We hebben 191 gasten online

P-Historische termen

Gepost in Historische termen

P Historische termen- en begrippenlijst

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

'Paard van Troje' In 1963 pleitte De Gaulle voor een Europese integratie los van de VS. Groot-Brittannië moest in zijn visie daarbuiten blijven, omdat hij dit land als Amerika 's 'Paard van Troje' in Europa zag.
Paasfeest Op het Paasfeest (een zondag in het voorjaar, Pasen genoemd) vieren de christenen de opstanding uit de dood ( het weer levend worden) van Jezus Christus.
Pacificatie Militaire expedities naar de Buitengewesten met als doel ze onder Nederlands gezag te brengen.
Pacificatie van 1917 Een politiek akkoord waardoor een oplossing wordt gevonden voor een gewichtig conflict. De term is vooral gebruikt voor het akkoord over de grondwetsherziening van 1917, waarbij de schoolstrijd, de sociale kwestie en het algemeen kiesrecht werd geregeld.
Pacificatie van Gent Besluit tot vrede tussen alle Nederlandse gewesten met het doel de plunderende Spaanse soldaten te verdrijven en te protesteren tegen het Spaanse bewind. Alle 17 Nederlandse gewesten sluiten zich aaneen in 1576 tegen Spanje. Hield drie jaar stand.
Pacifist Aanhanger van het pacifisme. de stroming die streeft naar wereldvrede door middel van ontwapening en de afschaffing van legers.
Paleoantropologen Wetenschappers die onderzoek doen naar de oorsprong en ontwikkeling van mensachtigen en de mens.
Palestina Het land waar Jezus Christus heeft geleefd en waar jodendom en christendom zijn ontstaan.Tot 1948 de benaming van het grondgebied van de toen gestichte staat Israël. De Arabische inwoners heten Palestijnen.
Palts Een groot verstrekt agrarisch complex met een bestuurlijke functie, centrum van een domein.
Pantjasila Officiële staatsleer van Indonesië. de vijf principes: God, nationaal bewustzijn, menselijkheid, sociale gerechtigheid en gemeenschappelijk overleg.
Papiamentu/Papiaments Op het Spaans lijkende taal die 0p de Benedenwindse eilanden wordt gesproken (Aruba, Bonaire en Curacao).
Papieren tijger Chinese scheldnaam voor de VS. De VS zouden slechts op papier machtig en gevaarlijk zijn.
Paria' s de kastelozen in India, ook wel onaanraakbaren genoemd. In India doen zij ook het vuilste werk. Ghandi noemde hen 'de kinderen van God'.
Parlement Vergadering van vertegenwoordigers van de Engelse edelen, geestelijken en rijke burgers. De Engelse koning mocht alleen belasting heffen met toestemming van het parlement. Later kwamen er ook in andere landen parlementen.

Volksvertegenwoordiging. In het parlement zitten door de bevolking (met algemeen kiesrecht) gekozen volksvertegenwoordigers. In Nederland:de Eerste en de Tweede Kamer. Zij hebben in het land de macht.

Parlementaire Democratie Regeringsvorm waarbij de gehele bevolking in staat is via gekozen vertegenwoordigers het beleid van de regering te bepalen.
Parlementaire enquête Onderzoek uitgevoerd door de volksvertegenwoordiging. Bij dit onderzoek kan men buiten de regering om onderzoek doen waarbij personen onder ede kunnen worden gehoord. In 1887 stelde de Tweede Kamer een enquête in naar de werkomstandigheden in de industrie en nijverheid. Andere voorbeelden SRV -enquête, ABP affaire, Paspoort enquête.
Parlementaire -Monarchie Koningschap waarbij de ministers verantwoording schuldig zijn aan het parlement en niet meer aan de koning.
Parlementair kabinet Een kabinet steunend op een meerderheid in de Teeede Kamer waarmee bindende afspraken over het regeringsbeleid zijn gemaakt.
Parma, hertog van

