We hebben 301 gasten online

Deel 44 Oorlog door de Eeuwen heen

Gepost in Serie Oorlog door de eeuwen heen

De slag bij Agincourt 1415

Overzicht van de ontwikkelingen op de Balkan Deel 1:

Toelichting: In de jaren negentig van de 20e eeuw had ik voor 6 VWO een module ontwikkeld, voor het Schoolexamen B, over de geschiedenis en achtergronden van de Balkan. De literatuur die daarbij werd gebruikt ligt aan de basis van het navolgende overzicht.

Het kruitvat van Europa

Toen de Slaven in de zesde eeuw de Balkan begonnen binnen te dringen, troffen zij geen onbevolkt gebied aan. Aangenomen wordt dat de bezetting van de Balkan door de Slaven zich grotendeels in het voetspoor van, of samen met Turks-Mongoolse ruiternomaden heft voltrokken. Het Oost-Romeinse Rijk was twee eeuwen lang niet in staat de stroom van indringers te weren. Deze namen zelfs bezit van Griekenland, waar zij op den duur vergrieksten. De Slaven waren niet met één taal maar met talrijke dialecten op de Balkan gekomen. De politieke en maatschappelijke organisatie van de Slaven was eeuwenlang betrekkelijk primitief en ongecoordineerd. Daar ze er lange tijd niet in slaagden zich tot staten aan een te sluiten, werden zij de speelbal van christelijke machten. De Slovenen in het noorden werden in de achtste eeuw bij het Karolingische Rijk ingelijfd en namen het Rooms-katholieke geloof aan. Meer dan tien eeuwen waren de Slovenen onderworpen aan de Duitse heerschappij; eerst van het Heilige Roomse Rijk van de Duitse heerschappij, later van de Habsburgers. Voor 1991 heeft Slovenië nooit als een zelfstandige staat bestaan. In het zuiden grensden de Slovenen aan volksstammen die later Kroaten gingen heten. Die benaming dook pas in de negende eeuw voor het eerst op. europa 890
 
Ook de Kroaten slaagden er niet in hun onafhankelijkheid te bewaren. Ook zij werden door Karel de Grote onderworpen. Won het christelijk geloof, ondanks de financiële lasten die men ervoor moest opbrengen, steeds meer aanhangers. Maar dat ging wel gepaard met een hevige strijd tussen de twee stromingen:de orthodoxe met haar Grieks-Slavische ritus en de Roomse met haar Latijnse ritus. In de tiende eeuw wist Kroatië zich onafhankelijk te maken van het Duitse Rijk. De strijd tussen de geloofsrichtingen speelde daarbij een grote rol. De Kroatische leider Tomislav, die zich de koningskroon opzette, zwoer de Byzantijnse ritus af en verwierf daardoor de steun van de Rooms-Katholieke Kerk. De zelfstandige Kroatische staat bestond twee eeuwen. In het begin van de twaalfde eeuw werd het land door de Magayaren onderworpen en bleef ruim acht eeuwen afwisselend onder Hongaarse en Oostenrijkse heerschappij.Croatië 1200
 
Met het westerse christendom was ook het feodalisme binnengekomen, dat een einde maakte aan de traditionele, op beginselen van gelijkheid berustende maatschappelijke organisatie. Voor een juist begrip van de politieke en geestelijke ontwikkeling op de Balkan is inzicht in de geschiedenis van Bulgarije noodzakelijk. Dat was het eerste gebied met een grote Slavische bevolking dat zich tot een staat organiseerde. De staat die ontstond bestond uit een dunne Bulgaarse bovenlaag en een brede Slavische onderlaag. Aan christianisering ontsnapte ook Bulgarije niet. De heersende klasse koos voor het orthodoxe christendom, met zijn Slavische kerktaal, en Bulgarije werd linguïstisch een Slavische staat.
 
