen en de industrie tegen lonen die veel lager waren dan de blanke arbeidsvergoedingen. De zwarten woonden in vreselijke sloppenwijken rond de blanke steden. 

De praktijk van de apartheid heeft altijd bestaan in Zuid-Afrika. Zij vond haar oorsprong in het 'natuurlijk meerderwaardigheids gevoelen' en het fysiek materiële overwicht van de blanken enerzijds en de economische noodwendigheden anderzijds. De blanken bekleedden een machtspositie en van daaruit dwongen zij de zwarten, de kleurlingen en de Aziaten in een ondergeschikte positie.

# Hoe werd het (calvinistisch) geloof gebruikt om de apartheid te verantwoorden?

De Afrikaners gaven onomwonden toe dat zij dit 'baasskap' als vanzelfsprekend beschouwden. Gesteund door hun geloof, zagen zij de niet-blanken als minderwaardigen die de leiding van de christenen moeten aanvaarden.

Het Volk was door God uitverkoren en moest zijn zending door de staat vervullen. (De Civil Religion of burgerlijke godsdienst kon de handelingen van de staat verrechtvaardigen vanuit een 'hoger' doel en moest de bevolking rond één ideaal verenigen.) De discriminerende behandeling van de niet-blanken werd uitgelegd met de oud - testamentische uitspraak over de vervloeking van de zonen van 'Cham'. De ongelijkheid van de volkeren werd uit de bijbelse Babelhistorie afgeleid.

 De Nederduits Gereformeerde Kerk, de grootste kerk met calvinistische inslag was voorstander van de uitbouw van een christelijke staat onder leiding van de blanken (etnocentrisme).

# Hoe was de houding van de Nederlandse regering tegenover de apartheid?

# Waren er ook activistische bewegingen vanuit Nederland tegen het apartheidsbesluit

# Hoe is het toenmalige apartheidsbeleid nu nog in de Zuid-Afrikaanse samenleving zichtbaar.

Biografie Luns: pagina 366/367 'Steun aan tegenstanders van apartheid in Zuid-Afrika: 'de ton van Luns'.

Het aanvankelijke kabinetsstandpunt - in de VN afstand houden van kritiek op de apartheid - was eind jaren vijftig onder druk van Suriname en de Antillen veranderd in stemmen vóór resoluties met die strekking.

Zie verder Archief Nederlands Instituut voor -Zuid-Afrika

webdossier 'Nederland tegen apartheid' - jaren '50 (1)en (2)

 

webdossier 'Nederland tegen apartheid' - jaren '60 (1) tot en met 3

webdossier 'Nederland tegen apartheid' - jaren '70 (1) tot en met 5

webdossier 'Nederland tegen apartheid' - jaren '80 (1) tot en met 8

webdossier 'Nederland tegen apartheid' - jaren '90 (1)tot en met 3