We hebben 373 gasten online

O-Historische termen

Gepost in Historische termen

O Historische termen- en begrippenlijst

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

OAS Het geheime leger van Franse kolonisten in Algerije dat zich tegen de Algerijnse onafhankelijkheid keerde (Organisation de l' Armée Secrète). Met terroristische gewelddaden tot in Parijs toe.
Oase theorie Theorie van Gordon Childe: de Laatste IJstijd zorgde ervoor dat het klimaat in het Nabije Oosten droger werd. Mensen (en dieren) trokken naar plaatsen waar water voorradig was. Daar gingen zij over op het domesticeren van gewassen en dieren om te kunnen overleven.
Oder-Neissegrens Grens tusen Oost-Duitsland en Polen langs de rivieren Oder en Neisse. De vaststelling van de grens vond plaats op de Conferentie van Potsdam in juli 1945 (West Verschiebung Polen). Stalin drukte dit door. de VS en Groot-Brittannië legden zich onder protest er bij neer, maar stelden dat de definitieve grens pas bepaald kon worden bij een vredesverdrag tussen Duitsland en Polen. Ook de Bondsrepubliek weigerde de Oder-Neisse grens te erkennen. Dit voedde in het Oostblok de angst voor het Duitse Revanchisme. In 1970 ging de Bondsrepubliek in een verdrag met Polen over tot de voorlopige erkenning. Pas na de Duitse hereniging volgde de definitieve erkenning.
Oecumene Grieks voor de hele wereld. Het streven van protestantse kerken naar meer samenwerking; om te komen tot één christelijke kerk, waarin ook de rooms-katholieken opgenomen kunnen worden.
OEES Afkorting van de Organisatie van Europese Economische samenwerking. Uitvoering van het Marshall-plan eiste een zodanige samenwerking dat de Europese economische hulpbronnen op doeltreffende wijze werden benut. de oprichting van de OEES in 1948 was een uitvloeisel van dit streven. Het antwoord van het Oostblok was de Comecon.
OESO Afkorting van Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling. Door het ontstaan van de EVA in 1960 kwam er een breuk in de OEES. De VS accepteerden deze breuk en stemden in met de vorming van de OESO door 'De Zes'.
Officier van Justitie Vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie bij rechtbank en Kantongerecht.
Ohala-cultuur Cultuur die was ontstaan aan de oevers van het meer van Galilea (in het huidige Israël), in het Paleolithicum, ongeveer 20.000 jaar geleden
Oktoberrevolutie Revolutie in oktober/november 1917 in Rusland waardoor de bolsjewieken (communisten) de macht in handen kregen.
Oldenbarneveldt’ Johan van

 

De jurist Johan van Oldenbarneveldt koos in 1572 de zijde van de Opstand. Hij kreeg grote politieke invloed, maakte carrière, en werd in 1586 landsadvocaat (raadpensionaris) van het machtige gewest Holland. Toen na het sluiten van de wapenstilstand met Spanje (1609) de politieke conflicten in de Republiek hoog oplaaiden, was Van Oldenbarneveldt een van de hoofdrolspelers. Twistpunten waren de verhouding tussen kerk en staat, en bovenal de vraag hoe zelfstandig de gewesten waren. Van Oldenbarneveldt en het gewest Holland waren voorstander van grote zelfstandigheid. Prins Maurits was daar op tegen. In 1618 liet Maurits zijn tegenstanders arresteren. Van Oldenbarneveldt werd ter dood veroordeeld. Op 13 mei 1619 werd hij onthoofd.

