We hebben 206 gasten online

W-Historische termen

Gepost in Historische termen

W Historische termen- en begrippenlijst

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

WA (Weerafdeling) Geüniformeerde afdeling van de NSB; marcheerde in zwarte uniformen door d =e steden; machtsvertoon en provocatie van de burgers; rellen met de WA leidden tot de eerste razzia's in Amsterdam en de Februaristaking.
Waalsdorpervlakte (monument) Oorlogsmonument in de duinen bij Den Haag ter herdenking van de 374 verzetstrijders die daar werden gefusilleerd door de Duitse bezetters tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Waarden Wat iedereen goed of slecht, belangrijk en onbelangrijk vindt.
Waarheidscommissie Commissie in Zuid-Afrika, die onder leiding van bisschop Tutu de waarheid over geweldsdaden tijdens de Apartheid onderzocht, zonder daarover echt te spreken.
Waffen SS Eigen leger van de SS tijdens de Tweede Wereldoorlog dat vooral werd ingezet op belangrijke plaatsen aan het front.
Walesa Oplichter en leider van het vrije Poolse vakverbond Solidariteit in 1980. In december 1990 gekozen tot president van Polen.
Wallstreet De plaats waar in de VS de meeste aandelen worden verhandeld, een gebouw in een straat, Wall Street in New York.
Wansee Conferentie Conferentie gehouden te Wansee, een voorstad van Berlijn, waar definitief besloten werd tot de ‘Endlösung der Judenfrage’
WAO (Wet-Arbeidsongeschiktheid) Wet tussen 1976 en 2006 in Nederland , die recht gaf op 80% van het laatstverdiende inkomen voor wie langer dan één jaar ziek was(tot een maximum).
Wapendropping Het boven vijandelijk gebied uitwerpen van wapens uit vliegtuigen met als doel het verzet te versterken; gebeurde ook in Nederland, meestal s' nachts en op plaatsen die via geheime radioverbindingen waren afgesproken.
Wapenwedloop Race om het sterkste wapenarsenaal te krijgen. De Sovjet-Unie en de VS waren gedurende de Koude Oorlog in een ongekende wapenwedloop verwikkeld, waarbij het met name ging om nucleaire wapensystemen. de Sovjet-Unie bleek in de 1980's uiteindelijk niet in staat die vol te houden. Het was een van de oorzaken van de ondergang van het communisme.
Warlords Generaals die van 1912 tot 1927 grote macht uitoefenden in China.
Warschaupact Militair bondgenootschap van de Oostblokstaten met als doel het communisme in de lidstaten te beschermen. Opgericht in 1955, nadat de Bondsrepubliek Duitsland zich aansloot bij de NAVO. het Warschaupact moest het Oostblok niet alleen verdedigen tegen het westen, maar ook tegen interne dreigingen. Dit bleek duidelijk in 1968 toen de Breznjev -doctrine werd afgekondigd en troepen van het Warschaupact een eind maakten aan de Praagse Lente.
Washington, Booker T. (1856-1915) Zwarte leider en onderwijspionier die zwarten opriep emancipatie te bereiken via hard werken. Als zij op die manier aanzien, respect en bezit hadden verworven, zouden de politieke rechten wel volgen.
WASP White Anglo-Saxon Protestant, aanduiding voor de blanke, Engelstalige, protestantse Amerikanen.
Watergate Corruptieschandaal als gevolg waarvan president Nixon (VS) moest aftreden.
Watergeuzen Opstandelingen, vaak Nederlandse ballingen, die vanuit het buitenland met schepen de strijd tegen Alva en de Spaanse troepen leverden. Zij kwamen van verschillende rang en stand. Hun bekendste wapenfeit was natuurlijk de inname van Den Briel op 1 april 1572, daarmee een kettingreactie van opstandigheid veroorzakend die ervoor zorgde dat Holland en Zeeland nooit meer geheel onder Spaans gezag kwamen te staan en zich als kern van de Opstand en de nieuwe Republiek konden ontwikkelen. Het waren betrouwbare en bruikbare militaire eenheden die om meer dan geld en buit alleen vochten. Aanhangers van Willem van Oranje die vanuit buitenlandse havens acties uitvoerden in de Republiek.
Waterlinie Een verdedigingslinie van forten en stellingen, met als grootste hinderpaal voor de vijand het onder water gezette land; een uit de zeventiende eeuw stammende verdediging; liep van het IJsselmeer langs Utrecht naar de Nieuwe Merwede; vormde de oostgrens van de vesting Holland.
Waterloo, slag bij