Zoon van Margaretha van Parma (1545- 1592). Briljant militair en diplomaat, de meest kundige landvoogd die Filips II in de Nederlanden benoemd heeft. In 1579 werd hij meteen na de dood van Don Juan landvoogd en daarmee opperbevelhebber van de troepen. Hij zorgde voor politieke steun (Unie van Atrecht) en voor militaire successen (verovering van Maastricht in 1579, verovering van Vlaanderen, Brabant en verovering van het oosten en noorden van de Nederlanden. Hij was hard op weg de Opstand te breken, maar moest zich met de Armanda gaan bemoeien . In Maurits kreeg hij een geducht militaire tegenstander en de Staten generaal waren na deze levensgevaarlijke dreigingen meer bereid gezamenlijk op te treden.

Partai Kommunis Indonesia (PKI) Indonesische Politieke partij van de communisten (1920-1965). De PKI werd in 1920 opgericht en streed voor de onafhankelijkheid van Indonesië. Daartoe organiseerde de PKI stakingen en opstanden waartegen het gouvernement hard werd opgetreden.
Partai Nasional Indonesia (PNI) Indonesische Politieke partij (nationalisten onder leiding van Soekarno, Sjarir en Hatta (1927-1973). De PNI riep de bevolking op zich te verzetten tegen imperialisme en kapitalisme.
Participeren Deelnemen aan.
Particularisme Het streven om aan gewestelijke of plaatselijke politieke culturele belangen meer waarde te hechten.
Partij van de Vrijheid Liberale Partij, voortzetting van de rechtse, vooroorlogse Vrijheidsbond; vormde in 1948, samen met uit de PvdA getreden aanhangers van de Vrijzinnig Democratische Bond (VDB) de VVD.
Partijzuivering Het verwijderen van onwelgevallige leden uit de partij. Na 1934 voerde Stalin grote zuiveringen door waarbij duizenden werden gevangen genomen en in de Goelag verdwenen of werden geëxecuteerd.
Partizanen Bewapende ondergrondse die vecht achter het front van de vijand. Bijvoorbeeld het partizanenleger van Tito in Joegoslavië.
Pasen Zie:Paasfeest
Passief kiesrecht Het recht om in een vertegenwoordigend lichaam gekozen te kunnen worden.
Paternalisme Afgeleid van het Latijnse woord Pater (=vader). Optreden als een vader; in negatieve zin bevoogdend.
Patriciërs Zie regenten.
Patriciërs Een groep rijke families in de stad Rome die in de eerste eeuwen van de Romeinse Republiek de baas waren.
Patrimonium Eerste protestants-christelijke vakcentrale in ons land, in 1877 opgericht door Klaas Kater. Patromonium stond harmonieus overleg voor met werkgevers. Na de oprichting van het CNV in 1909 werd Patromonium minder belangrijk.
Partijontploffing Streven van D 66 om het naar het inzicht van D 66 verouderde negentiende-eeuwse partijstelsel te doen ontploffen.
Patriotten 'Patriotten' is de verzamelnaam voor al degenen die in de jaren tachtig van de 18de eeuw streefden naar een opleving van de Republiek in cultureel, politiek en economisch opzicht. Ze waren in alle lagen van de bevolking te vinden. Hun politieke tegenstander was de stadhouder, Willem Vdie de teloorgang van de Republiek symboliseerde. De voor de Republiek desastreus verlopen vierde Engelse Zeeoorlog (1780-1784) deed de kritiek op de stadhouder toenemen. In 1786 waren de spanningen zo hoog opgelopen, dat naar de wapens werd gegrepen. De burgeroorlog tussen de patriotten en de prinsgezinden 1781-1787(de medestanders van Willem V) werd in 1787 in het nadeel van de patriotten beslecht door een Pruisisch leger dat Willem V te hulp kwam. Vele patriotten vluchtten naar het buitenland. Radicalen onder de Patriotten vestigden met hulp van Frankrijk de Bataafse Republiek 1795-1806.
Paul, Alice (1885-1977)Vooraanstaand feministe. Richtte in 1916 de National Woman' s Party op en ontwierp het Equal Rights Amendment van 1933. Ze koos binnen de vrouwenbeweging voor een radicale aanpak.

