We hebben 229 gasten online

K-Historische termen

Gepost in Historische termen

K Historische termen- en begrippenlijst

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

Kabinetsformatie De vorming van een nieuw kabinet.
Kabinetscrisis Deze wordt veroorzaakt door:
  • onoverbrugbare tegenstellingen binnen het kabinet;
  • de Kamer zegt het vertrouwen in het kabinet op;
  • bij een motie van wantrouwen tegen een minister treden ook de andere ministers af.
Kabouterpartij Partij voortgekomen uit de Provobeweging. Met ludieke acties keerden de kabouters zich o.a. tegen milieuvervuiling en kernenergie.
Kalief Hoofd van het Arabische rijk. Een kalief werd gezien als een opvolger van de profeet Mohammed.
Kalifaat Een gebied dat veroverd was door Arabische moslims.
Kamerontbinding Ontbinding van de Eerste of Tweede Kamer. de regering kan bij een conflict met de Tweede kamer deze naar huis sturen en nieuwe verkiezingen uitschrijven. Overigens worden de kamers ook ontbonden wanneer hun maximale zittingsduur is verstreken.
Kampong Dorp in Indonesië.
Kansel Preekstoel in een Protestantse Kerk.
Kantongerecht Rechtbank waar overtredingen worden berecht en alle vorderingen tot 5000 euro, arbeidszaken en zaken rond huur, huurkoop en pachtzaken.
Kapitalisme Economie waarbij de grond en de bedrijven eigendom zijn van ondernemers. De ondernemers willen een zo groot mogelijke winst maken.
Kanaal van Antwerpen naar de Rijn België wenste in 1925 een scheepvaartverbinding tussen Antwerpen en Ruhrort, die bij Venlo de Maas zou kruisen.
Kapitalisten Rijke mensen, aanhangers van het kapitalisme.
Kapp-putsch Rechtse poging tot machtsovername in Berlijn (1920).
Kardinaal Hoogste bisschoppelijk functie van de Katholieke Kerk. Bestaat uit 200 bisschoppen, gekozen door de Paus. Zij kiezen ook na de dood van en Paus een nieuwe Paus.
Karel de Grote

Koning en later keizer van het Karolingische Rijk 768 - 814.

Karel de Kale (840-877) Kleinzoon van Karel de Grote, keizer van 875-877.

Karel Martel

Hofmeier en later de grondlegger van de Karolingische Dynastie.
Karel de V 1500-1588 Was keizer van Duitsland, koning van Spanje, hertog van Bourgondië en heer der Nederlanden. Hij verenigde de Nederlandse gewesten en gaf ze een autonome positie binnen het Duitse keizerrijk. In 1555 trad hij af en trok zich terug in een klooster in Spanje.
Karloman Broer van Karel de Grote die in 771 stierf waardoor Karel de Grote zijn gebied door erving verwierf.
Karolingische minuskel Nieuw lettertype op bevel van Karel de Grote ontwikkeld om makkelijker teksten te copiëren.
Karolingische Renaissance De culturele opbloei tijdens de regering van Karel de Grote.
Karolingers

Frankisch geslacht genoemd naar Karel de Grote. Ze regeerden tot 911 over het Oosten en met een onderbreking tot 987 over het Westen van het Frankische Rijk.

