We hebben 231 gasten online

De rol van verschuivende grenzen

Gepost in Blog

Beste toehoorders,

Met plezier heb ik gehoor gegeven aan de vraag of ik eventueel bereid zou zijn een bijdrage aan deze bijeenkomst te leveren. Als historicus spelen verschuivende grenzen een belangrijke rol in de wereldgeschiedenis. Vandaar ook dat ik er zo veel aandacht op mijn site www.blikopdewereld.nl aan besteed.

Maar laat ik alvast een misverstand wegnemen. Ik wil u vandaag laten zien dat verschuivende grenzen ook een grote rol speelt in  ieders eigen levensgeschiedenis, in de geschiedenis in zijn algemeenheid, in de rechtspraak en in de ontwikkeling van de wetenschap.

 

Ieder van u heeft in de loop van zijn leven grenzen zien verschuiven en nieuwe grenzen zien opdoemen. Het begrip verschuivende grenzen is in die zin dus ook heel persoonlijk. Ieder mens heeft ervaringen opgedaan waardoor hij of zij anders tegen zaken is gaan aankijken en heeft daardoor zijn eigen grenzen verlegd.

Een en ander betekent dus dat u zoals u hier aanwezig bent, allen een eigen geschiedenis heeft doorgemaakt, die ertoe heeft geleid dat u keuzes in uw leven hebt gemaakt. Door die keuzes heeft u uw eigen grenzen naar de toekomst verschoven en er een uitdaging in gezien die in praktijk te brengen. Aan de hand van ieders levensgeschiedenis kunnen we aan onze kinderen en kleinkinderen laten zien waartoe inzet en activiteiten van mensen kunnen leiden.

Dat betekent dus dat uw ervaringen uniek zijn en bijgedragen hebben aan de geschiedenis, uw persoonlijke geschiedenis.

Veel wat inhoud heeft gegeven aan die verschuivende grenzen werd bepaald door wat we wel noemen omgevingsfactoren. Dan moet u denken aan de beslissingen die in de politiek worden genomen of die voortvloeien uit de werkzaamheden die een ieder van ons heeft uitgeoefend of nog uitoefent. Daar heeft u echter maar zijdelings invloed op kunnen uitoefenen.

De verschuivende grenzen met betrekking tot de geschiedenis in zijn algemeenheid hebben te maken met landgrenzen die in de loop van de historie zo zijn ontstaan. Laten we als voorbeeld nemen ons eigen land Nederland. Ons land is uiteindelijk ontstaan door de onafhankelijkheidsstrijd tegen het Spanje van Philips II. Door die strijd – inmiddels al weer meer dan 400 jaar geleden - ontstond de Republiek der Nederlanden, waar toen de Generaliteitslanden Brabant en Limburg eigenlijk nog niet toe behoorden.

low countries 1609 1672

De ontstane zeven provinciën bepalen eigenlijk nog steeds de verhoudingen van de provincies Brabant en Limburg met de rest van ons land. Wij zijn hier in het zuiden toch anders? (..). Nederland als eenheidsstaat ontstond tijdens de komst van de Fransen en door de vestiging van de Bataafse Republiek in 1795. Maar Nederland werd in 1810 een provincie van Frankrijk. De nederlaag van Napoleon leidde er toe dat de oude machthebbers de grenzen van Europa van voor de Franse Revolutie wilden herstellen.

Dat gebeurde tijdens het Congres van Wenen in 1815. Nederland werd weer een zelfstandige staat, maar het Congres van Wenen besloot het huidige België bij Nederland te voegen om  als buffer te dienen tegen Frankrijk, mocht dat land opnieuw oorlog willen gaan voeren. Nederland werd ook een koninkrijk en is dat tot op de dag van vandaag. In 1830 kwam men in opstand tegen koning Willem I en uiteindelijk scheidde België zich af van Nederland.

koninkrijk der nl

Hoe grenzen uiteindelijk door oorlogen worden veranderd bleek toen Duitsland in 1870 Frankrijk binnenviel en versloeg. Frankrijk moest toen aan Duitsland Elzas-Lotharingen afstaan. Uiteindelijk ontstond door allerlei oorzaken zoals nationalisme, imperialisme, bondgenootschappen, militarisme en fouten van politieke leiders de Eerste Wereldoorlog waarin voor het eerst de burgerbevolking ernstig te leiden zou hebben. Het was de Eerste Wereldoorlog die ertoe zou leiden dat Duitsland in het verdrag van Versailles grote gebieden diende af te staan, en de landkaart van Europa er helemaal anders uit kwam te zien. Van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk bleef nog maar een rompstaat Oostenrijk over en Hongarije en Tsjecho-Slowakije ontstonden. Ook het Turkse Rijk hield op te bestaan en allerlei nieuwe staten ontstonden.

