We hebben 182 gasten online

Geschiedenis

Recensie 'Zwarte trots, witte schaamte? Over kolon...
20 juli 2020 09:29

Dit boek gaat over kolonialisme en het hedendaags racisme, over de botsing tussen de zwarte trots en de witte schaamte en is gebaseerd op meer dan dertig jaar persoonlijke ervaringen en studiewerk.   [ ... ]

GeschiedenisVerder lezen
Recensie 'Breuklijnen' Harry Stroeken (red)
25 aug 2018 09:24

De ondertitel van het boek 'Breuklijnen' vermeldt Priesters in overgangstijd. In 'Breuklijnen'vertellen negen (ex-) priesters hun verhaal. Zij hebben het grootseminarie veelal gedaan in de jaren vijft [ ... ]

GeschiedenisVerder lezen

C-Historische termen

Gepost in Historische termen

C Historische termen- en begrippenlijst

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

Calvijn, Johannes 1509-1564) Frans kerkhervormer. vanaf 1541 werkzaam vanuit Genève. Voorbeeld en inspirator van de hervormingsbeweging in de tweede helft van de 16e eeuw in de Nederlanden. Streng in zijn leer, sterk in de organisatie van zijn kerkgemeenschappen. Zijn aanhangers zijn altijd een minderheid geweest in de Nederlanden, maar wel een heel invloedrijke.
Calvinisme De leer van de Protestantse leider Calvijn.
Cananefaten Germaans volk dat woonde aan de monding van de Rijn. De Cananefaten waren bondgenoten van de Romeinen. In 69 na Chr. kwamen de Cananefaten, samen met de Bataven, in opstand tegen de Romeinen
Capitularium Is te vergelijken met een wet.
CAO Collectieve arbeidsovereenkomst, tot stand gekomen na onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers. Men maakt dan b.v. afspraken over werkomstandigheden, lonen, werktijden, vakantiedagen.
Caoutchouc-artikel Artikel uit de grondwetswijziging van 1887 dat bepaalde dat alle 'mannelijke ingezetenen die voldeden aan kentekenen van geschiktheid en maatschappelijke welstand' kiesrecht kregen. deze rekbare omschrijving gaf het grondwetsartikel zij bijnaam.
Capitool Naam van een heuvel in Rome, bij het Forum Romanum. In de VS de plaats waar de Senaat en het huis van Afgevaardigden vergaderen.
Capituleren Erkennen dat men verloren heeft, zich aan de tegenstander onderwerpen.
Capellen, Baron Godert Alexander van der (1778-1848) Gouverneur-Generaal van 1816 tot 1826. Hij moest het economische beleid van de Brit Raffles voortzetten en de vestiging van ondernemers uit Europa bevorderen. Hij probeerde de Javaanse boeren meer te beschermen tegen de willekeur van de vorsten en tegen westerse ondernemers die steeds meer grond opkochten. Hij slaagde er niet inde financiën van de kolonie op orde te krijgen. Aan het einde van zijn periode als gouverneur-generaal kreeg hij te maken met het uitbreken van de Java-oorlog.
Capellen Tot Den Pol, Baron Joan Derk Van der, 1741-1784) gelders-Overijsels edelman, schrijver van het pamflet 'Aan het Volk van Nederland'; pleitte voor een volledige vrijheid van het volk.
Caraïben Volk van Indianen, oorspronkelijke bewoners van de Bovenwindse eilanden.
CARICOM Caribian Community, organisatie van samenwerking tussen Caribische staten.
Carneades Griekse Sofistische filosoof.
Carnegie, Andrew (1835-1919) Ondernemer, bracht een aantal staalfabrieken samen in de Carnegie Steel Company, later U.S.Steel. Noteerde zijn filosofie in The Gospel of Wealth.
Carpet-baggers Noorderlingen die na de Burgeroorlog in de VS na het zuiden trokken om daar van de economische groeimogelijkheden te profiteren.
Carrying Capacity Draagkracht van een gebied om voor een groep jagers/verzamelaars voldoende op te leveren om van te bestaan.
Carthografie De kunst van het kaarttekenen.
Carthy, MC Republikeinse senator van de VS die als voorzitter van een senaatscommissie(commissie van on - Amerikaanse activiteiten) in 1950 een heksenjacht op touw zette tegen vermeende communisten(cryptocommunisten)
Cassatie Dit is mogelijk wanneer geen hoger beroep meer open staat. De rechtsgronden ervoor zijn vormverzuim en schending van het recht. Er wordt geen nieuw onderzoek meer ingesteld. Doel van het geheel is het bereiken van eenheid in rechtspraak. Cassatie is alleen mogelijk bij de Hoge Raad.
Castro Fidel Leider van het bewind op Cuba. Verdreef in 1958 de door de Verenigde Staten gesteunde dictator Batista. Na de Machtsovername boycotte de V.S. Cuba en dreef Fidel Castro richting de Sovjet Unie.
Catalaanse Wereldatlas Een atlas die rond 1370 op Mallorca geschreven werd en waarin alle Europese, Joodse, en Islamitische kennis op het gebied van scheepvaart en cartografie samenkwam.
Catharina de Grote (1729-1796) geboren als Sophia von Anhalt-Zerbst in een onbetekenend Duits vorstengeslacht werd ze al op jonge leeftijd uitgehuwelijkt aan de harteloze Russische troonopvolger Peter. in plaats van te treuren besloot ze van haar nieuwe leven te maken wat ze kon. Ze liet haar echtgenoot door haar toenmalige geliefde vermoordden om zelf op de troon te komen, werkte nog zeker elf minnaars af, ging om met progressieve filosofen als Voltaire en regeerde meer dan dertig jaar als een verlicht despoot over het Russische Keizerrijk. De territoriale expansie van Rusland was een van haar grote verdiensten.