 

Ten zuiden van Brussel, bij het dorp Waterloo, leverde Napoleon op 18 juni 1815 voor de laatste maal slag. Het jaar daarvoor had hij met stille trom Frankrijk verlaten. Hij was verslagen en ging in ballingschap. Maar in maart 1815 keerde hij terug. Het leger koos zijn zijde en koning Lodewijk XVIII moest de wijk nemen. De Europese mogendheden wachtten het vervolg niet af en maakten zich op om Napoleon opnieuw - en nu definitief - uit te schakelen. Dit gebeurde tenslotte in de slag bij Waterloo.
Waterproef Hierbij werd de verdachte gebonden in het water geworpen, zonk hij niet dan was zijn schuld aangetoond.
Watersnoodramp Door een combinatie van storm en sringvloed braken in de nacht van 31 januari op 1 februari de dijken op een groot aantal plaatsen in Zuid Holland en Zeeland. Deze ramp leidde tot het Deltaplan (1957).
Wayang Indonesisch spel met verschillende soorten poppen.
Wederdopers Ketters die geloofden dat het einde der tijden nabij was.
Wederopbouw Naam van het programma dat in 1945 werd gestart om de tijdens de oorlog aangerichte schade te herstellen; het was dé leuze van de eerste naoorlogse jaren.
Wederzijdse afschrikking De situatie in de Koude Oorlog waarbij de VS en de SU elkaar met behulp van kernwapens konden afschrikken.
Weekendverlof Het recht van een gedetineerde om in het laatste gedeelte van zijn of haar straf in het weekend buiten de gevangenis door te brengen.
Weerwolf Zo werd iemand genoemd die een kattenvel over zijn hoofd had getrokken. Dit werd bestraft.
Weimar, Republiek van (1919-1933) gesticht na de teloorgang van het keizerlijke Duitsland. Het werd een papieren democratie genoemd omdat de oude structuren van keizerlijk Duitsland bleven bestaan. Al voor 1933 werd de Republiek van Weimar via artikel 48 van de grondwet geregeerd.
Weisse Rose ( Die) Verzetsgroep van studenten in Nazi_Duitsland onder leiding van Hans en Sophie Scholl.
Welfare State Zie verzorgingsstaat
Wener Congres Van september 1814 tot juni 1815 kwamen de overwinnaars van Napoleon in Wenen bijeen om de macht in Europa te verdelen. De oude monarchieën werden in ere hersteld. Men poogde door middel van een machtsevenwicht de belangen zo goed mogelijk te verdelen over Engeland, Pruissen, Rusland, Oostenrijk en Frankrijk ( Metternich). Om Frankrijk te dwarsbomen vormde men het Koninkrijk der Nederlanden. De voormalige Noordelijke Gewesten en de Spaanse Nederlanden werden samen gevoegd. Pas in 1914 bij het uitbreken van de 1e Wereldoorlog kwam aan dit machtsevenwicht een einde en verdwenen de grote rijken in Europa.
Wereldeconomie Handel tussen de werelddelen.
Werkgevers Eigenaren van bedrijven.
Werknemers Personen werkzaam in bedrijven van anderen.
Werkverschaffing Verschaffen van werk aan werklozen door de overheid.
Westbinding Adenauer streefde ernaar de Bondsrepubliek politiek, militair, cultureel en economisch nauw aan het Westen te binden. Hiermee brak hij met de traditionele Duitse politiek om de eigen machtspositie te versterken door Oost en West tegen elkaar uit te spelen. Alle latere bondskanseliers hielden aan de Westbindung vast, ook toen tijdens de Ostpolitiek toenadering tot het Oosten werd gezocht.
Westblok Het kapitalistische Westen onder leiding van de VS.
Westerbork (kamp) Doorgangskamp in de Tweede wereldoorlog vanwaar de Nederlandse Joden en zigeuners naar vernietigingskampen werden vervoerd. Iedere dinsdagochtend vertrok er een trein naar de vernietigingskampen.
Westers Imperialisme Het volgens communisten aanwezige streven van het kapitalistische Westen om de hele wereld aan zich te onderwerpen. Na het einde van het kolonialisme gebeurt dit niet meer door directe politieke onderwerping, maar in de vorm van economische overheersing en met behulp van marionettenregimes.
Westfront (WO I) Delen van België en Frankrijk waar tijdens de Eerste Wereldoorlog veel gevochten werd.
West - Indische Compagnie (WIC)