Europa 1914

 Door het verdrag van Versailles werd de kiem gelegd voor het ontstaan van de Tweede Wereldoorlog.

Europa 1922

De uitkomst van de Tweede Wereldoorlog leidde opnieuw tot een verschuiving van de grenzen in Europa en de grootmachten Frankrijk en Engeland raakten hun positie in de wereld kwijt.

Europa 1948

Er waren nu twee supermachten ontstaan de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten. Twee totaal verschillende maatschappijsystemen, het kapitalisme en communisme. Deze stonden lijnrecht tegenover elkaar waardoor Churchill sprak over het IJzeren Gordijn en we noemen dat de Koude Oorlog.

postwar oost europalegenda postwar

 In Europa waren de machtsverhoudingen vastgelegd. Dat hield in dat tijdens de Hongaarse Opstand van 1956, maar ook tijdens de Praagse Lente in Tsjecho-Slowakije van Dubceck in 1968

praagse lente

het westen alleen maar kon toekijken. Hier raakt ook uw persoonlijke geschiedenis erbij berokken omdat u leeft in een land dat behoorde tot de democratische, kapitalistische wereld. U heeft dat van nabij meegemaakt, net als ik.

europa 1970

legenda 1970

Bleven grenzen na de Tweede Wereldoorlog onveranderd? We dachten dat dat zo zou zijn maar de Glasnost en Perestrojka van Gorbatsjov die uiteindelijk leidden tot het uiteenvallen van het communistische blok. Maar maakte ook dat de eenwording van Duitsland uiteindelijk toch tot stand kwam,

 Duitsland 1990

Joegoslavië in een burgeroorlog terecht kwam en uiteen viel en de splitsing van Tsjecho-Slowakije.

Opbreken van voormalig Yoegoslavië

 

Nooit meer oorlog in Europa blijkt toch een te snelle conclusie. De gebeurtenissen op de Krim en in  Oekraïne laten zien dat grenzen nog steeds kunnen verschuiven.

Ook in de rechtspraak is er sprake van verschuivende grenzen. Vooral ten aanzien van de strafmaat kunnen we dat concluderen.

 

 De roep om gevangenisstraf voor zware delicten uit te breiden vond gehoor. Tot dan toe was de maximumstraf in Nederland levenslange gevangenisstraf of 20 jaar. Inmiddels is de maximumstraf verhoogt naar 30 jaar voor zware delicten. In Nederland is levenslang ook echt levenslang en in mijn vorig jaar verschenen Boek ´De praktijk van de levenslange gevangenistraf in Nederland. Humaan of Inhumaan – te vinden op mijn site www.blikopdewereld.nl – ‘heb ik uitvoerig stilgestaan bij de toepassing daarvan in Nederland en aandacht besteed aan alle tot levenslang veroordeelden. In het algemeen kan men stellen dat Nederland strengere straffen wil. Over verschuiving van grenzen gesproken. Dat geldt temeer nu er steeds meer aandacht is ontstaan voor rechtelijke dwalingen. Waren we er met zijn allen van overtuigd dat rechters altijd gebruikt maakten van overtuigende bewijzen, nu weten we dat er ook sprake is van gerechtelijke dwalingen.

Professor Van Koppen omschrijft Rechtelijke dwalingen als volgt: 'Rechtelijke dwalingen zijn gevallen waarin iemand onterecht is veroordeeld omdat een ander de dader was of waarin een veroordeling is uitgesproken voor een misdrijf dat niet heeft plaatsgevonden'.