 

Paulowna, Anna

 

 

1795 – 1865 Koningin Anna Paulowna werd in 1795 geboren in Sint Petersburg. Zij was de dochter van de Russische tsaar Paul I. Tsaar Alexander I, haar broer (en de opvolger van Paul), gaf Anna ten huwelijk aan de Nederlandse kroonprins, de latere koning Willem II. De huwelijksplechtigheid vond plaats in Sint Petersburg (1816). Het Nederlandse vorstenhuis maakte geen bezwaar tegen de wens van de Russische prinses haar eigen Russisch orthodoxe godsdienst te blijven belijden. Met Willem beklom Anna Paulowna in 1840 in Amsterdam de troon. Als koningin der Nederlanden bleef zij hechten aan de etiquette van het vormelijke Russische hof. Anna Paulowna stierf in 1865 in het bij Den Haag gelegen Buitenrust. Uit haar huwelijk met Willem werden vijf kinderen geboren, waaronder de latere koning Willem III.
Paupers Armen, met name de mensen die permanent arm zijn. In de 18e en 19e eeuw werden er de mensen mee bedoeld die niet of nauwelijks werkten en afhankelijk waren van de bedeling. Het ging om vijf tot tien procent van de bevolking. In de ogen van de burgers hadden de paupers hun ellende te danken aan hun gebrek aan zelfbeheersing en beschaving en hun morele verdorvenheid.
Paus Hoogste gezagsdrager binnen de Katholieke Kerk.
Pax Brittannica De periode van Britse overheersing betekende voor India een tijd van betrekkelijke rust en vrede; aan een periode van onderlinge twisten in India kwam een einde.
Pax Mongolica Periode van relatieve rust in het Mongoolse rijk tussen 1250 en 1350.
Pax Romana Letterlijk 'Romeinse vrede'. De lange periode van vrede in het Romeinse Rijk tussen 30 voor Chr. en 192 na Chr.
Pearl Harbor Vlootbasis van de Amerikanen op Hawaï welke op 7 december 1941 zonder oorlogsverklaring werd aangevallen door de Japanners. Begin van de Tweede Wereldoorlog in het Verre Oosten.
PBO Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie. Voor elke bedrijfstak wordt een lichaam ingesteld met verordende bevoegdheden t.a.v. kwaliteitseisen, subsidievoorwaarden, prijzen, investeringen, lonen en arbeidsvoorwaarden.
Pedofolie Overheersende neiging tot geslachtsomgang met kinderen of zeer jeugdige personen.
Peleponnesische oorlogen Oorlog tussen de stadstaten Athene en Sparta en hun bondgenoten (431-404). Sparta won uiteindelijk.
Pelerin Luitenantvoogd van Staats-Valkenburg. Hij pleitte als eerste voor een matiging van straffen en pleitte voor afschaffing van de tortuur.
Pendidikan Nasional Indonesische Politieke partij onder leiding van Hatta en Sjahrir.
Penitentiaire inrichting Moderne naam voor gevangenis.
Pepijn de Korte III (714-768) Hofmeier die de laatste Merovingische koning had afgezet. Het begin van de Karolingers.
Pelgrim Gelovige die (verre) reizen ondernam om heilige plaatsen van zijn godsdienst te bezoeken. voor christenen bijvoorbeeld de plaatsen in Palestina waar Christus heeft geleefd; voor moslims bijvoorbeeld Mekka, waar Mohammed is geboren.
Pelgrimstocht Een tocht van een gelovige naar een heilige plaats.
Pentagon Het Amerikaanse ministerie van defensie. Pentagon betekent vijfhoek, naar het vijfhoekige gebouw waarin het ministerie van Defensie is gevestigd.
Pentagon Papers Een zevenduizend pagina's dik onderzoek van het Amerikaanse ministerie van defensie naar de Amerikaanse rol in Zuid-Ooost-Azië vanaf de Tweede Wereldoorlog tot 1968. Een voormalige medewerker van het Pentagon lekte de stukken in 1971 naar de pers, waarmee duizenden geheime documenten op straat kwamen te liggen. Uit het materiaal bleek dat Amerikaanse presidenten stelselmatig waarschuwingen hadden genegeerd en het Congres en het publiek hadden bedrogen. Uiteraard hadden deze onthullingen het toch al niet onbegrensde vertouwen van de gemiddelde Amerikaan in 'de politiek' en de 'overheid' geen goed.