Bulgarije 970
 
Aan het eind van de negende eeuw bereikte het eerste Bulgaarse Rijk het hoogtepunt van zijn bloei en macht. Het land strekte zich uit van de Adriatische Zee tot in de nabijheid van Constantinopel. Van oostelijk Roemenië van vandaag tot de grens van Hongaars Kroatië. Het omvatte het huidige Servië, Macedonië en Bosnië-Herzegowina. In de tiende eeuw kwam de omslag. De opkomst van het feodalisme leidde tot verdeeldheid en ontevredenheid onder het volk, dat zij heil ging zoeken in een nieuwe godsdienst. Het door een afvallige pope verspreide bogomilisme bestreed de leer van de orthodoxe Kerk en predikte de strijd tegen de staatsmacht en de feodale bezitsverhoudingen.
 
europa 1000
De spanningen hadden tot gevolg dat Bulgarije in tweeën brak. Het oostelijk deel raakte in de Byzantijnse machtssfeer, terwijl het westen, met Moldavië als centrum, zich fel tegen de politieke en kerkelijke aanspraken van de Grieken verzetten. De West-Bulgaars tsaar Samuels (997-1014) streefde naar herstel van het oude rijk, maar verloor de veldslag tegen de Byzantijnse keizer in 1014 te Kluy. Keizer Baseilos liet veertienduizend soldaten een oog uitsteken en stuurde ze toen terug naar Macedonië. Zijn wrede optreden werd op de Balkan niet vergeten. Negenhonderdtwintig jaar later, tijdens de Tweede Wereldoorlog, herhaalden Kroatische fascisten diezelfde gruweldaad tegen de Serviërs. Van de zelfstandige Slavische staten was omstreeks 1020 niets over. Wat bleef waren onrust en strijd, onder andere tussen de orthodoxen en de sekte der bogomielen. De Byzantijnse hegemonie duurde een kleine honderd jaar, toen reïntegreerde het Oost-Romeinse keizerrijk, onder andere als gevolg van de kruistochten. Tegen het einde van de twaalfde eeuw kreeg Bulgarije nog een kans op herstel. En een nieuwe macht kondigde haar hegemonie áan in de 14e eeuw: het Servische koninkrijk, dat in 1330 de resten van Bulgarije onder zijn heerschappij bracht. Hadden de Slaven hun opkomst in Bulgarije te danken gehad aan het initiatief van de Turkse Oerbulgaren, de opkomst van het Servische volk was het resultaat van interne processen. Slavische stammen sloten zich onder leiding van hun stamhoofden aaneen. Op den duur ontstonden twee territoriale eenheden die sterk met elkaar rivaliseerden. De kuststrook van wat nu Montenegro heet, stond onder Romeins-westerse invloed. Meer in het binnenland overheerste de oosterse invloed.
Servië in 1196
 
De eerste Servische vorst, Stefan Nemanja, die in de tweede helft van de twaalfde eeuw alle macht in handen kreeg, verenigde de twee gebieden en bouwde een centralistisch gezag op met een overwicht van de Byzantijnse Kerk.
 
europa 1200
 
Toen de kruisridders Constantinopel hadden bezet concentreerde hij zich op het sterkere westen en deed het voorkomen dat er nog kerkelijke zaken met hem te doen waren. dat bezorgde hem de Servische kroon. De hoop van Rome door middel van Servië zijn greep op het Oosten te kunnen versterken vervloog echter snel. Reeds twee jaar later, werd met toestemming van de uit Constantinopel gevluchte patriarch, de Servische orthodoxe Kerk gesticht, waarvan de later heilig verklaarde Savanne, de eerste metropoliet werd. Hij zou de schutspatroon van Servië worden. Na de dood van Vorst Stefan, in de 2e helft van de 12 e eeuw een nog gunstiger situatie voor het nieuwe koninkrijk. De machten rondom Servië verkeerden alle in een crisis waardoor Servië de gelegenheid had de hegemonie op de Balkan te verwerven. De laatste Nemanja, Dusan, strekte zijn heerschappij uit over Macedonië, Albanië, een groot deel van Griekenland, in het noord-oosten over gebieden tot aan de Donau en in oosten tot aan de huidige grens met Bulgarije.
 
europa 1346
 
In 1346 liet Dusan zich tot tsaar kronen. Een van zijn laatste nalatenschappen was, een wetboek, Zakonik, dat de maatschappelijk structuur van zijn tijd duidelijk weergeeft. De samenleving in Servië vertoonde grote gelijkenis met die van het feodale West-Europa. De sociale spanningen binnen deze maatschappij brachten onder andere de bogomielen in beweging, die ook in Servië verdeeldheid zaaiden. Maar ook de pest zorgde in 1348 op de Balkan en later ook in heel Europa voor veel problemen.
Servie in 1355
 
Na Dusans dood ontstonden er vele tegenstellingen in Servië, die Servië daardoor weerloos maakte tegenover de nieuwe macht die juist de Dardanellen was overgestoken: die der Turken. In 1389 bezeten de Turken Servië.
 