De WIC (Westindische Compagnie) werd opgericht in 1621, na afloop van het twaalfjarig bestand in de oorlog tussen de Republiek en Spanje. Nu er geen bestandsovereenkomst meer gold, maakten de Nederlanders zich ogenblikkelijk op om de Spanjaarden en Portugezen van de Atlantische kusten van West-Afrika en Amerika te verdrijven. Men rekende op winstgevende handel, en zou tegelijk de Spaanse vijand beroven van zijn voornaamste inkomensbron. De WIC richtte zich op de verovering van Spaanse schepen, de productie en handel van Braziliaanse suiker en de Afrikaanse goud- en slavenhandel. De in Afrika gekochte slaven werden in Amerika verkocht. En met in Amerika gekochte goederen keerden de schepen naar Nederland terug (Driehoekshandel).

'Westversiebung' Het opschuiven van Polen naar het Westen tot de Oder-Neisse aan het einde van de Tweede Wereldoorlog.
Wet Geschreven regeling van de overheid.
Wet op de Leerplicht In 1901 maakte deze wet een einde aan het leerplichtdebat. De wet verplichtte ouders hun kinderen vanaf hun zesde of zevende levensjaar zes jaar achtereen onderwijs te laten volgen. Er werden enkele uitzonderingen toegestaan. De belangrijkste was een landbouwverlof van maximaal zes weken. Vooral na 1874 werd in Nederland een debat gevoerd over de vraag of een verbod op kinderarbeid wel zin had zonder dat kinderen (tot twaalf jaar) verplicht waren naar school te gaan.
Wetboek van Strafrecht Boek waarin strafbare feiten worden genoemd en de straffen die je kunt krijgen als je een strafbaar feit begaat.
Wetboek van Strafrecht 1886: een verdere vereenvoudiging van het strafrecht al ingezet met het soeverein besluit van 1813. Als hoofdstraffen gelden slechts; gevangenisstraf, hechtenis en geldboetes. Hierop is het huidige Wetboek van strafrecht gebaseerd en verving in 1886 de Code Penal. (De doodstraf werd al in 1870 afgeschaft.)
Wetenschap Wetenschap baseert theorieën op experimenten, waarnemingen en het gebruik van het verstand. Het proefondervindelijk vaststellen van wetmatigheden.
Wetenschappelijke revolutie Nieuwe manier van onderzoeken waardoor het leven van veel mensen sterk veranderde.
Wetgevende macht Bevoegdheid om wetten te maken. In Nederland hebben de Staten - Generaal en de ministers samen deze bevoegdheid.
Wetsvoorstel Een in artikelen uitgewerkt voorstel van de regering of van de Tweede kamer voor een wet. Gaat vergezeld van een Memorie van Toelichting.
Wetten Onderdeel van de rechtsorde. Deze worden door de wetgevende macht (Parlement) aangenomen en zijn dan algemeen geldig.
White man's burden Woorden waarmee de Engelse dichter Rudyard Kipling uitdrukte dat de blanke een zware, beschavende taak in de wereld had.
WHO Organisatie van de VN die ziekten bestrijdt en de gezondheidszorg in de wereld wil verbeteren.
WIA (Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen) Wet sinds 2006 in Nederland, die recht geeft op 70% van het laatst verdiende loon aan degene die na twee jaar blijvend 80% van zijn loon verliest door ziekte(aan een maximum gebonden).
Wilde Westen Aanduiding voor de wetteloosheid in het gebied ten westen van de Mississippi in de jaren rond 1870.

