We hebben 225 gasten online

Recensie 'Wat kan ons gebeuren' Gerrit Hoogstraaten

Gepost in Vervolging Joden

Wat kan ons gebeuren Gerrit Hoogstraaten

In deze roman staat centraal het leven van een Amsterdamse politieman en is voor een deel gebaseerd op de familiegeschiedenis van de auteur. De roman speelt vooral tijdens de Tweede Wereldoorlog en schetst het leven van politiemensen, die tijdens de Duitse bezetting lid bleven van het Amsterdamse politiekorps. En dan kan men er niet voor weglopen dat uiteindelijk politiemensen in Amsterdam meehielpen bij het wegvoeren van Joden naar Westerbork en van daaruit naar de vernietigingskampen. De auteur schetst in deze roman de dilemma's waarvoor politiemensen zich zagen gesteld. Daarbij is het van belang de ontwikkeling in de tijd goed te bezien. Waar ligt de grens tussen ambtelijke loyaliteit en collaboratie. De 'gleischaltung' vond natuurlijk ook plaats in de politiekorpsen van Nederland. Het is J. Hofmann die in zijn proefschrift ´De collaborateur´, een sociaalpsychologisch onderzoek naar misdadig gedrag in dienst van de Duitse bezetter, dat verscheen in 1981, aandacht besteed aan de collaboratie in de politiële sfeer. Omdat De Sicherheitsdienst in ons land uit niet meer dan vierhonderd Duitse medewerkers bestond was zij voor haar functioneren volledig afhankelijk van Nederlandse hulpkrachten. Geen wonder dat men van Duitse zijde probeerde in het bijzonder de politie aan haar zijde te krijgen c.q. dienstbaar te maken aan haar bedoelingen. 

Helaas is dit haar in verregaande mate gelukt en daarmee werd de Nederlandse politie een groot gevaar voor talloze, die als gevolg van de bijzondere tijdsomstandigheden niet mochten rekenen op de bescherming van de in die periode aanwezige machthebbers (J.Hofmann p.52). In het woord vooraf van de ´Zwarte politie 1940-1945´ staat vermeld: 'Er is geen systeem te bedenken of er zijn mensen die het willen uitvoeren'. De Nederlandse politie van 1940, arm gehouden en gehoorzaam opgevoed, volgde plichtsgetrouw het boven haar gestelde gezag'. Zo schrijven  Bert Huizing en Koen Aartsma in hun voorwoord. Hun boek verscheen in 1986. In zijn verantwoording voor zijn roman heeft Gerrit Hoogstraten onder andere gebruik gemaakt van het boek van Guus Meershoek 'Dienaren van het gezag, de Amsterdamse politie tijdens de bezetting'. Guus Meershoek schreef:' Des te indringender is dan de vraag naar het waarom. Waarom hielp het hele korps dan toch, met tegenzin maar nauwgezet, mee aan de vervolging van de tachtigduizend Amsterdamse joden?  Uit het feit dat de leiding van het korps gecentraliseerd was konden in dat klimaat  de steeds scherpere anti-joodse maatregelen gedijen. Maar het is niet alleen bij arresteren en wegleiden van joden gebleven. De criminaliteit van de Nederlandse politie tegen de joodse burgers was omvangrijk geworden. De Amsterdamse commissaris van politie K.H.Broekhof na de oorlog:´ Het aantal Nederlandse politieagenten dat de vingers niet thuis kon houden als zij in een verlaten joodse woning kwamen is ontstellend groot geweest(...)´(Meershoek p.144). De Bijzondere Raad van Cassatie tijdens de Zuivering:´Ook als men rekening houd met de moeilijke omstandigheden waaronder zij haar taak had te verrichten, is de Nederlandse politie in het algemeen gedurende de bezettingstijd zeer tekort geschoten´. Het is de Raad steeds duidelijker geworden dat ´in vele politiekorpsen, ook in de hoogste rangen, zwaar tegen het vaderland en zijn bevolking is gezondigd door te grote meegaandheid tegenover de bezetter ( ...) en - wat het ergste is - door afwenteling van de eigen verantwoordelijkheid als meerdere voor de handelingen die de bezetter wenste, op ondergeschikten die tenslotte het vuile werk te doen kregen´. (p.246) Langemeijer advocaat-fiscaal bij de Bijzondere Raad van Cassatie over de arrestatie van de joden:´Lang niet alle politieambtenaren zijn daarvoor gestraft en van diegenen die wel gestraft zijn, zijn soms de chefs die de oorspronkelijk van de Duitsers afkomstige orders doorgaven, vaak ongestraft gebleven´. Het is de Hoogstraaten gelukt op indringende manier het leven van politiemensen in Amsterdam te schetsen. Voorwaar geen gemakkelijke opgave. Een ieder moet voor zichzelf maar bepalen hoe hij of zij in zo'n situatie zou handelen. Het was Meershoek die nog aangaf dat de enige die onmiddellijk weigerde joden uit hun huizen te halen, inspecteur Jan van de Oever, terstond werd ontslagen. Hij kwam na de oorlog weer in dienst, maar vertrok binnen anderhalf jaar omdat hij werd weggekeken door collega´s. Dat geeft te denken. Zie ook mijn literatuurstudie De rol van de politie in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog

Titel: Wat kan ons gebeuren

Auteur: Gerrit Hoogstraaten

Uitgeverij: De Brouwerij ISBN 9789078905837 € 19,99