Cats, Jacob

 

1577 – 1660 Raadspensionaris werd geboren in 1577 te Brouwershaven. Hij studeerde rechten in Leiden en in de Franse stad Orléans. Als advocaat vestigde hij zich in Middelburg, waar hij in 1605 in het huwelijk trad met Elisabeth van Valckenburgh, een meisje van rijke komaf. Tijdens het Twaalfjarig Bestand maakte Cats samen met zijn broer Cornelis fortuin met het droogleggen van land dat in de oorlog was ondergelopen. Cats bekleedde belangrijke ambten binnen stedelijke overheden, eerst in Middelburg, later in Dordrecht. In 1636 werd hij benoemd tot raadpensionaris van Holland en West-Friesland. Vijftien jaar bekleedde hij dit ambt, maar zonder zijn stempel te drukken op de politiek van die periode: Cats was een betrekkelijk kleurloos staatsman. Tot zijn dood in 1660 verbleef hij in zijn buitenhuis Sorghvliet, het huidige Catshuis, nabij Den Haag.
Cavalerie Soldaten te paard.
Cavour Minister president van Piemonte-Sardinie en leider van de Noordelijke eenheidsbeweging in Italie.
Charts ' 77 Mensenrechtenbeweging in Tsjecho-Slowakije.
CDA(Christen Democratisch Appèl) Ontstond in 1976 door samengaan van de Katholieke Volkspartij, Anti_Revolutionaire Partij en de Christelijk Historische Unie.
Celibaat Katholieke geestelijken mogen niet trouwen.
Censuskiesrecht Kiesrecht dat alleen geldt voor wie een bepaalde belastingsom betaalt. In 1848 dor de liberalen ingevoerd om te voorkomen dat het niet-verlichte deel van de bevolking invloed zou krijgen op de politiek. In 1887 werd het censuskiesrecht afgeschaft en vervangen door het caoutchouc-artikel. Daarin werd het kiesrecht geleidelijk uitgebreid tot er in 1917 algemeen kiesrecht voor mannen werd ingevoerd. Twee jaar later kregen ook de vrouwen kiesrecht; in 1922 werden de eerste nationale verkiezingen met algemeen kiesrecht gehouden.
Censuur Het vooral door de overheid controleren van wat pers en radio en tv bekend willen maken, met het doel ongewenste berichten te voorkomen.
Centraal Comité (van de Communistische Partij) Het algemeen bestuur van de Communistische Partij. Het heeft tot taak het partijwerk te doen tot het volgende partijcongres weer bij elkaar komt.
Centrale keuken (gaarkeuken) Grote keuken waar men, tegen bonnen en geld, warm voedsel kon krijgen; in het begin van de bezetting vooral voor bejaarde alleenstaanden en dergelijke; gedurende de hongerwinter de essentiële bron van voedsel voor velen in de grote steden; de kwaliteit van het voedsel was toen slecht, maar als middel voor een eerlijke verdeling van het beschikbare voedsel erg belangrijk.
Centralisatie Een bestuursmodel waarbij zoveel mogelijk vanuit één punt werd geregeld.
Centralisatiepolitiek het beleid van veel vorsten om hun gebieden sterker aaneen te smeden en zodoende zowel binnen- als buitenlands tot een grote machtsontplooiing te komen. Boven plaatselijke wetten, regels en gebruiken kwamen nieuwe centrale wetten en regels. Boven plaatselijke ebsturen kwamen nieuwe centrale instellingen. Dit beleid werd ook sterk gestimuleerd door het voortdurende geldgebrek van de vorsten en hun streven naar godsdienstige eenheid.
Centrumpartij(in Duitsland) Katholieke politieke partij tijdens de Republiek van Weimar 1918-1933.
Centurio Was een rang in het Romeinse leger. De centurio had het bevel over een centuria. Zo'n centuria bestond uit ongeveer honderd man en daarom is een andere naam voor de centurio ook wel honderdman.
Cesare Beccaria Schreef in 1764 een beroemd geworden boek: “Over misdaden en Straffen” Waarin hij stelde dat straffen dusdanig dienen te zijn dat mensen zich voortaan zouden onthouden van overtreding van de wetten.
Chantage Bedreiging met smaadschrift of openbaring van een “geheim” met het oogmerk zich of een ander wederrechtelijk te bevoordelen. Het delict wordt alleen vervolgd na het indienen van een klacht door het slachtoffer.
Chapman Catt, Carrie 1859-1947 Vooraanstaande vrouw uit de vredes- en kiesrechtbeweging, onder andere oprichter van deLeague of Woman Voters en Conference on the Cause and Cure of war. Had uitgebreide internationalen contacten , onder andere met Aletta Jacobs en Rosa Manus.
Chauvinisme Overdreven liefde voor het eigen volk.
Chemische wapens Wapens waarbij gebruik wordt gemaakt van bijvoorbeeld chloor-, fosgeen- en mosterdgas.
Chloorgas Zie chemische wapens.