Pepijn de Korte Zoon van Karel Martel en vader van Karel de Grote.
Perestrojka Hervorming van de economie in de SU onder Gorbatsjov (van planeconomie naar markteconomie).
Perhimpoenan Indonesia Indonesische studentenvereniging in Nederland.
Pericles Veldheer en staatsman van Athene.
Perioken Inwoners van plaatsen rond Sparta. Hadden alleen zelfbestuur, geen volledig burgerrecht.
Perkens, francis (1882-1973) Werd in 1933als eerste vrouwelijke minster door F.D. Roosevelt benoemd. ze was twaalf jaar lang minster van arbeid.
Permanente revolutie Een doorgaande revolutie om te voorkomen, dat er een bureaucratische overheersing komt of er verstarring optreedt.
Personalistisch Socialisme Politieke ideologie, grondslag van de NVB en PvdA; socialisme waarbij grote waarde werd gehecht aan de individuele persoon (tegen collectivisme), dat sterk de nadruk legde op humanistische én christelijke waarden en normen, dat tolerantie en onderling respect hoog in het vaandel voerde en het individualisme afwees.
Personaliteitsbeginsel Iedereen werd bij een rechtszaak gevonnist volgens de regels van het volk of de groep waartoe hij behoorde.
Personele Unie Twee of meer staten die samen een Unie vormen doordat zij geregeerd worden door dezelfde vorst.
Persoonsbewijs legitimatiebewijs dat door de Duitsers werd ingevoerd en iedereen boven de veertien jaar altijd bij zich moest hebben.
Petitie Verzoekschrift namens de ondertekenaars, in het bijzonder aan de landsregering.
Petitie-Soetardjo Door de Volksraad in 1936 aangenomen verzoek van de gematigde nationalist Soetardjo waarin werd gevraagd om een zelfstandige positie van Indonesië binnen het Koninkrijk. De petitie werd in 1938 door Nederland afgewezen. De Nederlandse regering vond dat de Indonesische bevolking via de Volksraad voldoende inspraak had en dat de tijd nog niet rijp was voor grotere zelfstandigheid.
Philosophes Benaming voor die schrijvers en intellectuelen die in het achttiende-eeuwse tijdperk van de Verlichting in Frankrijk sterk geloofden in het verstand, de wetenschap, de harmonie der natuur en vooruitgang. Zij stonden argwanend tegenover religie en tradities, en dus ook tegenover de bestaande macht van het koningschap.
Pioniers mensen die de stap waagden zich als eersten te vestigen in onontgonnen gebied. In het bijzonder in het Wilde Westen van de VS.
Piano Carpini, Jan van Een monnik uit Keulen die in 1245 door de paus als gezant naar het Mongoolse rijk werd gestuurd. Hij schreef zijn belevenissen neer in een verslag.
Pieter Baan Centrum Psychiatrische observatiekliniek van het gevangeniswezen, gevestigd te Utrecht. De naam is ontleend aan de oprichter en eerste directeur Pieter Baan. Tijdens het gerechtelijk vooronderzoek kan de rechter de verdachte hier laten onderzoeken op een mogelijke gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens.
Pijnbank Primitief soort operatietafel, voorzien van allerlei folterinstrumenten. De pijnbank werd in de meeste West-Europese landen tot aan de Franse Revolutie gebruikt om verdachten bekentenissen te ontlokken.
Pilgrim Fathers Engelsen immigranten die in 1620 de kolonie Plymounth (Massachusetts) stichten.
Pilotenroute Benaming voor de ontsnappingswegen die voor neergeschoten geallieerde piloten werden georganiseerd door het verzet in Nederland en andere landen.
Pioniers Blanke boeren in de VS die met hun gezin naar het westen trokken om een nieuw bestaan op te bouwen.
Piramide Kolosaal, spits toelopend graf van een Egyptische koning, gemaakt van grote steenblokken
‘Placcaet van Verlatinghe’ De zeven gewesten verenigd in de Unie van Utrecht verklaarden in 1581 dat ze Pilips II niet meer erkenden als landsheer.
Plakkaten

