We hebben 290 gasten online

The House of Morgan

Gepost in Overige economische berichten

a secret story of money and power -

the house of morgan

 

 

"Als God aandelen zou willen kopen, zou hij Morgan Stanley bellen", kraaide ooit een effectenhandelaar in de jaren zeventig. Waarschijnlijk zou God voor andere financiële zaken bij J. P. Morgan aankloppen. En mocht hij in plaats van in de VS in Europa vèrblijven, dan had hij vast Morgan Grenfell in de hand genomen.

Het huis van Morgan is de grootste financiële combine uit de historie van het bankwezen. Vóór 1935 was J. P. Morgan veruit het belangrijkste financiële instituut ter wereld. De bank fungeerde niet alleen min of meer als de centrale bank van de toentertijd belangrijkste industrielanden VS en Engeland, het was ook de persoonlijke bank van de Britse koninklijke familie, de Amerikaanse presidenten en bluechips concerns als General Motors, US Steel, Dupont, AT&T en General Electric.

Voor het publiek bleef de bank een groot mysterie. J. P. Morgan kende geen filialen en geen balies. Evenmin verleende hij consumentenkrediet of hypotheken. In ieder land heeft de bank hoogstens één kantoor. Hier wordt de oude banktraditie levend gehouden.J.P. Morgan staat slechts regeringen, multinationals en rijke cliënten te woord.

In The House of Morgan heeft Ron Chernow de resultaten van een jarenlang onderzoek naar de historie van deze bankdynastie vastgelegd.

,J. P. Morgan is voor de twintigste eeuw geweest, wat de Rotschilds waren voor de negentiende eeuw".

De bank werd in 1837 in Londen opgericht door de Amerikaanse koopman George Peabody. Een zakenvriend uit Boston stuurde in 1854 Junius Spencer Morgan als zijn eerste bankbediende. Diens zoon John Pierpont Morgan werd enkele jaren later de vertegenwoordiger van Peabody's bank in New York. Hij ontving geen salaris en moest rond komen van een provisie.

De kinderloze Peabody verkocht de bank in Londen in 1859 aan Junius Spencer Morgan, die de bank omdoopte in J. S. Morgan & Company. Vader en zoon grepen hun kans. Er waren gigantische hoeveelheden kapitaal nodig voor de industriële revolutie in de VS, veel meer dan wat zelfs de rijkste particulieren van die tijd zich konden permitteren.

De Morgans manifesteerden zich als conservatieve bankiers. Zij zochten nooit naar cliënten, maar wachtten tot cliënten op voordracht van anderen werden geïntroduceerd. Concurrentie in het bankwezen was nog onacceptabel.

In 1879 zette Pierpont zijn in Londen verblijvende vader definitief in de schaduw. De spoorwegmagnaat Cornelius Vanderbilt - met een kapitaal van 100 miljoen dollar veruit de rijkste Amerikaan - wilde in één klap al zijn aandelen in New York Central kwijt. Discreet en zonder dat de koers daaronder leed wist Pierpont de aandelen internationaal te plaatsen. De provisie bedroeg 3 miljoen dollar; meer dan tot dan toe ooit een bankier had verdiend.

In 1892 bracht hij als bankier de eerste grote fusie van industriële bedrijven tot stand. Edison Electric Company en Thomas-Houston Electric gingen onder financiële leiding van Pierpont op in het eerste op de beurs genoteerde conglomoraat General Electric. Deze fusie werd gevolgd door de samenvoeging van Carnegie Steel en negen andere staalbedrijven tot US Steel. Het eerste concern met een kapitaal van 1 miljard dollar kwam tot stand.

Drie jaren later redde hij de gouden standaard. De Amerikaanse regering verplichtte zich in die tijd onbeperkt dollars om te wisselen in goud. Na een aantal faillissementen van Amerikaanse spoorwegen wisselden Europese financiers hun dollars massaal om in goud, dat met scheepsladingen werd overgebracht naar Europa. Een financiële chaos dreigde totdat Pierpont van de toenmalige president Cleveland toestemming kreeg voor een gegarandeerde uitgifte van 65 miljoen dollar aan goudobligaties. Pierpont bleek voor J. P. Morgan de positie van centrale bank van Amerika te hebben veroverd.

In het laatste decennium van de eeuw werd Morgan door Amerikaanse kranten gebombardeerd tot de 'Koning van de Trusts', 'de Napoleon van het bankwezen' of eenvoudigweg 'Zeus of Jupiter'. In 1902 stelde hij Frankrijk financieel in staat het Panamakanaal te voltooien. In 1905 vroeg Paus Pius X hem voor financieel advies. Pierpont - nu ruim 60 jaar - profiteerde van zijn status. Vrouwen, kunst en religie werden zijn nieuwe obsessies.

