We hebben 195 gasten online

De steeds hogere zorgkosten zijn een 'tijdbom'

Gepost in Uitgaven en inkomsten

Burger betaalt hogere premie omdat kabinet-Rutte de kosten van de gezondheidszorg niet wil beperken

Antoinette Reerink in NRC van woensdag 20 oktober 2010

De premie voor de basisverzekering stijgt met 25 procent tot 2015.

De AWBZ-premie zou met 40 procent omhoog moeten om de tekorten in de lopen.

Het was een van de grootste verrassingen van het regeerakkoord: iedereen hield rekening met grote bezuinigingen op de zorg en wat doet het kabinet-Rutte? Het spaart de zorgsector en investeert juist in de ouderenzorg.

De eerste reacties waren positief. Zonder de PVV hadden VVD en CDA flink gesneden in de zorg. De VVD was van plan de jaarlijkse groei van de zorguitgaven te halveren van 4 tot 2 procent, het CDA wilde terug naar 3 procent. Zij vonden aanvankelijk dat de zorguitgaven niet veel sneller moesten stijgen dan de economische groei, die het Centraal Planbureau (CPB) de komende kabinetsperiode raamt op 1,25 procent. Maar de PVV wilde de uitgaven gelijk houden en kreeg haar zin. Het lijkt goed nieuws, maar er zit een keerzijde aan: de burger zal het betalen, waarschijnlijk door fors hogere zorgpremies.

Dat de zorguitgaven en daarmee de premies almaar hoger uitvallen, komt door de vergrijzing en de steeds grotere medische mogelijkheden om mensen te behandelen. Al die nieuwe behandelingen en geneesmiddelen worden vergoed als ze bewezen effectief zijn en dat kost geld. Nu heeft het vorige kabinet wel besloten om de dekking van de polis te beperken en ook het nieuwe kabinet vermindert de vergoedingen. Maar die ingrepen zijn onvoldoende om de uitgavengroei om te buigen. De premies stijgen bovendien door de tekorten in het zorgverzekeringsfonds en het AWBZ-fonds, waarin de premies voor de zorgverzekering en de algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ) zitten.

We hebben pot zitten verteren'', zeggen de zorgspecialisten Erwin Snijders en Machel Nuyten van ING. In het verleden is er te weinig premie betaald, waardoor er al enige tijd geld te kort is. Dat probleem is op de lange baan geschoven. Het tekort van het zorgverzekeringsfonds voor de op de genezing gerichte zorg (waaronder huisartsen en ziekenhuizen vallen) wordt komend jaar voor een deel ingehaald. De uitgaven aan deze zorg komen nu in totaal uit op 34 miljard euro. Het saldo van het zorgverzekeringsfonds verbetert met 2,5 miljard in 2011, maar er blijft nog altijd 900 miljoen euro aan negatief saldo over. De introductie van de marktwerking die kostenverlagend had moeten werken, heeft het probleem van de tekorten nog niet opgelost. Daarnaast laat het kabinet de tekorten van het AWBZ-fonds voor de langdurige zorg gewoon lopen, zeggen de ING-analisten. Dat is een politiek besluit om burgers nu niet met nog meer lasten op te zadelen. Het is een tijdbom'', zeggen Snijders en Nuyten.

Nominale premie

Nederlanders zijn volgens de zorgverzekeringswet verplicht een basisverzekering af te sluiten voor zorgkosten. Voor hun bezoeken aan de huisarts, het ziekenhuis en de apotheek betalen zij een premie die bestaat uit een vast (nominaal) deel en een inkomensafhankelijk deel. In 2010 bedraagt het nominale deel gemiddeld 1.107 euro per jaar. In januari stijgt de premie naar verwachting naar 1.211 euro; de grootste stijging sinds de komst van het nieuwe zorgstelsel in 2006. Tussen 2010 en 2015 zal de premie met ruim een kwart stijgen, berekent het CPB. De rekenmeesters gaan uit van een stijging van 1.107 euro nu naar 1.400 euro in 2015. Zorgverzekeraars denken ook aan een premiestijging van een procent of vijf per jaar.

Wat iemand daadwerkelijk betaalt hangt af van zijn verzekeraar. Die kan de bedrijfskosten laag houden en kortingen aanbieden voor collectieve verzekeringen. Maar het hangt ook af van zijn zorggebruik. Iemand die vaak naar het ziekenhuis gaat of veel medicijnen slikt, is snel door zijn eigen risico heen. Dit jaar moeten mensen de eerste 165 euro van hun zorgkosten zelf aan eigen risico betalen (de huisarts is hiervan uitgezonderd), volgend jaar is dat 170 euro en in 2012 komt daar nog 40 euro bij. Op 1 november moeten alle zorgverzekeraars een offerte aan hun klanten hebben gezonden met daarin de premie voor 2011.

Inkomensafhankelijke premie

Hiernaast zijn er nog twee soorten inkomensafhankelijke premies in de zorgverzekeringswet. Een voor werknemers en uitkeringsgerechtigden en de ander voor gepensioneerden en zelfstandigen. De premie stijgt voor werknemers van 7,05 procent van het premieplichtige inkomen in 2010 naar 7,75 procent. Deze premie wordt berekend over maximaal 33.436 euro in 2011 en krijgen werknemers vergoed van hun werkgevers. Dus werkgevers zijn hieraan maximaal 2.591,29 euro op jaarbasis kwijt. De fiscus ziet die vergoeding wel als inkomen waarover de werknemer belasting moet afdragen. Wie een modaal inkomen heeft (circa 33.000 euro) betaalt 41 procent over dat bedrag belasting, ongeveer 1.000 euro. Dit zien veel mensen niet, omdat het verstopt zit in de gewone belastingafdracht. Het zijn de onzichtbare premies voor de zorgverzekering, ook voor ontvangers van uitkeringen. Pensioengerechtigden en zelfstandigen krijgen van niemand een vergoeding. Voor hen stijgt de inkomensafhankelijke zorgpremie van 4,95 naar 5,65 procent in 2011.

AWBZ

Tot slot is er de AWBZ-premie, voor langdurige zorg aan gehandicapten, verpleeghuisbewoners of psychiatrische patiënten. Deze premie legt, met 12,15 procent van het inkomen, het grootste beslag op ieders portemonnee, zonder dat mensen dat beseffen. Iemand met een modaal inkomen van 33.000 euro draagt dit jaar zo'n 4.000 euro af aan deze volksverzekering. De overheid heeft er voor gekozen om deze premie niet te verhogen in 2011. Dat is inkomenspolitiek. Maar de uitgaven stijgen wel. We laten gewoon het tekort in het AWBZ-fonds oplopen'', zeggen de zorgspecialisten van ING. De effecten komen later bij de burger terecht, onmiskenbaar. De uitgaven in 2011 aan langdurige zorg zijn 24,6 miljard euro, de inkomsten 23,3 miljard, dus is er 1,3 miljard euro tekort. Er staat eind 2010 al een tekort van 10,5 miljard, dat telt op tot circa 11,8 miljard in 2011. Dat moet op enig moment betaald worden. Het kabinet doet hier niets aan, aldus de ING-analisten. Hier worden de problemen vooruitgeschoven, terwijl CDA en VVD juist hadden gezegd dat we hier iets aan moest veranderen.''

Het zal volgens hen ooit eens tot een veel hogere premie of een veel beperkter pakket moeten leiden. Als je dat in een keer zou willen wegpoetsen, dan zou de overheid de AWBZ-premie met 40 of 35 procent moeten verhogen of het pakket bijna moeten halveren.''