Naar aanleiding van de Schiedamse Parkmoord kwam er in Nederland een beweging op gang die aandacht vroeg om rechtelijke dwalingen in te dammen. Grootste voorbeeld van een gerechtelijke dwaling was de veroordeling tot levenslange gevangenisstraf van verpleegkundige Lucia de Berk, terwijl er sprake was van natuurlijke doodsoorzaken. Zelf ben ik betrokken geweest bij de groep rond Lucia die zich heeft ingezet voor haar vrijlating. Voor mezelf heb ik grenzen verlegd omdat die strafzaak er toe leidde dat ik 3 jaar lang onderzoek heb gedaan naar Moord en Doodslag door verpleegkundigen en daarover een boek schreef met als titel ‘De Dood als machtsmiddel Moord en doodslag door verpleegkundigen

cover boek

Ook is er sprake van een verschuiving van grenzen met betrekking tot de publieke opinie over het feit dat mensen als ze bedreigd worden het recht in eigen hand mogen nemen. De overval op de juwelier in Deurne liet dat overtuigend zien.

We spreken ook van verschuivende grenzen als we kijken naar de ontwikkeling van de wetenschap en hoe de wetenschap ons eigen leven beïnvloed. Voorbeelden daarvan genoeg.

Neem bijvoorbeeld de ontwikkeling van de ruimtevaart. De twee supermachten de VS en de Sovjet-Unie streefden ook naar machtsuitbreiding in de ruimte. Toen de Russen er in slaagden om als eerste een satelliet te lanceren, de Spoetnik, kon de VS niet achter blijven. Die Spoetnik maakte duidelijk dat de ruimtevaartwetenschap nog maar pas aan het begin van een ontwikkeling stond. Het waren de Russen die de eerste mens in een baan om de aarde brachten. Joeri Gagarin heette die man. Het was president John F. Kennedy die begin zestiger jaren met zijn zogenaamde New Frontiers, nieuwe grenzen kwam.

President Kennedy stelde het doel om in 10 jaar tijd een ruimtereis te organiseren naar de maan. En in 1969 stond de eerste mens dan ook op de maan. Niels Armstrong. Het was hier midden in de nacht, rond half vier en met ingehouden adem keek ik naar die gebeurtenis die werd uitgezonden op de tv. Inmiddels al meer dan 40 jaar geleden. Tegenwoordig gebruiken we satellieten voor onze telefoongesprekken, tv uitzendingen, spionage en we vinden het de gewoonste zaak van de wereld. U kunt zelfs inschrijven voor een reis rond de wereld, kost wel even een aardig bedrag en men kan een reis boeken naar Mars, maar dan moet u daar wel altijd blijven wonen. Over verschuivende grenzen gesproken.

Kijk alleen maar eens naar de ontwikkeling van de computer en de ontwikkeling van internet en sociale media. Zelf was ik er als docent geschiedenis op het Peelandcollege te Deurne van overtuigd dat automatisering een grote rol zou kunnen spelen in het onderwijs. Daarom begon ik voor mijn leerlingen, en later ook voor anderen de kennis die ik als historicus had opgedaan, te delen met hen. Mijn site ‘Blikopdewereld’ heeft als doel Inzicht te geven in de wereld om ons heen.

Blik op de wereld

We kunnen de wereld om ons heen pas goed begrijpen als we weten hoe die wereld ontstaan is. Inmiddels trekt de site honderdduizenden bezoekers per jaar. Over verschuivende grenzen gesproken.

Zoals we hebben gezien heeft verschuivende grenzen dus meer betekenissen dan zo op het eerste gezicht lijkt. Als mensen zijn we bij alle voorbeelden van de verschuivende grenzen direct of indirect betrokken. Ieder op zijn of haar manier, waardoor onze eigen levensgeschiedenis daarin een plaats krijgt of nog zal krijgen. Daarnaast zagen we dat de verschuivende grenzen in een werelddeel als Europa zeer grote invloed heeft gehad in het persoonlijk leven van veel mensen door de gevolgen van de 1e en 2e Wereldoorlog. Er is ook sprake van verschuivende grenzen als we kijken naar de ontwikkeling van de rechtsspraak en de wetenschap.

Om af te ronden: hieruit blijkt dat we zelf onderdeel van die verschuivende grenzen zijn waardoor we onderdeel zijn van de geschiedenis en bewust of onbewust ook zelf door verschuivende grenzen steeds weer opnieuw ons eigen leven inhoud geven. Maar dat maakt die verschuivende grenzen ook zo boeiend en het leven leefbaar.

Jo Swaen 21 mei 2014