Kartini, Raden Adjeng (1879-1904) Dochter van een Javaanse regent. Zij zette zich in voor de verbetering voor de positie van de Javaanse vrouwen en meisjes (onderwijs en afschaffing gedwongen huwelijk). Dit uit onvrede over het gebrek aan vrijheid en ontplooiingskansen voor vrouwen en meisjes uit de hoge inlandse kringen. Na haar dood ontstond er een Kartini-beweging die scholen voor inlandse meisjes oprichtte.
Kaste Binnen het hindoeïsme de bevolkingsgroep waarbinnen met geboren wordt.
Kastenstelsel De Hindoe-maatschappij in India is verdeeld in vier grote klassen of kasten, min of meer gesloten groepen. Onder de kasten staan de zogenaamde kastelozen, paria's of onaanraakbaren. Zij behoorden niet tot een kaste en werden sterk gediscrimineerd
Kathedraal Grote kerk in een stad waar de bisschop woont.
Katholicisme Christelijk geloof waarbij de gelovigen gelid wordt door de Paus in Rome. Naast de Bijbel zijn kerkelijke uitspraken belangrijk en wordt het geloof getoond door het doen van goede werken.
Katholiek Behorend tot het Katholicisme.
Katholieke kerk De kerk van de christenen, met de paus in Rome als hoofd.
Katyn Plaats in Rusland waar de Duitsers in 1943 een massagraf (10.000) van Poolse officieren ontdekten. De officieren zouden na de aanval op Polen in september 1939 door de Russen zijn vermoord.
Keizer Oorspronkelijk een eigennaam. Augustus, de eerste keizer (30 v.Chr. - 14 n.Chr.), heette officieel Caesar [uitspraak: Kaisar]. Toen latere keizers (ook als ze geen familie waren) Caesar Augustus achter hun naam gingen zetten, werd Caesar een titel. De keizer was de machtigste man in het Romeinse Rijk: zijn uitspraken golden als wet, hij was opperbevelhebber van het leger en had de kas om het leger te betalen, hij kon alle andere besluiten tegenhouden met zijn veto-recht.
Kenmerk Karakteristieke, kenmerkende eigenschap.
Kennedy, John, F. (1917-1963) President van de VS van 1960 tot 1963. Werd in Dallas tot ontzetting van velen vermoord. Stond voor vooruitgang. Programma was New Frontier. O.a. binnen tien jaar een mens op de maan. Dat lukte in 1969.
Kernwapens (atoombom) (raketten met) bommen die dor atoomsplitsing een alles verwoestende explosie veroorzaken.
Kernwapenwedloop De VS en de SU wilden allebei steeds meer en steeds modernere kernwapens hebben uit angst voor een verrassingsaanval door de ander.
Kerstmis Met Kerstmis (25 december) vieren de christenen de geboorte van Christus.
Kerk Kerkelijke geloofsgemeenschap.
Kerk en Vrede Protestantse vredesbeweging.
Kerkelijke herindeling Nieuwe indeling van de kerkelijke bestuursstructuur in de Nederlanden in drie aartsbisdommen (1559) Mechelen, Kamerik, en Utrecht, die samenviel met de politieke indeling. Filips II kreeg nu meer greep op de kerk, omdat hij voortaan de aartsbisschoppen kon benoemen.
Kerkvaders Leraren en schrijvers in de oude christelijke kerk die na de apostelen en hun directe leerlingen van de 2e tot de 7e eeuw hebben geleefd. Zij hebben overal belangrijke geloofszaken geschreven; ze hebben de basis van de kerkelijke doctrines en de juiste interpretatie van het geloof en de bijbel gelegd. Zij hadden in de Middeleeuwen enorm veel gezag en waren een autoriteit op het gebeid van geloofszaken.
Kerkelijke Rechtspraak De Kerk van Rome had haar eigen wetten en verordeningen die haar volgelingen dienden na te komen. Zoniet dan kwam men voor de kerkelijke rechtbank.
Kernstopakkoord Afspraak uit 1963 tussen de VS en de SU om geen atoomproeven meer te doen boven de grond of onderw ater. Een aantal landen (China,Frankrijk) hebben geweigerd het akkoord mede te ondertekenen.
Kerstenen Bekeren tot het christendom.
Ketter Christen die over belangrijke geloofszaken anders dacht dan de christelijke leiders.
Ketterij Christenen die over belangrijke geloofszaken anders dachten dan de christelijke leiders.
K.G.B. Afkoting van 'Comité van de Stats Veiligeheid', de Sovjet-geheime dienst.
Khan Titel van de heerser van Mongools deelrijk. vergelijkbaar met een koning,
Khanaat Een deelrijk van het Groot-Mongoolse Rijk met aan het hoofd een Khan, die tribuutplichtig was aan de Groot-Khan.
Kiesrecht (algemeen) Recht van alle burgers vanaf 18 jaar om deel te nemen aan verkiezingen voor een volksvertegenwoordiging.