Olieboycot Nadat Syrie en Egypte tijdens de Yom Kippoer oorlog in oktober 1973 Israël aanvielen besloten de Arabische landen om de Verenigde Staten en Nederland geen olie meer te leveren omdat ze Israël steunden.
Oligarchie Raad van ouderen. (oligos = weinig).
Olympische Spelen Sportwedstrijden die om de 4 jaar ter ere van de Griekse god Zeus werden gehouden in de plaats Olympia.
Ombudsman Door de Staten-Generaal benoemde functionaris die tot taak heeft individuele klachten over het functioneren van het overheidsapparaat te onderzoeken.
Omroepbestel Bestuur en Organisatie van de omroepbedrijven op politieke of godsdienstige grondslag (verzuild).
Omstandigheden Zaken die geen oorzaak van iets zijn, maar wel op de achtergrond van invloed zijn..
Onaanvaardbaarheids- verklaring Verklaring van een minister/staatssecretaris, of het kabinet dat b.v een bepaald amendement niet acceptabel is. Bij aanvaarding van dat amendement zal een kabinetscrisis ontstaan.
Onafhankelijke rechter De rechter vertegenwoordigt de rechtelijke macht en is losstaand van de wetgevende en uitvoerende macht.
Onbegeleid verlof Een TBS-er mag zonder toezicht zich buiten de kliniek bevinden.
Onderduiker Iemand die zich tijdens WO II verborgen hield om te ontkomen aan de Duitse bezetter.
Onderkoning Sinds 1858 de titel van de hoogste bestuursfunctionaris in India. In naam van de koning van Engeland - tevens keizer van India - regeerde hij als een vorst over miljoenen Indiërs.
Onderkoning Naam wordt ook wel gebruikt voor de vice-voorzitter van de Raad van State in Nederland.
Onderwijspacificatie Politiek compromis tussen confessionelen en socialisten uit 1917. De socialisten kregen 'hun' algemeen kiesrecht, de confessionelen 'hun' gelijkstelling van bijzonder onderwijs en openbaar onderwijs.
Ongeschreven bron Bron die niet uit woorden bestaat, maar uit iets anders; bijvoorbeeld een tekening of een voorwerp
Onschendbaarheid De Nederlandse grondwet bepaalt dat de koning onschendbaar is, niet verantwoordelijk gesteld kan worden voor de daden van de regering. Eveneens: een kamerlid kan niet vervolgd worden voor hetgeen hij/zij in de kamer zegt.
Ontkerstening Het verschijnsel dat steeds meer mensen zich af gaan wenden van een christelijke geloofsovertuiging. Ook wel secularisatie genoemd.
Ontslagaanvraag Een kabinet vraagt ontslag bij:
  • verkiezingen (dus elke vier jaar);
  • interne verdeeldheid;
  • conflict met de Staten-Generaal.

 