Wilhelmina

 

(1880 – 1962) Koningin 1898 - 1948 Wilhelmina was de dochter van koning Willem III en koningin Emma. Zij was tien jaar toen haar vader overleed. In 1898 zou zij hem opvolgen. Tot dan trad haar moeder Emma op als koningin-regentes. Het aantreden van Emma en Wilhelmina had een positief effect op de positie van de monarchie, die tijdens de regeringsperiode van Willem III danig was verzwakt. In 1898 was de populariteit van Wilhelmina zo groot geworden dat zij het symbool van nationale eenheid kon zijn. Wilhelmina bleef vijftig jaar koningin. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verbleef zij in ballingschap in Londen. In 1948 werd zij opgevolgd door haar dochter Juliana.
Wilhelmina van Pruisen (1751 1820) Vrouw van Willem V, zuster van de koning van Pruisen; op haar verzoek stuurde haar broer 25.000 soldaten naar de Republiek.
Wilhelmus Lied van Willem van Oranje, in 1568 geschreven. werd in 1932 het Nederlandse volkslied.
Willem van Oranje

Leider van de opstand tegen de Spanjaarden. Werd in 1584 vermoord. Wordt gezien als de Vader des Vaderlands.

Willem I

 

(1772 – 1843) Koning 1815 - 1840 Willem was de oudste zoon van Willem V en prinses Wilhelmina van Pruissen. In 1791 trouwde de 19-jarige prins met zijn twee jaar jongere nichtje, ook al een Wilhelmina van Pruisen (1774-1837). Het jaar daarop werd hun zoon geboren. Als in 1795 het Franse leger geen einde aan de Republiek had gemaakt, zou Willem zijn vader als Stadhouder zijn opgevolgd. Nu volgde ballingschap, eerst in Engeland, daarna in Duitsland. Willem werd generaal in het Pruisische leger, vocht mee tegen de Fransen, probeerde tot een akkoord met Napoleon te komen en keerde tenslotte naar Engeland terug. Na Napoleons nederlaag in 1813, werd Willem gevraagd naar Nederland te komen. In maart 1814 werd hij ingehuldigd als 'soeverein vorst'. De koningstitel zou hij later krijgen.

 

Willem II

 

(1792 – 1849)Koning 1840 - 1849 Willem II was de zoon van Willem I Hij groeide op in ballingschap in Berlijn en studeerde in Oxford. Vocht tegen Napoleons legers in Spanje en bij Waterloo. In 1816 trouwde hij met Anna Pauwlona, zuster van tsaar Alexander I van Rusland. In 1831 leidde hij de Nederlandse troepen tegen de opstandige Belgen In 1840 volgde hij tenslotte zijn vader op. Het belangrijkste wapenfeit van zijn korte regeerperiode was zijn onverwachte instemming in 1848 met de herziening van de grondwet waardoor het parlement meer macht kreeg.