Servië in 1389
 
Bosnië, Macedonië, Montenegro Het is niet de geschiedenis van een volk van Bosnië-Hercegovina, maar van een gebied dat zelfs geografisch in twee delen uiteenvalt. Bosnië ontleent zijn naam aan de rivier Bosna, Hercegovina aan de kortstondige heerschappij van een vorst. Deze aanvankelijke twee-eenheid maakte aanvankelijk deel uit van Byzantium, vervolgens van Kroatië en daarna Servië. In de veertiende eeuw werd Bosnië door de Hongaarse koning onderworpen. Gedurende een periode in de geschiedenis heeft er zoiets bestaan als een door de bewoners gewilde godsdienstige eenheid, die tot uitdrukking kwam in het vestigen van de 'ketterse' Bosnische Kerk der Bogomielen. Dat was in de dertiende eeuw. In de tweede helft van de veertiende eeuw zag de hoge adel van Bosnië kans zich voor korte tijd onafhankelijk te maken. De Bosniërs veroverden een deel van Kroatië, Servië en Montenegro en kroonden Svergo tot koning. Het Bosnische koninkrijk, werd gedurende zijn bestaan van een eeuw voortdurend van twee zijden bestookt. Van de kant van de Hongaren en van de kant van de Turken.In 1443 werd de laatste Koning van Bosnië gedood en konden de Turken, bijna met medeweten van de bevolking het land bezetten. Er kwam een eind aan de onderlinge oorlogen van de adel en de mateloze uitbuitingspraktijken en aanvallen van de Kroaten en Hongaren. Ook de geloofsvervolgen hielden op.Turken waren tolerant en min of meer uit vrije wil weden veel Bosniërs moslim.
 
1240 Na Chr.
 
 1270 Na Chr

 1354 na Chr

 

 
De geschiedenis van Macedonië is eveneens de geschiedenis van een landstreek. De geschiedenis van Alexander is bekend, maar met het binnendringen van de Slaven in Macedonië , begint een geheel nieuwe geschiedenis. Ze gingen de Grieks-Macedonische en Romaanse bevolking overvleugelen. Pas in de derriende eeuw werd dat doorbroken door de komst van Griekse kolonisten. Op de inlijving van Macedonië door Servie in 1340, volgde later de bezetting door de Turken, die meer dan vijf eeuwen de macht zouden uitvoeren. De vijand van de Slavische Macedoniërs was een tweekoppig monster, met een Turks en een Grieks hoofd. Ook in Montenegro stuiten de Slaven op bewoners van andere origine, de Illyriers. Hier konden de Slavische stammenmaatscappij lange tijd weerstand bieden aan de opkomst van de feodale adel en het christendom. De Montenegrijnen kwamen in opstand tegen de opdringerige Byzantijnse macht, maar die werd op den duur onweerstaanbaar, waardoor Montenegro steun zocht bij Venetie en aanvaardde daarmee de Rooms-Katholieke invloed. In de twaalfde eeuw werd Montenegro bij Servië ingelijfd, maar nog geen tweehonderd jaar later, zette het verval van de eenheidsstaat in, waardoor een inheems Montenegrijs geslacht, Crnojevic, zijn macht kon vestigen. Toen de Turken in 1389 een eind smaakten aan de onafhankelijkheid van Servie, werd Montenegro een zelfstandig staatje. De naam Montenegro raakte toen pas in zwang.; voordien werd er gesproken over Zeta, naar de rivier van die naam. In de zestiende eeuw werd Montenegro een theocratie onder leiding van de orthodoxe bisschop van Cetinje. In 1499 echter werd Montenegro als laatste gebied in Zuid-Slavie opgenomen in het Osmaanse Rijk, maar wel met behoud van een gedeeltelijke autonomie.
 
europa 1483
 
De Turken veroverden in de veertiende eeuw het grootste gedeelte van Zuid-Oost Europa. Hoe kwam het dat de rest van Europa de Turkse dreiging niet zag? 1) Men was te zeer met zichzelf bezig.2) De pest had een zware tol geëist.3) Engeland was verwikkeld, met Frankrijk, in de 100- jarige oorlog.4) Binnen de Rooms -Katholieke Kerk had men te maken met twee pausen, een in Rome en een in Avingnon.5) In Oost- Europa was het Hongaars Imperium zo uitgedijd dat het aan de eigen macht ten onder dreigde te gaan. De koning van Hongarije, Lodewijk de Grote, had een deel van Servie en Noord Bulgarije geannexeerd en had de leenheerschappij over Bosnië. Hij werd ook nog eens koning van Polen in 1370.
 