Ontslag huwende ambtenares Verbod voor gehuwde vrouwen om in overheidsdienst te werken.
Ontspanningspolitiek De door Moskou gevoerde politiek sinds Chroesjtsjow. Deze politiek kreeg het motto van 'vreedzame coëxistentie', waarbij het kapitalisme en communisme vreedzaam naast elkaar zouden kunnen bestaan.
Ontwikkeling In een verschijnsel vindt er een duidelijke verandering plaats.
Ontzuiling Het loslaten van de verzuiling. Vanaf de jaren '60 in de 20e eeuw werden veel mensen lid van organisaties die niet bij een bepaalde zuil hoorden.
Onverenigbare betrekkingen Het lidmaatschap van de Staten-Generaal is onverenigbaar met b.v. het lidmaatschap van de Raad van State, de Rekenkamer, enz. Bepalingen ten aanzien van onverenigbaarheid bestaan ook voor een aantal andere functies.
Onvoorwaardelijke gevangenisstraf Het zonder uitzondering volbrengen van een gevangenisstraf.
Oorlog Gewapende strijd tussen twee of meer staten.
Oorlogseconomie – Vredeseconomie: In een Oorlogseconomie geeft de overheid veel meer geld uit dat er binnenkomt aan bewapening. In een vredeseconomie staat de productie van consumptiegoederen centraal. Na een oorlog moet een economie dus overschakelen van de productie van oorlogsproducten naar consumptieproducten.
Oorlogstribunaal Tijdelijke internationale rechtbank voor het berechten van oorlogsmisdaden.
Oorzaken Verklaringen waarom iets gebeurde. De meest directe oorzaak noem je aanleiding.
Oostblok De Sovjet-Unie en haar satellietstaten in Oost- en Midden Europa.
Oostenrijk-Hongarije Europees Keizerrijk (1967-1919) bestaande uit het keizerrijk Oostenrijk en het koninkrijk Hongarije. Ook wel aangeduid als 'de dubbel- of Donaumonarchie'.
Oostfront Tijdens WO I en WO II werd in Rusland veel gevochten. Dit gebied werd het Oostfront genoemd.
Opbouw van het socialisme Volgens de in Rusland gangbare opvatting kon na de socialistische oktoberrevolutie van 1917 de opbouw van het socialisme als maatschappelijk systeem een aanvang nemen. In 1936 verklaarde Stalin de opbouw in Rusland voltooid.
Openbaar ministerie Staatsorgaan, met als voornaamste taken de leiding bij de opsporing van delicten, de vervolging van de daders, en de uitvoering van strafvonnissen.
Openbaar Onderwijs Sinds de schoolwet van 1806 kende ons land verschil tussen openbaar onderwijs en bijzonder onderwijs. Onder openbaar onderwijs vielen alle scholen die gefinancierd werden met publiek geld. het bijzonder onderwijs miste elke vorm van overheidssteun.
Openbare orde Een rustig en geordend verloop van het leven van alledag.
Openbare werken Alles wat door de staat wordt gebouwd, bijvoorbeeld bruggen, wegen en viaducten.
Open deurpolitiek Er zijn geen belemmeringen met betrekking tot de in- en export van producten.
Operatie Barbarossa Inval van Nazi-Duitsland op 21 juni 1941 in de Sovjet-Unie.
Operatie Rolling Thunder Codenaam voor de permanente luchtaanvallen op Noord-Vietnam en op de Vietcong in Zuid-Vietnam die in maart 1965 van start gingen.
Opiumoorlog Oorlog(1840-1842) tussen Engeland en China naar aanleiding van de verboden invoer van opium in China door de Engelsen.
Opperste Sovjet Volksvertegenwoordiging (of parlement) van de Sovjet-Unie.
Oppositiepartij Een in het parlement zitting hebbende partij, die geen vertegenwoordiger(s) heeft in het kabinet.
Opstand Bij een opstand (of staatsgreep) neemt een bepaalde bevolkingsgroep de macht over, maar verandert er weinig voor de mensen.

 

Opstand, De

 

De Nederlandse Opstand of Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) tegen het Spaanse gezag leidde tot het ontstaan van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De Republiek werd gevormd door zeven noordelijke gewesten. De zuidelijke gewesten bleven trouw aan de Spaanse koning. De deling van de Nederlanden leidde ook tot een godsdienstige scheiding. Het Zuiden bleef katholiek. In de Republiek werd de gereformeerde godsdienst de officiële. Andere godsdienstige overtuigingen werden getolereerd.

