We hebben 247 gasten online

Haal nooit een emeritus hoogleraar naar de rechtszaal

Gepost in Rechters en deskundigen

Malou van Hintum in Volkskrant 16 februari 2008

Juristen worstelen met de vraag wie als deskundigen kunnen optreden en wat ze moeten weten. Wetenschap speelt een steeds grotere rol in de rechtszaal. Maar juristen weten nauwelijks wie de goede experts zijn. En ze begrijpen ze niet.

Ze zijn niet meer weg te denken uit de rechtbank: deskundigen. Wetenschappers die door het openbaar ministerie, advocaten of rechters de rechtszaal worden binnengehaald om uit te leggen wat er precies is gebeurd, of gebeurd kan zijn. Maar hoe betrouwbaar zijn zij eigenlijk? En begrijpen juristen en wetenschappers elkaar altijd goed?

'Elke officier van justitie heeft in zijn broekzak een lijstje deskundigen die hij kan raadplegen. Maar de samenstelling van dat lijstje is volstrekt toevallig,' zegt Hans Nijboer, hoogleraar bewijs en bewijsrecht in Leiden en voorzitter van de Studiekring Deskundigen en Rechtspleging. 'Momenteel ben je deskundig als je door de rechtbank wordt aangesteld als deskundige. Verder zijn er geen eisen', zegt Lotje van den Puttelaar, waarnemend deken van de Nederlandse Orde van Advocaten, in de tweede Nieuwsbrief van het Landelijk Deskundigenregister.

'Juristen zouden eens vaker naar Horizon moeten kijken', vindt vice­president van het Haagse Hof Schmitz. 'Dat is een heel interessant BBC-programma waarin op heldere wijze wetenschappelijke onderwerpen aan de orde komen,' zegt ze tijdens het symposium Expertise en Recht, dat vorige week aan de Leidse universiteit plaatsvond.

Het rapport-Posthumus over de Schiedammer parkmoord, waarvoor Cees B. ten onrechte werd veroordeeld, heeft binnen de rechtspraak allerlei veranderingsprocessen in gang gezet. Opsporing, bewijsvoering en besluitvorming kunnen en moeten veel beter. De Puttense moordzaak, waarin de zogenaamde 'sleeptheorie' een cruciale rol speelde bij de veroordeling van de verdachten, onderstreepte dat nog eens extra.

Modder

In deze zaak baseerde de Hoge Raad zich op de getuigenis van een emeritus hoogleraar, en dat was, zegt patholoog en jurist Raymond Girard tijdens het symposium, twee keer fout. 'Je moet geen emeritus hebben, maar iemand die nog gewoon aan het werk is. En ook geen hoogleraar, maar iemand diè met zijn poten in de modder staat.! Dat er vaak een hoogleraar in de rechtbank verschijnt, en nog vaker zijn rapport in het dossier zit, heeft vooral te maken met status, veronderstelt Nijboer. 'Het staat geleerd. Maar dat wil niet zeggen dat ze ook altijd de beste deskundigen zijn.'

Leiden biedt sinds 2004 een postacademische opleiding tot gerechtelijk déskundige aan. Daar leren wetenschappers uit uiteenlopende disciplines hoe ze hun kennis relevant kunnen maken voor het recht, want dat IS een vak apart. Een maag-darmspecialist kan niet vanzelf forensisch denken'. 'Er zijn nu al ruim honderd min of meer gevestigde varianten van forensische specialismen, weet Nijboer. 'Van accountants tot zoölogen, en alles wat daartussen zit.' .

Leidse afgestudeerden kunnen zich als erkend forensisch deskundige laten registeren bij het LandeIijk.Register Gerechtelijk Deskundigen, dat nu zo'n 75 leden telt. Die zijn bijna uitsluitend in het civiele recht en het bestuursrecht actief. Het ministerie van Justitie treft voorbereidingen voor een Landelijk Deskundigenregister naast dit private register. Dat is in eerste instantie bedoeld voor deskundigen die in de, strafrechtspleging van pas komen.

'Daarbij maken we gebruik van de beroepsverenigingen, maar het is niet zo dat die automatisch de deur openen naar dit register,' zegt Michel Smithuis, projectleider van het landelijk register. 'Het is ons voornemen een onafhankelijk opererend college samen te stellen uit vertegenwoordigers van openbaar ministerie, rechterlijke macht, advocatuur en politie.' Dat college moet de kwaliteitscriteria en de toets bepalen voor deskundigen en is eindverantwoordelijk voor de samenstelling en het niveau van het register. Bovendien wordt dit college, zo is het plan, aangevuld met deskundigen.'

Buitenland

Het register wordt openbaar en alle rechtspartijen kunnen eruit putten; maar dat kunnen ze ook niet doen. Smithuis: 'Je kunt je voorstellen dat niet alle subspecialismen erin vertegenwoordigd zijn, of dat alle beschikbare experts al bij een zaak betrokken zijn, zodat je iemand uit het buitenland moet halen.'

Dat is de ene kant van de oplossing. De andere kant ligt bij justitie. In het eerste exemplaar van het tijdschrift Expertise en Recht, dat tijdens het gelijknamige Leidse symposium werd gepresenteerd, pleit rechtspsycholoog Eric Rassin voor de opname van een cursus basale empirische wetenschapsleer in het juridische curriculum. 'Van controlegroepen hebben juristen nog nooit gehoord,' zegt hij tijdens het symposium hoofdschuddend.

Ook Nijboer onderstreept het belang van verwetenschappelijking van het recht: 'Er moet nog vreselijk veel gebeuren. Ik denk dan met name aan de interpretatie van statistisch bewijs of statistische onderbouwing in andere vormen van forensisch bewijs, het stellen van de juiste vragen aan deskundigen, en het interpreteren van de rapporten en verklaringen van deskundigen.

'Er zijn in de wereld van het recht veel slimme mensen aan het werk die proberen met een groot verantwoordelijkheidsgevoel, veel ijver en onderling overleg, problemen te tackelen. Dat gaat vaak goed. Maar kijk je naar de zaken die ontsporen, dan zeg ik: er zitten' dingen structureel mis.'