Voorschriften van het hoogste bestuur.

Planeconomie Economie waarin de regering bepaalt wat de landbouw en de industrie in vijf jaar moet produceren. In Rusland ingevoerd na de opheffing van de NEP in 1928. Controle door het Gosplan.
Plan van de Arbeid Plan van de SDAP om de rol van de overheid bij het oplossen van de economische crisis in Nederland te vergroten. Afgekeken van de New Deal in de V.S.
Plantage Groot landbouwbedrijf waarop suiker, tabak of koffie wordt verbouwd.
Planter Grootgrondbezitter en eigenaar van een plantage, landbouwgrond waarop het werk werd verricht door landarbeiders. Tot ver in de negentiende eeuw waren die arbeiders zwarte slaven.
Plantloon Een eenzijdig vastgesteld bedrag dat de Javaanse boeren tijdens het Cultuurstelsel kregen voor de hoeveelheid te leveren cultuurgewassen.
Plato Atheense filosoof.
Plebejers Bevolkingsgroep die in de eerste eeuwen van de Romeinse Republiek op de tweede plaats kwam, na de patriciërs.
Plessy vs. Ferguson Zaak waarover het Hooggerechtshof van de VS in 1896 besliste met de uitspraak 'separate but equal': rassenscheiding was wettig zolang er voor gelijkwaardige voorzieningen voor rassen werd gezorgd.
PLO(Palestijnse Bevrijdingsorganisatie Palestijnse Organisatie opgericht door Yasser Arafat, die tot doel heeft de staat Israël te vernietigen.
Plunderen Mensen aanvallen en beroven.
Pnyx Heuvel in Athene waar de volksvergadering werd gehouden.
Plutarchos Plutarchos was een Griek. Hij leefde van ca. 50 - 120 n.Chr., toen Griekenland deel was van het Romeinse keizerrijk. Behalve levensbeschrijvingen van beroemde Grieken en Romeinen heeft hij ook veel filosofische werken geschreven. In de tijd dat Plutarchos schreef, waren bijna alle genres erg beïnvloed door retorica: hoe je schreef was minstens net zo belangrijk als wat je schreef.
Pogrom Uitbarsting van jodenhaat, vaak gepaard gaande met mishandeling, roof en moord.
Polarisatie Het bewust of onbewust verscherpen van politieke en/of maatschappelijke tegenstellingen.
Poldermodel Nieuwe betrekkingen tussen werkgevers en werknemers waarbij door veel onderhandelingen gepoogd wordt overeenstemming te bereiken.
Politieke delinquenten Landverraders.
Politieke gevangenen Aanduiding van mensen die om hun afwijkende ideeën gevangen zijn gezet.
Politieke partij Organisatie die probeert mensen met dezelfde politieke denkbeelden te bundelen.
Polis Stad(staatje) in het oude Griekenland (meervoud poleis). Er waren ongeveer 700 poleis.
Politbureau Letterlijk betekent dat woord 'politiek bureau'. In dit politieke bureau hadden de belangrijkste leden van het Centrale Comitë zitting. In de jaren twintig groeide het uit tot het lichaam waarin alle belangrijke politieke vraagstukken werden beslist. Nog voor Stalins dood, werd het op het XIXe partijcongres in 1952 gereorganiseerd tot een 'presidium', maar op het XXIIIe congres man men de oorspronkelijke naam weer in gebruik.
Political Machines Locale politieke (soms corrupte) organisaties die zich rond de eeuwwisseling inspanden voor de verbetering van de levensomstandigheden van de arbeiders in ruil voor hun stem natuurlijk.
Politieke instabiliteit Wie de macht had wordt steeds betwist en aangevochten.
Politiek De manier waarop mensen de macht onder elkaar verdelen. Oorspronkelijk: het leven als actief burger in een polis. Later betekende het: de manier waarop een stad(staat), een streek of een land wordt bestuurd.