Eastern central Europe 1380
 
Pas de opolger van Lodewijk de Grote, Sigismund van Luxemburg ( 1387-1437) ondérkende het Turkse gevaar en trok met en leger op tegen de Turken. Dat leger was echter geen partij voor de Turken, die militair veel kundiger waren waardoor Sigismund in 1396 een beslissende nederlaag leed. Het jaar 1389 is voor de Serviërs het symbolische jaar geworden, enerzijds door hun beslissende nederlaag tegen de Turken, en anderzijds voor de beleving van hun nationale trots en hun hoop op bevrijding. Op 28 juni van dat jaar leverden de Serviërs, samen met Bulgaren en Bosniërs , in Kosovo, in de buurt van Pristina, slag tegen de Turken. De Zuid-Slaven waren echter niet opgewassen tegen de betere organisatie en doordachte strijdmethode van de tegenstander. Toch zagen de Serviërs er een element van overwinning in. Hun held, Milosevic Obelic, had namelijk kans gezien de Turkse veldheer Sultan Murad I dood te steken, waarmee hij voor Servië het offer van zijn leven bracht. De slag op het Merelveld is tot een mythe geworden en wordt in talloze liederen bezongen. Kosovo, waar zich later een meerderheid van Albinezen vestigde, werd en wordt tot de dag van vandaag door Serviërs als 'heilige grond'beschouwd. Het bewind van de Turken had aanvankelijk twee kenmerken: een van orde en tucht en een van terreur. Alleen in Bosnië kregen adel en volk de gelegenheid min of meer gesloten tot de islam over te gaan. De Turkse heerschappij was de eerste eeuwen niet gruwelijker dat wat men die dagen gewend was, was niet eenvormig en paste zich aan de lokale omstandigheden aan. De Turken accepteerden Montenegrijns zelfbestuur. In de Servische provincie was er sprake van beperkt zelfbestuur in de vorm van: De Knezia, een bestuurslichaam met een zekere politieke, fiscale en gerechtelijke bevoegdheid. Dan was er de Zadruga, die de uithebreide familie of soms een gemeenschap omvatte, een autarkisch collectief. Ten slotte waren er nog de kloosters, die door de Turken ongemoeid werden gelaten en waarin de geest van onafhankelijkheid is stilte voortleefde. Onverzoenlijke tegenstellingen bestonden er tussen de Servische orthodoxe kerk en de Griekse Hiërarchie. De Turkse expansiedrang duurde zolang als de innerlijke samenhang van het immense rijk gehandhaafd bleef. Zijn onderdanen waren voor het grootste gedeelte lijfeigenen.In Zuidoost- Europa werden Turkese militairen veelal met lenen bedeeld, van waaruit ze staatsgezag uitoefenden, over de niet-islamitische bevolking. De steden stroomden vol met kooplieden - Turken, Joden en Armeniërs - waardoor deze een oriëntaals karakter kregen.Problemen in Azië verhinderden sultan Bajazet Hongarije onmiddelijk te bezetten. Omdat de boeren in Hongarije te veel offers moesten brengen kwamen ze in 1514 in opstand. Twaalf jaar later was het voor de Turken niet moeilijk het Hongaarse leger te vernietigen. Het Hongaarse koninkrijk viel uiteen. Aleen het westelijk deel bleef bestaan.
 
Hongarije 16e eeuw
 
Zevenbergen, in het oosten, werd een Turkse vazalstaat. Midden-Hongarije was bezet gebied, dat al springplank moest dienen voor de evrovering van Wenen. Over het algemeen kwam aan de Osmaanse overheersing een minimum aan Turken te pas. Ze vormden de legereenheden, het politieapparaat, de hogere rechts - en bestuurscolleges. Maar immigratie van Turken op grote schaal bleef beperkt tot enkele gebieden.Bulgarije werd het meest oriëntaalse land van Zuidoost-Europa.
europa 1550
 