 

Willem III

 

(1817 – 1890) Koning 1849 - 1890 De oudste zoon van Willem II kwam in 1849 aan het bewind. Hij was de eerste vorst die met de gronwet van 1848 regeerde en moest ervaren dat de koning het niet langer alleen voor het zeggen had. Willem III stond te boek als een grillige en humeurige man, met een slecht gevoel voor politieke verhoudingen. Aan het eind van zijn ruim 40-jarige regeringsperiode was de populariteit van de monarchie danig gedaald. Hij werd opgevolgd door Wilhelmina, zijn 10-jarige dochter uit zijn tweede huwelijk. Zijn drie zonen uit zijn eerste huwelijk waren allen eerder overleden.
Willem III, stadhouder

 

(1650 – 1702) Koning van Engeland Willem III van Oranje was de zoon van Willem III. Hij werd kort na de dood van zijn vader geboren. Dat hij deze ooit als stadhouder zou opvolgen was lang niet zeker. Na het overlijden van Willem II was namelijk besloten dat hij niet opgevolgd zou worden. Maar in 1672 (het Rampjaar toen de Republiek door Fransen en Engelsen werd aangevallen), keerden de kansen van Willem III. Er klonk een luide roep om een sterke man: Willem van Oranje. Na een tijdelijke aanstelling als bevelhebber van het leger volgde zijn benoeming tot stadhouder en opperbevelhebber van leger en vloot. De vijand werd weerstaan, mede dankzij Willems militaire en diplomatieke successen. Het was nog maar de aanzet tot het toppunt van zijn macht.

 

 

Willem IV, stadhouder

 

 

1711 -1751 Willem van Oranje Nassau was de zoon van de Friese stadhouder Johan Willem Friso die twee maanden voor de geboorte van zijn zoon bij het oversteken van het Hollands Diep was verdronken. Nadat Willem meerderjarig was geworden trad hij aan als stadhouder van Friesland, Groningen en Gelderland. Het stadhouderschap van de overige gewesten volgde in 1747 toen Franse troepen de Republiek bedreigden en, zoals vaak in een noodsituatie, er om een sterke man geroepen werd. Willem IV was de eerste stadhouder die stadhouder in alle gewesten was. Bovendien werd het ambt erfelijk gemaakt. Niet alleen in de mannelijke lijn, maar ook in de vrouwelijke lijn.
Willem V; Stadhouder 1748 -1806

 

1748 -1806 Prins Willem V was de zoon van Willem V. In 1766 werd hij ingehuldigd als stadhouder. Het jaar daarop trouwde hij met Wilhelmina van Pruisen. Tijdens zijn bewind liepen de binnenlandse politieke spanningen hoog op. De Nederlandse nederlaag in de vierde Engelse zeeoorlog (1780-1784) was de aanleiding voor een heftige gewelddadige botsing met zijn Patriotse tegenstanders. Willem V werd als opperbevelhebber verantwoordelijk gehouden voor de nederlaag. Zijn macht werd tenslotte hersteld door een te hulp gesneld Pruisisch leger. Acht jaar later, in 1795, verliet hij het Haagse Binnenhof op de vlucht voor de revolutionaire Franse legers. Het was het einde van deRepubliek. De Bataafse republiek ontstond.
Willibrord Verspreidde vanuit Engeland het Christendom in de Nederlanden en vestigde zich in Utrecht.
Wilson Van 1964-1970 als Labourleider premier van Groot-Brittannië. Stemde in 1971-1972 als oppositieleider tegen de door de regering Heath tot stand gebrachte toetreding van Groot-Brittannië tot de EEG. Van 1974 -1976 opnieuw premier.
Wilson, Woodrow (1856-1924) Stichtte als president (1913-1921) de Nationale Bank om de financiële macht van Wall Street tegen te gaan.
Winkelman Opperbevelhebber van de Nederlandse Strijdkrachten in mei 1940.
Winterhulp Organisatie, in oktober 1940 opgezet met als doel materiële ondersteuning van behoeftige; weinig succes ondanks grote reclamecampagne; onderdeel van de Nieuwe Orde.
Winterpaleis Vroeger het paleis van de tsaar nu een museum in Sint Petersburg.
Wirstschaftswunder Periode van grote economische bloei in West-Duitsland na de Tweede Wereldoorlog.
Wisi-man Iemand die volgens Bosnegers in Suriname door zwarte magie iemand anders ziek kan maken.