Kiesrechtkwestie De vragen rond 1900 over de uitbreiding van het kiesrecht: wie het kiesrecht moest krijgen en hoe snel of langzaam het kiesrecht moest worden uitgebreid. Werd in 1917 beëindigd met de invoering van het algemeen kiesrecht.
Kiesrechtstrijd De strijd om uitbreiding van het kiesrecht, die rond 1870 begon en in 1919 eindigde met de invoering van het algemeen kiesrecht. De sociaal-democraten en links-liberalen wilden vanaf de 1880's algemeen mannenkiesrecht. Conservatieve liberalen en een deel van de confessionelen verzetten zich tegen de uitbreiding van het kiesrecht. Op basis van het censuskiesrecht mocht in 1880 slechts 12 procent van de volwassen mannen stemmen. In 1887 werd dat met een grondwetswijziging verdubbeld tot een kwart. In 1896 werd het kierecht opnieuw uitgebreid, tot de helft van alle volwassen mannen. Daarna liep het op tot 65 procent van alle volwassen mannen in 1913.
Kiesstelsel De manier waarop de leden van de vertegenwoordigende organen worden gekozen. Bijvoorbeeld het districtenstelsel of evenredige vertegenwoordiging.
Kikoejoe Eén van de grootste volken in Kenia, dat in de koloniale tijd teruggave van de grond eiste en daarbij een guerrilla begon.
Kinderwetje van Van Houten de eerste sociale wet van Nederland. De wet verbood kinderarbeid onder twaalf jaar. de wet werd niet goed nageleefd omdat voldoende controle ontbrak.
Kinsey-rapport Amerikaans onderzoek uit 1953, dat de seksuele beleving van vrouwen aan de orde stelt. uit onderzoek bleek dat vrouwen niet alleen seksuele bevrediging vinden in de geslachtsdaad, maar ook op andere manieren. Dit rapport ondermijnde de traditionele seksuele moraal.
Kittelbachpiraten Zie Edelweisspiraten.
Klassen Sociale groeperingen waarin de mensen (buiten de drie standen om) kunnen worden ingedeeld. Beroep en inkomen of bezit bepalen tot welke klasse iemand behoort.
Klassenloze maatschappij Een groep mensen (klasse) kan zich onderscheiden van een andere klasse door de hoeveelheid productiemiddelen die zij bezit. Als de productiemiddelen gemeenschappelijk eigendom zijn (niet meer in handen van klassen) ontstaat volgens de marxistische theorie een communistische (=klassenloze) maatschappij.
Klassenstrijd Strijd tussen de heersende en de onderdrukte klasse om het bezit van de productiemiddelen.
Klassenvijand Door Stalin gebruikte term voor alle mogelijke vijanden. Tijdens de collectivisatie golden de 'koelakken' bijvoorbeeld als klassenvijand.
Klassiek De manier van uitbeelden - de 'vormentaal'- die door de Grieken in de periode 480-338 gebruikt is, werd vanaf de tweede eeuw v. Chr. als klassiek (maatgevend) beschouwd.
Klassieke economen Aanhangers van het vrije economische principe. Zij zagen geen rol weggelegd voor de staat.
Klauwboek Een boek waarin kon worden nagegaan wie aan de beurt was om de rechtbank voor te zitten.
Kleffens, Van Minster van Buitenlandse Zaken voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Kleine burgerij Middenlaag van de bevolking (minder welgestelde burgerij), in de 18e en 19e eeuw bestaande uit zelfstandige ambachtslieden, middenstanders en kleine handelaren.
Klewang Steek- en houwzwaard. In Indonesië veel gebruikt als wapen.
Klompé, Marga (1912-1966) Werd in 1956 als eerste vrouwelijke minster (van maatschappelijke werk) benoemd. Lid van de Katholieke Volkspartij. Zij behoorde binnen de KVP tot de progressieve vleugel.
Klooster Een instelling en tevens het gebouw waar manen of vrouwen die zich uit de wereld hebben teruggetrokken om hun leven volledig aan God te wijden, gemeenschappelijk en onder een vaste regel leven.
Kloosterorde Een organisatie van een groep monniken of nonnen die in verschillende kloosters leven volgens dezelfde regels.
Koelak Russische boeren van wie door Stalin tijdens het eerste vijfjarenplan (1928-1932) het bedrijf werd ontnomen. Zij die zich daartegen verzetten gingen richting Siberië. Oorspronkelijk betekent het woord 'vuist'. Al lang voor de revolutie probeerde men er de rijke boeren mee aan te duiden. Het woord heeft de betekenis gekregen van 'onderdrukker', 'uitbuiter'. wat natuurlijk prachtig in de marxistische theorie past. Men noemde iemand al koelak als hij een paard of koe had.
Koerden Volk in het Midden-Oosten dat naar een nationale staat streeft.