Orangisten Aanhangers van de stadhouders. de benaming orangisten kwam op in de patriottentijd, de orangisten waren de tegenstanders van de patriotten. Voor 1789 werden de aanhangers van de stadhouder prinsgezinden genoemd, de tegenstanders staatsgezinden. Het ging hier om de tegenstelling binnen het regentendom. Bij de tegenstelling orangisten-patriotten waren veel grotere delen van de bevolking betrokken.
Orakel Plaats waar volgens de oude Grieken een god(in) antwoord gaf op vragen. Het woord orakel wordt ook gebruikt voor het antwoord zelf. alle Grieken vonden het orakel van Delphi het belangrijkst.
Oranjehotel Benaming voor de gevangenis in Scheveningen waar veel verzetsmensen opgesloten zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Oranje, Willem van Prins van Oranje, uit het huis Nassau, bijgenaamd de Zwijger, bijgenaamd Vader des Vaderlands (1533-1584). belangrijkste en rijkste edelman in de Nederlanden, luthers opgevoed thuis in Dillenburg Duitsland, maar op elfjarige leeftijd katholiek grootgebracht aan het hof van landvoogdes Maria van Hongarije te Brussel. Stond bij haar en Karel V zeer in de gunst net als bij Filips II toen deze tot 1559 in de Nederlanden verbleef. Lid van de Raad van State, streefde naar behoud van aristocratische machtsposities binnen het centraliserende bestuur en naar behoud van gewestelijke privileges; complotteerde tegen Granvell, steunde op afstand ontevreden edelen in 1565-1566, werd voorstander van tolerantie op godsdienstig gebied. Isolement en vlucht bij de komst van Alva, daarna strijder tegen de Spaanse overheersing, voor godsdienstige tolerantie, voor de rechten en privileges van de gewesten. Werd tussendoor weer luthers en calvinist. Als militair geen groot succes, een geduldig diplomaat, met de Pacificatie van gent (1576) als hoogtepunt van zijn positie als leider van de Opstand. De Unies van Atrecht en Utrecht markeerden zijn mislukking als schepper van de eenheid der Nederlanden. Hij werd in de ban gedaan door Filips II in 1580 waartegen hij zich in zijn Apologie verdedigde. Hij overleefde een aanslag in 1582 maar Baltasar Gerards maakte met drie schoten een eind aan zijn leven in Delft in 1584.
Oranje-Vrijstaat Boerenrepubliek in Zuid-Afrika, later door de Engelsen ingelijfd bij de Kaapkolonie en Natal.
Ordening van de samenleving Ordening van de samenleving was een belangrijk begrip in het Interbellum; veel theoretische maar ook politieke discussies gingen over het probleem van de ordening: wijd verbreid was het idee dat de snelle veranderingen de maatschappij in een chaos zouden storten; ordening was daarop het antwoord; over de vraag naar het hoe, het wat het hoever en het waartoe van de ordening, daarover verschilden de meningen tussen de verschillende partijen en zuilen.
Organieke wet Wetten die betrekking hebben op de organen en organisatie van de staat, zoals de Gemeentewet, de Provinciewet en de Kieswet. Het bestaan van organieke wetten is uitdrukkelijk door de grondwet voorgeschreven. Wet die voortvloeit uit de grondwet, werkt meestal een grondwetsartikel verder uit.
Organisatie van Amerikaanse Staten(OAS) Samenwerkingsverband van staten op het Amerikaanse continent (Noord- en Zuid-Amerika).
Orthodox Streng in de leer.
Orthodoxe Kerk Christelijke Kerk in Oost - Europa, ook wel Grieks- en Russisch - Orthodox of Grieks -Katholiek genoemd.
Orthodox protestanten Hielden anders dan de meerderheid onder de protestanten vast aan de letterlijke tekst van de bijbel.
Osmaanse Rijk Het rijk dat door de Osmaanse dynastie in 1517 gesticht werd. De Osmanen waren afstammelingen van Osmân Ghazî, de leider van de Turkse stam die zich aan het eind van de 13 e eeuw in Anatolië vestigde. Groot Turks rijk, gesticht door sultan Osman I.
'Ost-Politiek' Real-politiek van de Duitse Bondskanselier Willy Brandt waarbij hij de ontstane status quo na de Tweede Wereldoorlog accepteerde en verdragen sloot met de Sowjet-Unie en Polen. De Oder-Neisse grens werd hierbij geaccepteerd als westgrens van Polen( zie ook Westversiebung)
OT-kaart Een kaart waarop Europa, Azië en Noord - Afrika (de bekende wereld) werden afgebeeld. Een T van water scheidde de drie werelddelen van elkaar, met Azië bovenaan de kaart afgebeeld en Jeruzalem in het midden. De kaart had een symbolische functie als illustratie van de christelijke wereldgeschiedenis
Oude Regime Het bestuur van de Franse koningen in de 18de eeuw.
Oude Testament Boek met de godsdienstige opvattingen van de joden. Het Oude Testament vormt samen met het Nieuwe Testament de bijbel van de christenen.
Overheid Alle mensen die zich bezighouden met het besturen van een staat.
OW-er term stamt uit de Eerste Wereldoorlog; oorlogs-winst profiteur; iemand die veel geld verdiende aan opdrachten van de Duitse bezettende macht.