Christelijk-Historische Unie Politieke Partij waarin zich in 1908 o.l.v. de Savornin Lohman die protestanten verenigden, die zich niet langer konden verenigen met de orthodox-gereformeerde en tegelijk sociaal - vooruitstrevende koers van de Anti-Revolutionaire Partij van Abraham Kuyper.
Christelijk Nationaal Vakverband (CNV) Vakcentrale op protestants-christelijke grondslag, opgericht in 1909
Christelijk-Orthodox Behorend tot de Grieks- of Russische-Orthodoxe Kerk die zich in de Middeleeuwen van de Katholieke Kerk heeft afgescheiden.
Christelijke Vereniging Zedenopbouw organisatie die al dateert van het einde van de negentiende eeuw. Ging zich na de Tweede Wereldoorlog bezighouden met gezinsproblemen en seksualiteit. In de loop van de jaren vijftig nam de vereniging een steeds genuanceerder standpunt in over geboortebeperking, terwijl ook op seksueel gebied steeds minder verboden was.
Christendemocraten Aanhangers van de christendemocratie.
Christendemocratie Stroming die de parlementaire democratie zo wil organiseren als volgens haar de wil van God is.
Christendom Christelijke godsdienst, waarin het geloof van Jezus Christus als Zoon van God centraal staat. Monotheïstische godsdienst, gesticht door de volgelingen van Jezus Christus. In tegenstelling tot de Joden geloofden de Christenen (vandaar de naam) dat de Messias, Christus al gekomen is. Dankzij zijn lijden is het mogelijk voor de mensen om voor hun zonden vergeven te worden. De christenen geloven dat Christus de zoon van God is, in tegenstelling tot de moslims die zeggen dat hij een profeet en vooral een mens was. De christenen geloven in de Drie-eenheid:God , Christus en de Heilige Geest.
Christenvrouwenbond In 1919 opgerichte christelijke vrouwenorganisatie, die tot doel had 'voorlichting van de vrouw betreffende maatschappelijke en staatkundige vraagstukken in overeenstemming met de 'grondslag'. Neemt onder andere stelling tegen het buitenshuis werken van gehuwde vrouwen.
Christianitas De gemeenschap van christenen, die alleen het (Latijns) christelijke geloof gemeen hebben.
Chroesjtsjov Russische politicus die enige tijd na Stalins dood in 1953 de leider van de Sovjet-Unie werd. Hij zette de destalinisatie in en pleitte voor vreedzame Coëxistentie met het Westen.
Churchill Brits staatsman, conservatief regeringsleider van Groot Brittannië in de periode 1940-1945 en 1951-1955. In 1946 hield hij als oppositieleider twee opvallende redevoeringen over de internationale politieke verhoudingen. In maart hield Churchill de Fulton-rede, die een keerpunt betekende in de verhouding tussen de Sovjet-Unie en de westelijke geallieerden. In september volgde de Zürisch-rede, waarin hij opriep tot een verenigd Europa en een verzoening tussen Frankrijk en Duitsland noodzakelijk achtte.
CDU (Christelijk -democratische Unie) Linkse confessionele partij; pacifistische trekken; arbeidsaanhang; sloot zich na de Tweede Wereldoorlog bij de nieuwe partij van de arbeid aan.
CDU( Christen democratische Unie) Duitse naoorlogse politiek partij. De CDU laat zich leiden door christelijke beginselen. Tijdens de koude oorlog keerde de CDU zich fel tegen het communisme. De CSU is de Beierse zusterpartij. In Berlijn vormen ze samen de CDU-CSU fractie.
CHU (Christelijk-Historische Unie) Protestantse partij, eind 19e eeuw ontstaan als afsplitsing van de ARP, die zich inzette voor eigen scholen, betaald door de overheid. In 1908 verenigden deze Vrij-Antirevolutionairen zich o.l.v. De Savorin Lohman met enkele andere groepen tot de Christelijk Historisch Unie. Ging in 1980 op in het CDA.
Cicero Romeinse schrijver, politicus en filosoof.
CID Centrale inlichtingendienst.
Civilisatieproces De mensen werden beschaafd door een elite.
Clari, Robert van, Een eenvoudig ridder uit Picardië en één van de deelnemers aan de Vierde Kruistocht (1204). Hij heeft over de kruistocht een verslag geschreven: 'La conquête de Constantinople'.
3/5-Clausule Bepaling in de grondwet van de VS die de slaven in de zuidelijke staten voor 3/5 meetelde als bevolking en dus gunstig was bij de zetelverdeling in het Huis van Afgevaardigden. In het veertiende Amendement is de clausule ongedaan gemaakt
Clearing Letterlijk verrekening; schulden aan of van het buitenland konden door middel van clearing 'tegen elkaar' worden weggestreept, verrekend worden.
Cleopatra Koningin van Egypte, van Griekse afkomst.
Cliëntèle systeem Hierbij raakt de macht in een land in handen van een kleine groep mensen rond de machthebbers in een land.
Clovis