Koerierster Vrouwen in het verzet, belast met het overbrengen van berichten, illegale bladen, wapens of mensen.
Kohl, Helmut CDU politicus. Van 1982 tot 1998 kanselier van Duitsland. Schreef met zijn tienpuntenplan en zijn optreden tijdens de val van de Berlijnse Muur en de eenwording van Duitsland geschiedenis.
Koelieordannantie Een overheidsregeling uit 1880 waarin bepalingen waren vastgelegd met netrekking tot de verzorging, de betaling en bestraffing van de koelies op Sumatra. de poenale sanctie bedreigde weggelopen of opstandige koelies met zware straffen.
Khoi-San Verzamelnaam voor Khoikhoi en San.
Kolchozen Collectief landbouwbedrijf. de deelnemende boeren zijn er gezamenlijk eigenaar van. Van elke boer wordt een bepaalde hoeveelheid werk verwacht waarvoor hij wordt betaald uit de opbrengsten. Naast de kolchozen waren er ook sovchozen, staatsbedrijven.
Kolonialisme Het streven van Europese landen om in andere werelddelen gebieden te veroveren. Zo'n veroverd gebied was dan een kolonie van het Europese land (moederland).
Kolonie Een groot veroverd gebied waarin landgenoten van de veroveraars zich konden of kunnen vestigen. Een nederzetting op overzees grondgebied.
Kolonisatie Het door een westerse staat in bezit nemen van gebieden in de niet-westerse wereld om landgenoten daar een nieuw bestaan te laten opbouwen. Stichten van nederzettingen op overzees grondgebied.
Komintern Communistisch Internationale. Vereniging van alle communistische partijen, 1919-1943, onder leiding van Moskou, om de wereldrevolutie te bevorderen.
Kompas Een instrument voor de bepaling van de windstreken, waarbij gebruikt wordt gemaakt van een magneetnaald.
Komsomol Communistische jeugdbeweging van de Sovjet-Unie. De leden vormden het toekomstige partijkader.
Koning Willem I Regeerde direct na de 'Franse tijd' als koning van Nederland (1813-1840), daarbij nog nauwelijks 'gehinderd' door grondwet of parlement. Probeerde de economie te moderniseren met grootscheepse investeringen in kanalen en bedrijven, wat een enorme staatsschuld opleverde. Droeg na felle kritiek daarop en na het definitieve verlies van België teleurgesteld de troon over aan zijn zoon. Willem I was de oudste zoon van de in 1795 gevluchte, laatste stadhouder, Willem V.
Koningin Wilhelmina (1880-1962) Vorstin van Nederland. Vluchtte in 1940 met het kabinet naar Londen. Haar toespraken voor radio Oranje waren een grote steun voor bezet Nederland. Dacht echter na de oorlog een grotere rol te kunnen spelen dan de grondwet aangaf.
Koninklijk Huis De familieleden van het Staatshoofd die onder de ministeriële verantwoordelijkheid vallen.
Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) Het in 1830 opgerichte Nederlandse leger in Nederlands-Indië. het kader was voornamelijk Nederlands. Onderofficieren en soldaten waren meestal inlanders, waaronder vooral veel Molukkers.
Koninklijke kabinetten Een kabinet dat alleen verantwoording schuldig is aan de koning. In Nederland tussen 1815 en 1848.
Koninklijke Pakketvaart Maatschappij (KPM) De KPM was het scheepvaartbedrijf in de Indische Archipel met vaste lijndiensten tussen de eilanden. Van 1899 had de KPM zelfs het absolute monopolie op scheepvaartverbindingen tussen de eilanden. De KPM speelde ook een militaire rol, vooral in troepentransporten bij militaire expedities.
Koninkrijk der Nederlanden Officiële naam van Nederland sinds 1830, toen er een einde was gekomen aan de vereniging met België en Luxemburg (formeel gemaakt in de grondwet van 1840).
Koninkrijk Holland Politieke benaming van de Noordelijke Nederlanden onder koning Lodewijk Bonaparte, 1806-1810.
Kool-Smit, Joke (1933-1981) Schreef het artikel 'Het onbehagen van de vrouw' in de Gids, dat als startpunt voor de Tweede Feministische Golf werd gezien Met anderen richtte zij in 1968 MVM op Man Vrouw Maatschappij. Ook was zij actief binnen de PvdA.
Koopkracht Datgene wat je met je salaris kunt kopen; is afhankelijk natuurlijk van de groep waartoe je hoort ( modaal etc.)
Koopvaardij Handelsscheepvaart; bleef grotendeels uit Duitse handen; speelde een belangrijke rol in de Nederlandse bijdrage aan de geallieerde oorlogsinspanning; leed grote verliezen.