Politiek van Appeasment Politiek van Engeland en Frankrijk in de jaren dertig van de twintigste eeuw, waarbij toegegeven werd aan de eisen van Hitler en Mussolini om de vrede te bewaren. Hoogtepunt van deze politiek was de conferentie van München in 1938.
Politiek van onthouding Tot de periode van het moderne imperialisme stonden de buitengewesten grotendeels alleen in naam onder Nederlands gezag. Het bestuur werd overgelaten aan lokale vorsten.
Politieke partij Organisatie die door een programma en verkiezingen invloed wil doen uitoefenen op het bestuur van een land.
Politik der Stärke In de ogen van de Duitse Bondskanselier Adenhauer noodzakelijke aanvulling op de 'Westverbindung'. vanuit een sterke (militaire en economische) positie praten over een 'Wiedervereinigung'en de Sovjet Unie en (Indirect) de DDR dwingen tot concessies.
Politionele acties Benaming van twee militaire campagnes om in Indonesië het Nederlandse gezag te herstellen (1947-1948). De eerste politionele actie vond plaats in juli-augustus 1947, de tweede duurde van december 1948 tot januari 1949. De acties waren voor Nederland militair succesvol maar politiek rampzalig.
Politiestandrecht Zeer strenge rechtspleging die tot snelle veroordelingen leidde; ingevoerd na de Februaristaking van 1941.
Polo, Marco Een koopman uit Venetië die tussen 1270 en 1295 met zijn vader en oom naar het Mongoolse rijk is gereisd. Zijn verhaal: 'de beschrijving van de wereld' , is door een medegevangene uit de Genuase gevangenis opgetekend en is zeer bekend geworden.
Polybius Griekse geschiedschrijver.
Polycentrisme Deze term werd door de leider van de Italiaanse communisten Togliatti in 1956 voor het eerst gebruikt om daarmee aan te duiden dat niet alleen Moskou meer de leidersrol in de communistische wereld speelde. In de Oostbloklanden verkreeg men immers meer speelruimte om een eigen (nationale) weg te gaan. Ook de communistische partijen in West-Europa, zoals Frankrijk en Italië volgden steeds meer een zelfbewuste koers, los van Moskou.
Polytheïsme Een cultuur waar men meer dan één God vereert.
Pompidou Van 1962 tot 1968 premier van Frankrijk tijdens het presidentsschap van De Gaulle. Van 1969- 1974 president van de Vijfde Republiek. Zette in grote lijnen het beleid van De Gaulle voort, waarbij hij zich in Europese aangelegenheden iets soepeler opstelde.
Populaire Pers Kranten die naast nieuws over economie en politiek vooral berichten brengen over moorden, berovingen, schandalen en sport.
Populisme In 1892 kwam uit de kringen van protesterende boeren de People's Party tot stand die Jeffersoniaanse ideeën van een puriteins, kleinschalig Amerika propageerde, tegen de macht van het grote geld.
Populisten Politieke beweging in de VS (1891-1900) die voorstander was van inkomensafhankelijke belasting en van nationalisatie van de banken en spoorwegen. Sloot zich later aan bij de Democraten.
Portefeuillekwestie Een minster kan dreigen met opstappen als hij een amendement of motie onaanvaardbaar vindt.
Portolaankaart Zeekaarten waarop nauwkeurige informatie werd aangegeven over de kustgebieden en waarop slechts een klein gedeelte van de bewoonde wereld werd afgebeeld. vanaf eind 13e eeuw, begin 14e eeuw werden deze ontwikkeld voor de zeevaart.
Poseidon Griekse God van de zee. Werd bij de Romeinen Neptunes.