De Turkse overheersing in de periode van de opkomst van het Osmaanse Rijk oderscheidde zich wezenlijk van die in de periode van verval. De eerste tekenen van ontbinding manifesteerden zich in de tweede helft van de zestiende eeuw. Het begon met economische moeilijkheden, gepaard met hevige inflatie. Een en ander leidde tot desintegratie van het bestuursapparaat en teloorgaan van de militaire slagvaardigheid. De eerste salgen die de Turken te voorduren kregen, vielen in Noord-Afrika..In Europa had Oostenrijk tegen het einde van de zeventiende eeuw zoveel kracht verzameld dat het geslaagde aanvallen op het Osmaanse Rijk kon ondernemen. In de tweede helft van de achttiende eeuw beschikte ook Rusland over een militaire macht die de strijd met het Osmaanse Rijk aankon.De Slavische bevolking kwamen in gebieden die zich daarvoor leenden tot gewapend verzet. In andere gebieden nam ze de vlucht naar het Noorden. De adel was haar op de vlucht voorgegaan. Al in de vijftiende eeuw vestigden zich tal van Servische edellieden in Zuid-Hongarije. Doordat zij hun lijfeigenen meenamen ontstond daar een Servische bevolkingsgroep die geleidelijk met nieuwe Servische vluchtelingen werd aangevuld. Het woongebied van de Serviërs verplaatste zich gedurende de Turkse overheersing langzaam naar het noorden. De zuidelijke gebieden raakten betrekkelijk dun bevolkt waardoor andere groepen weer de gelegenheid kregen binnen te dringen.Dat gold vooral voor de islamitische Albanezen, die sinds de zeventiende eeuw de vlakten van Kosovo en Metohija bezetten en onder de achtergebleven Serviërs slachtingen aanrichten. De Serviërs die nu deze streken bewonen en Kosovo als hun heilige grond wensen te beschouwen, willen dat historisch feit niet vergeten.De Serviërs ontwikkelden zich tot een natie mede onder invloed van het Turkse denken, dat geloof en nationaliteit gelijkstelde:1) De Serviërs bereikten hun geestelijke eenheid in de eerste plaats op basis van de Orthodoxe Kerk;2) Deze beginnende ontwikkeling tot een volk werd ook begunstigd door de migratie van omvangrijke bevolkingsgroepen.De Serviërs die naar het Noorden waren getrokken, verkeerden in de achttiende eeuw in aanzienlijk gunstiger omstandigheden dan hun landgenoten onder de Turken. Oostenrijk onderging de invloed van de Verlichting waardoor men wat toleranter omging met de talrijke etnische groepen die in het Habsburgse Rijk leefden. De maatschappij werd gelaagder.Op andere wijze groeide het zelfbewustzijn bij de Zuid-Slaven in het Ottomaanse Rijk. Vooral de Serviërs gingen daarbij voorop. Dank zij het zelfbestuur, dat zij door hun opstandigheid hadden verworven, was ook in het oude kernland van Servië een groep van beter gesitueerden ontstaan, die de kiemcel van het Servische nationalisme vormde. Daarnaast waren er verzetstrijders, de zogenaamde Hajdukken, die zich in de bosrijke omgeving goed konden handhaven.
 
Balkan 1720
 
De aanvallen van Oostenrijk leidden tot een op en neer golven van de Habsburgse en Osmaanse legers op Servisch grondgebied. In 1718 bezetten troepen, die voornamelijk uit door Oostenrijk opgeleide en bewapende Hongaarse Serviërs en uit zuidelijke partizanen bestonden, voor het eerst Belgrado. Zij handhaafden zich daar twintig jaar.Tegen het einde van de 18e eeuw drongen ook de Russen de Balkan binnen en bezetten delen van de oostelijke Balkan. Als bondgenoten van Oostenrijk bezetten zij in 1790 tijdelijk Belgrado en omstreken. Inmiddels was onder de Serviërs een nationaal-culturele beweging ontstaan, waarvan een uit Hongarije afkomstige Serviër, Dositej Obradovic, een van de geestelijke leiders werd.
Dositej Obradovic
 
Hij was oorspronkelijk monnik, maar werd door de ideeën van de Verlichting gegrepen. In een van zijn zendbrieven verkondigde hij voor het eerst opvattingen dietot grondslag van de latere stchting van Joegoslavië werden.Deze Obradovic werd in het begin van de negentiende eeuw de eerste minister van eredienst van het jonge Servische vorstendom en de grondlegger van de universiteit van Belgrado.

Zie voor deel 2 Over de ontwikkelingen van de Balkan Deel 45 Oorlog door de Eeuwen heen. Deel 45 Oorlog door de Eeuwen heen