Koran Het woord van God zoals de engel Gabriël dat beetje bij beetje aan de profeet Mohammed heeft verteld. Het is de basis van het islamitisch geloof. Het heilige boek van de islam.
Koreaanse oorlog Oorlog tussen het communistische Noord-Korea en het door de Amerikanen beschermde Zuid-Korea. Deze oorlog was een van de grootste conflicten in de Koude Oorlog. Duurde van 1950-1953. In 1953 werd een wapenstilstand gesloten.
Korps Zwarte Jagers Koloniaal leger in Suriname, bestaande uit slaven en blanken, dat de Marrons bestreed.
Korte verklaring Contract tussen het gouvernement en de inheemse hoofden met slechts drie artikelen waarmee de hoofden zich onderwierpen aan het Nederlands bestuur en geen buitenlandse politiek voerden.
Kostgronden Stukje grond dat slaven in Suriname van hun eigenaar kregen om voedsel op te verbouwen.
Kostwinnersmodel Het gezinsinkomen wordt door het hoofd van het gezin verdiend.
Koude Oorlog Term van de Amerikaanse journalist Walter Lippman. Periode van vijandschap tussen Oost- en West-blok 1947- 1990, waarin veel conflicten en oorlogen voorkwamen. Maar er was geen rechtstreekse oorlog tussen de VS (kapitalistisch) en de SU (communistisch).
Kraakactie Een actie om in strijd met de officiële regels, een leegstaand huis of gebouw te bezetten om er in te wonen.
Krach Onverwachte instorting van beurskoersen.
Kraft durch Freude Nationaal-Socialistische organisatie waarvan kunstenaars in de Tweede Wereldoorlog lid moesten worden.
Kremlin Oorspronkelijk de citadel met daarin het paleis en vele kerken van de tsaar in het centrum van Moskou. Sinds 1918 is het de zetel van de Sovjet regering, nu van de Russische regering.
Krenz, Egon Vooraanstaand SED-lid en opvolger van Erich Honecker. Was van 18 oktober tot 13 november 1989 aan de macht. In de ogen van de DDR bevolking was hij niet geloofwaardig als hervormer van het socialisme en moest tijdens de revolutiemaanden snel weer aftreden.
Kristalnacht Na een aanslag op de tweede ambassadesecretaris in Parijs besluit Goebbels (1938)tot een actie tegen de Joden in Duitsland. Joodse winkels worden geplunderd en synagogen in brand gestoken. De joden moeten zelfs nog 1 miljard Rijksmark boete betalen.
Kroon Staatshoofd en ministers.
Kruisridder Europeaan die in de Middeleeuwen meedeed aan een Kruistocht.
Kruistochten De militaire tochten, onder aanvoering van de Kerk, die tussen 1096 en 1270 werden georganiseerd naar het Heilige Land. De deelnemers (kruisvaarders) bevestigden een kruis op hun kleding.
Kruisvaarderstaten Staten die door kruisvaarders tijdens de Kruistochten werden gesticht in Palestina en aangrenzende gebieden.
Kroniek Soort geschiedenisverhaal.
Kroondomeinen Immense landgoederen, in het bezit van de koning.
Kroonkolonie Engels overzees gebied, bestuurd vanuit Londen.
Kubisme Richting in de beeldende kunst die alle vorm terugbrengt tot lijnen en vlakken.
Kuipers-Rietberg, Riek (1893-1944) Huisvrouw uit Winterswijk, die in 1942 de stoot gaf tot de oprichting van de Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers. Zij was een van de weinige vrouwen die een leidinggevende rol speelde in het verzet. In 1944 werd zij opgepakt en naar Ravensbrück overgebracht, waar ze is overleden.
Ku Klux Klan Een in 1865 in Tennessee opgerichte geheime terreurorganisatie van zuidelijke blanken die wilden voorkomen dat zwarten gelijke rechten kregen. Is daarnaast ook zeer nationalistisch, anti-joods, antikatholiek, en anticommunistisch. In de periode 1915-1928 en de jaren vijftig van de vorige eeuw heeft deze organisatie veel aanhang. Ze kleden zich in witte pakken.
Kultuurkamer Nationaaal-Socialistische organisatie waarvan kunstenaars in de Tweede Wereldoorlog lid moesten worden.
KVP (Katholieke Volkspartij) Katholieke partij die in 1945 de RKSP opvolgde. Ging in 1980 op in het CDA.
Kuyper, Abraham Politiek leider van de orthodoxe protestanten (gereformeerden) in het laatste kwart van de 19e eeuw en begin 20e eeuw. Volgde Groen van Prinsterer op als leider van d e Revolutionairen. Richtte met de ARP de eerste politieke partij in Nederland op. Gaf met zijn beginsel van 'soevereiniteit in eigen kring' een belangrijke aanzet tot de verzuiling. In 1886 stapte hij uit de Hervormde Kerk om de Gereformeerde Kerk te stichten. de scheiding ging d egeschiedenis in als de Doleantie.