 

 

Witt, Cornelis de

 

 

(1623 -1672) Cornelis de Witt was een vooraanstaand regent in het stadhouderloos tijdperk. Hij was gedeputeerde van de Staten-Generaal te velde. In die functie was hij namens de regering aanwezig bij militaire acties. Zo nam hij in 1667 deel aan de tocht naar Chatham in Engeland. In de zomer van 1672 werd Cornelis de Witt ervan verdacht tegen prins Willem III samen te zweren. Hoewel er te weinig bewijs was en de pijnbank geen bekentenis had opgeleverd, werd Cornelis de Witt veroordeeld tot levenslange verbanning. Toen zijn broer Johan hem in de gevangenis opzocht verzamelde zich een woedende menigte buiten voor de Gevangenenpoort. Zij sleepten de broers naar buiten en lynchten hen.
Wit, Johan de

 

 

(1625 - 1672) De advocaat Johan de Witt doorliep een glanzende carrière in de politiek. In 1653 werd hij benoemd tot raadspensionaris van het gewest Holland. Door zijn functie, bekwaamheden en relaties groeide hij in de stadhouderloze periode uit tot de feitelijke regeringsleider. Een van De Witts successen was dat hij erin slaagde Engeland en Frankrijk tegen elkaar uit te spelen. Zijn val kwam toen beide grootmachten zich in 1672 samen tegen de Republiek keerden en de roep om de terugkeer van de stadhouder steeds sterker werd. De broer van Johan de Witt, Cornelis ook politicus, werd in Den Haag gevangen gezet en veroordeeld. Toen Johan hem ging bezoeken verzamelde zich buiten een opgehitste menigte. Deze sleurde de broers uit de Gevangenenpoort en bracht hen op gruwelijke wijze om het leven.
Witte Huis De woning van de president van de VS (Washington).
Witten Russen die zich verzetten tegen de bolsjewieken.
WOB(Wet Openbaarheid van Bestuur) Wet in Nederland waarin de toegang voor burgers tot informatie bij bestuursorganen is geregeld.
Wolff, Betje (Eliazabeth Wolff-Bekker, (1738-1804) Schrijfster en dichteres, werd beroemd met de briefroman 'De Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart (1782), die zij samen met Aagje Deken schreef. Samen schreven zij ook de stichtelijke 'Economische Liedjes (1781).
Woningnood Een schrijnend tekort aan woonruimte.
Woningwet In 1901 aangenomen met brede parlementaire steun: de wet regelde de zorg van de rijks- provinciale en gemeentelijke overheden voor de woningbouw. Voorschriften voor kwaliteitseisen werden mogelijk, slechte woningen mochten ontruimd en onbewoonbaar verklaard worden. Verder maakte de wet gemeentelijke steun bij de bouw van goedkope huurwoningen mogelijk. Woningbouwverenigingen konden door de overheid financieel gesteund worden.
Woonruimtewet Wet uit 1947 die de overheid vergaande macht gaf bij het verdelen van de schaarse woningruimte: men moest van B en W van de gemeente een vergunning hebben om in een huis te gaan wonen.
Wrakingsverzoek
Middel waarmee in burgerlijke of strafzaken een der procespartijen kan verhinderen dat een bepaalde rechter de zaak berecht uit vrees voor diens partijdigheid.
Wunschkoncert
Populair radioprogramma in Nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Wurgpaal
Paal waaraan men door wurging om het leven werd gebracht.
WW(Werkeloosheidswet) Wet uit 1952 in Nederland, die recht geeft op een half jaar uitkering bij werkeloosheid.