Potsdam Stad bij Berlijn waar in juli 1945 Stalin, Truman en Churchill/Attlee nadere afspraken over de vrerdesregeling probeerden te maken. Tijdens d econferentie maakte Truman bekend dat de vS over een atoombom beschikten.
PPR(Politieke Partij Radicalen) Nederlandse Politieke partij van vooruitstrevende katholieken, opgericht in 1968 en samen met CPN,PSP en EVP in 1989 opgegaan in Groen Links.
'Praagse Lente' Hervormingen in Tsjecho-Slowakije in 1968 door voorstanders van 'communisme met een menselijk gezicht'. Troepen van het Warschaupact (uitgezonderd Roemenië) onderdrukten deze hervormingen.
Pragmatisch ingesteld Handelen naar de kennis en omstandigheden op dat moment. Dus niet ideologisch.
Prehistorie Voorgeschiedenis De tijd waarin er geen schriftelijke bronnen zijn. Deze wordt ingedeeld in 1) Steentijd; 2) Bronstijd; 3) IJzertijd
Premier Voorzitter van de ministerraad (minister-president).
Presentielijst Lijst die de leden van de Eerste en tweede Kamer moeten tekenen om hun aanwezigheid vast te stellen.
President Staatshoofd van een republiek.
Presidium ( van de Opperste Sovjet) Dagelijks bestuur van de Opperste Sovjet. De voorzitter werd beschouwd als het staatshoofd van de USSR.
Priester(es) Man of vrouw die de godsdienstige plechtigheden uitvoert of leidt.
Primaire bron Letterlijk: Op de eerste plaats komende bron. Een bron van een ooggetuige die direct inlichtingen geeft over wat je wilt bestuderen
Primaire levensbehoeften Datgene dat een mens zeker nodig heeft om te kunnen overleven.
Prinsgezinden Wilden als tegenstanders van de Staatsgezinden veel macht voor de Stadhouders uit het huis van Oranje en wilden liever een sterk landleger dan een sterke vloot.
Prinsjesdag Derde dinsdag in september waarop de koning(in) de troonrede uitspreekt.
Prins Maurits Zoon van Willen van Oranje en bekwaam legerleider.
Privacy Persoonlijke vrijheid, het ongehinderd alleen of in eigen kring kunnen zijn.
Privileges Officieel toegestane rechten en voorrechten (van steden of edelen), die vaak afwijken van de ergens anders geldende regels.
Proces: burgerlijk(civiel) Proces waarbij twee burgers tegenover elkaar komen te staan (of de overheid als burger tegenover een burger).
Proces Extraordinarius Een procesvorm die inquisitoir van aard is en wordt gekenmerkt door geheim onderzoek en een in de regel schriftelijke behandeling waarbij voor de verdediging weinig ruimte is.
Proces: straf Proces waarbij iemand die ervan verdacht wordt een strafbaar feit te hebben gepleegd tegenover de overheid staat.
Processuele Archeologie Opvatting dat archeologen ontwikkelingen (processen) uit het verleden moeten beschrijven en verklaren. Hierin zouden wetmatigheden moeten worden herkend.
Proconsul Het jaar nadat je consul was, kreeg je een provincie toegewezen om te besturen namens de consul (pro consule).
Productiehuishouding De gezinnen vormden tijdens de Middeleeuwen een eigen zelfstandige eenheid.
Productiemiddelen Alles wat nodig is om te kunnen produceren (natuur, kapitaal, arbeid).
Profeet Boodschapper van God.
Progressief liberalen Vooruitstrevende groep liberalen die inzag dat de sociale misstanden moesten worden bestreden. Zij vonden dat een welvarende arbeidsklasse ook in het voordeel was van de ondernemers.
Progressive Movement Een hervormingsbeweging die zich onder andere inzette voor meer democratie, een betere overheid en het uitbannen van corruptie.
Progressive Era, the Tijdperk van 1900 tot 1917, waarin zowel op federaal niveau als op dat van de deelstaten en steden hoognodige sociale verbeteringen werden doorgevoerd.