Frankische leider (458 – 511) die er in slaagde een groot aantal Frankische rijkjes ( Merovingers) te verenigen.

Club van Rome Een in 1968 opgerichte particuliere organisatie met als voornaamste doelstellingen: het onderzoeken van de samenhang tussen verschillende wereldproblemen op het gebied van economie en het milieu. de bekendste publicatie was Rapport van de club van Rome 'grenzen aan de groei' (1972). Kern van dit rapport: de bevolkinggroei moest worden gestopt. De milieuverontreiniging moest worden afgeremd en het grondstoffenverbruik moest worden verminderd.
CNV ( Christelijk Nationaal Vakverbond) Vakcentrale van protestants christelijke vakverenigingen; onderdeel van protestantse zuil; kleinste van de drie grootste vakcentrales. NVV, RKWV en CNV.
Coalitie Samenwerkingverbond tussen partijen om een gezamenlijk doel na te streven.
Coalitieregering Kabinet dat bestaat uit vertegenwoordigers van verschillende partijen. In ons land is er altijs sprake van een coalitieregering omdat geen enkele partij in staat is meer dan de helft van de stemmen te verkrijgen bij verkiezingen.
Coalitie van rechts benaming van regeringssamenwerking van de confessionele partijen RKSP, ARP en CHU tijdens het Interbellum; het onderscheidt rechts-links in de Nederlandse politiek stamt uit de negentiende eeuw toen de confessionele kamerleden rechts van de voorzitter zaten.
Cobragroep Experimenteel werkende groep kunstschilders, verwant aan de vijftigers in d eliteratuur, die vanaf ongeveer 1948 nationaal en internationaal sterk de aandacht op zich vestigden. tot deze groep behoorden o.a. Appel, Constant, Corneille en Lucebert.
Code Napoléon Frans Burgerlijk Wetboek dat onder leiding van Napoleon Bonaparte in 1804 gereed kwam en werd ingevoerd in alle landen die onder Frans invloed kwamen, waaronder Nederland.
Code Penal Deze werd in 1811 ingevoerd als opvolging van het crimineel wetboek van 1809. Hierbij werd dwangarbeid afgeschaft en de algehele verbeurdverklaring van goederen.
Coen, Jan Pietersz. Gouverneur-generaal van de VOC. Stichter van Batavia. In 1622 gaf Coen opdracht tot een strafexpeditie naar de Banda-eilanden om het specerijenmonopolie af te dwingen.
Colijn, Hendrik Leider van de ARP; symbool van de Nederlandse economische politiek in de jaren dertig, de aanpassingspolitiek. Tot ver buiten zijn eigen partij bewonderd om zijn standvastige en ferme politiek. Maar om diezelfde reden ook gehaat en gevreesd door zijn politieke tegenstanders. Hield te lang van standaard en de gouden standaard en de gave gulden in de jaren dertig maar moest uiteindelijk toch de gulden devalueren.
Collaboratie Samenwerken met de bezetter (van Nederlanders met Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog).
Collatierechten Zijn stemrechten voor de verkiezing van een predikant.
Collectieve Sector Hiermee wordt bedoeld zij die werken in dienst van de overheid.
Collectief leiderschap Het leiderschap in de Sovjet-Unie wordt collectief genoemd omdat formeel alle besluiten door een groep, collectief, worden genomen. In feite duidt men er eerder een principe mee aan dan een historische werkelijkheid, omdat men, ook in tijden toen één man alles bedisselde, bleef spreken van collectief leiderschap.