De dag van de begrafenis van Pierpont was Wall Street gesloten. De aanzienlijk kleurlozer Jack Morgan volgde hem op, maar hij trok als partner een nieuw financieel genie aan in de persoon van Tom Lamont. "Na Pierponts dood zou het Huis van Morgan minder autocratisch zijn, minder afhankelijk van een individu", concludeert Chernow. De Eerste Wereldoorlog zorgde dat de financiële markten definitief van Londen naar New York verschoven. "Uit de oorlog kwamJ.P. Morgan tevoorschijn als de invloedrijkste bank, in staat om de meest kredietwaardige klanten te selecteren en de grootste staatsleningen uit te geven."

Dankzij Tom Lamont, dié vlak voor de krach van 1929 uit de aandelen was gestapt, kwam J. P. Morgan ongeschonden uit de beurscrisis van Wall Street. Het Amerikaanse congres organiseerde hoorzittingen om de oorzaak van de crash te achterhalen. Als gevolg daarvan tekende president Franklin Roosevelt in 1933 de GlassSteagallwet waarbij het Amerikaanse bankbedrijf uit elkaar werd getrokken. Hij werd de meest gehate man van de grote banken en zeker vanJ. P. Morgan. Jack Morgan's kleinkinderen mochten de naam van de president niet noemen, omdat gevreesd werd dat Jack spontaan een hartaanval zou krijgen.

Jack Morgan volgde de letter van GlassSteagall, maar niet de geest van de wet. Hij behield 50 procent van de preferente aandelen Morgan Stanley. Zijn zoon Harry Morgan werd partner in de nieuw opgerichte effectenbank. Morgan Stanley bleek dan ook snel sterk te zijn in de sectoren waarin ook J.P. Morgan een dominante positie had opgebouwd :spoorwegen,zware industrie, mijnbouw, telecommunicatie en publieke werken.

Na de oorlog werd de financiële wereld niet langer meer geregeerd door de Financiële Troika uit de jaren twintig.

J. P. Morgan hield echter vast aan zijn sfeer van paternalisme en zelfgenoegzaamheid. "Werknemers werkten in een beschermde schulp. Zij werden beter betaald en hadden langere vakanties dan andere employees op Wall Street. In de dinerzaal schepten deftig geklede obers de soep uit grote tinnen schalen. Een nieuwe werknemer protesteerde toen een ober een vuil lijkend ijsklontje in zijn ijsthee liet vallen totdat hij ontdekte dat het ijsklontje gemaakt was van thee."

J. P. Morgan werd in de jaren zeventig de bank van de Arabische sjeiks die hun oliedollars via de gerenommeerde Amerikaanse bank belegden. "De Arabieren wilden een conservatieve discrete bank die geen Joodse achtergrond had", schrijft Ron Chernow. Het Britse Morgan Grenfell volgde het voorbeeld. Op de internationale desk werden geen Joden aangenomen. "Wij zijn Arabisch georiënteerd en niet-Israel georiënteerd", luidde de verklaring in Londen.

De handelsbank J. P. Morgan leidde eind jaren zeventig een reeks van nieuwe syndicaten die grote leningen ging verstrekken aan Latijns-Amerika. Deze leidden tot een schuldencrisis die in 1982 op zijn hoogtepunt was. J. P. Morgan voerde nog een keer een bankensyndicaat aan dat 4 miljard dollar aan leningen verstrekte aan de schuldenlanden. Maar in september 1989 moest J. P. Morgan het fiasco erkennen. Een totaalbedrag van 2 miljard dollar aan leningen werd in één klap als oninbaar 'afgeschreven. De flirt met de Derde Wereld was over.

De laatste conservatieve bestuurder van Morgan Grenfell overleed in 1984. Zijn opvolger werd Christopher Reeves. Diens nieuwe rechterhand Robert Seelig. Die togen op het overnamepad. Het Guinness-schandaal was geboren. Reeves en Seelig manipuleerden op grote schaal aandelenkoersen om een overname van Argyll door Guinness mogelijk te maken. "De naam Morgan stond altijd synoniem .voor integriteit en vertrouwen. Met Guinness werd het tevens een bijnaam voor financiële schandalen." Morgan Grenfell overleefde het schandaal niet. Een jaar later werd de effectenbank overgenomen door Deutsche Bank. De laatste maanden staat de GlassSteagall Act weer ter discussie. Als eerste handelsbank heeft J.P. Morgan onlangs toestemming gekregen om weer aandelen uit te geven. Misschien groeien J. P. Morgan en Morgan Stanley weer naar elkaar toe, "maar er zal nooit meer een financieel instituut ontstaan als het huis van Piepont en Jack Morgan."

PETER DE WAARD

Recensie van het boek verscheen in Volkskrant 6 oktober 1990

Chernow Ron: The house of Morgan - a secret story of money and power. Simon ans Schuster, ISBN 0671710311