Proletariaat Volgens Karl Marx de onderdrukte klasse van arbeiders.
Proletariërs Grote bevolkingslaag van zeer arme plebejers en vroegere boeren in Rome.
Promontory Point Plek in Utah waar op 10 mei 1869 de verbintenis werd gevierd van de Central Pacific en de Union Pacific Railways.
Propaganda Het proberen de meningen en handelingen van een bepaald publiek te beïnvloeden.
Protagoras Een van de belangrijkste Sofisten. Vriend van Pericles.
Protectie Beschermen van de eigen binnenlandse markt.
Protectoraat Gebied dat onder bescherming en politieke invloed van een ander land staat.
Protestantisme Christelijk geloof waarbij de bijbel centraal staat, de gelovigen zichzelf besturen en direct contact met God zoeken.
Protestgeneratie Eerst naoorlogse generatie van de blanke midden- en hogere klassen die halverwege de 1960's van de twintigste eeuw in verzet kwam tegen de wereld van hun ouders en de waarden die centraal stonden, vooral materialisme en gezagsgetrouwheid. Ook de politieke opvattingen van deze babyboomers (1945-1955) stonden mijlenver van die vooroorlogse generaties: linkser, radicaler, activistischer. In verzet tegen de 'gevestigde orde' speelde de Vietnam oorlog een grote rol. de protestgeneratie vond dat de VS niets in Vietnam te zoeken hadden en de arme bevolking terroriseerde.
Protohistorie Schriftelijke bronnen zijn nog zo schaars dat een goede reconstructie van het verleden niet mogelijk is in de overgang tussen prehistorie en historie.
Provinciale Staten De om de vier jaar rechtstreeks gekozen vertegenwoordiging van een provincie.
Provinciale verordening Een door een provinciaal bestuur uitgevaardigde 'wet'.
Provincie Deel van het Romeinse Rijk buiten Italië, onder een Romeins bestuur met een Gouverneur aan het hoofd, en met Romeinse troepen.
Provisionele representanten Letterlijk 'voorlopige vertegenwoordigers', hier de patriotten die in afwachting van de revolutionaire veranderingen alvast de macht van de zittende bestuurders overnamen toen de Fransen in 1795 Nederland binnenvielen.
Psycholoog
Zielkundige, iemand die de psychologie beoefent. (Kennis heeft van de menselijke ziel)
Ptolomeus Een zeer belangrijk Grieks astronoom die leefde in de 2e eeuw na Christus. Zijn 'Almagest' werd in de 12e eeuw herontdekt en was één van de belangrijkste werken waarop de middeleeuwse astronomie was gebaseerd, een autoriteit.
Publieke opinie Algemene mening, die er onder de mensen leeft.
Publieke tribune De vergaderingen van de Staten-Generaal zijn openbaar. Toeschouwers kunnen plaats nemen op een speciale, voor het publiek bestemde tribune.
Punische oorlogen De eerste Punische Oorlog ( 264-241 voor Chr.) werd gewonnen door de Romeinen. Hierdoor kregen ze Sicilië in handen. In de tweede Punische Oorlog (218- 201 voor Christus) kreeg Rome te maken met Hannibal. Deze voerde 14 jaar oorlog in Italië tegen Rome en hij won steeds. Rome werd door hem niet aangevallen en uiteindelijk werd Hannibal door Cartago teruggeroepen. De Romeinen versloegen de Cartagers in Afrika en sloten eeen gunstige vrede.
Pvda Partij van de Arbeid, een sociaal-democratische politieke partij, opgericht in 1946 als opvolger van de socialistische SDAP uit 1894.
Pyrrusoverwinning Een overwinning waarbij de verliezen zo groot zijn dat ze tot de eigen ondergang leiden (genoemd naar koning Pyrrus van Epirus).