Collectivisatie Boerenbedrijven van een dorp werden in de Sovjet Unie samengevoegd tot één groot bedrijf, een kolchoz. de nieuwe bedrijven moesten goedkoop graan leveren voor de arbeiders in de steden. De landbouwwinsten werden door Stalin grotendeels geïnvesteerd in de industrie.
Collectivisering Het streven om in een maatschappij zoveel mogelijk onder gemeenschappelijk beheer te brengen en zo weinig mogelijk aan het particuliere initiatief over te laten.
College van Vertrouwensmannen Een groep van prominente politici en vertegenwoordigers van het verzet, in augustus 1944 benoemd door de regering in Londen met als taak het regeringsgezag te vertegenwoordigen tussen het moment van capitulatie en het optreden van de regering; zijn voornaamste taak was orde en rust te bewaren.
Collegiale rechtspraak Men spreekt met meerdere rechters recht.
Collegium Philosophicum Staatsinstelling opgericht in Leuven in 1825, voor d evoorpopleiding van katholieke priesters in de zuidelijke gewesten; opgeheven in 1830.
Colons Europese - meestal Franse - kolonisten die zich al sinds generaties in Algerije hadden gevestigd. Zij vormden met ongeveer 1 miljoen inwoners een minderheid in Algerije en waren tegen d eonafhankelijkheid van Algerije.
Colloseum Het grootste amfitheater in Rome. In het Colloseum werden gladiatorengevechten gehouden
Comecon Raad van Wederzijdse Economische Hulp. De in 1949 opgerichte economische organisatie van alle communistische staten in Oost-Europa (behalve Joegoslavië en Albanië) en de Sovjet-Unie.
Commando economie Door Lenin begonnen beleid dat de gehele economie centraliseerde. de overheid plande de gehele productie en distributie van goederen, meestal over een periode van meerdere jaren. de planning in Rusland was het werk van de 'Staatsplancommissie' (Gosplan).
Commissaris der koningin De door de Kroon benoemde voorzitter van Gedeputeerde en Provinciale Staten.
Commissie Groep kamerleden uit verschillende fracties die zich met een bepaalde sector van het beleid bezighouden.
Communisme/socialisme Maatschappijmodel waarin alle productiemiddelen eigendom zijn van de staat. de staat wordt geleid door de communistische partij, die aangezien er in een communistische samenleving geen klassentegenstellingen bestaan, de belangen van de hele bevolking behartigt. Communistische staten kennen daarom een eenpartijstelsel. Het communisme ontleent veel aan het werk van Karel Marx, maar vestigde zich in staten waar Marx dat niet verwacht had. De eerste en belangrijkste communistische staat was de Sovjet-Unie, die na 1917 het communisme probeerde te verspreiden over de rest van de wereld. De Tweede Wereldoorlog en de dekolonisatie boden daar gelegenheid voor. In veel koloniën ging de strijd om onafhankelijkheid en communisme hand in hand. Noord-Viëtnam is daar een goed voorbeeld van. Communisten willen de samenleving vooral door revolutie bereiken, socialisten vooral door een geleidelijke (evolutionaire) aanpak.
Communistische fase Volgens Marx het einddoel van de menselijke ontwikkeling. Er zal dan een samenleving zijn zonder klassen waarin voor ieder geluk en welvaart is.
Communisten Mensen die het communisme door middel van een revolutie willen invoeren.
Communistische partij Politieke organisatie die in communisme in een land wil invoeren.
Communistische Partij Holland CPH, sinds 1935 Communistische Partij Nederland (CPN). Een op de Sovjet-Unie geïnspireerde stalinistische partij. Na de Tweede Wereldoorlog behaalde men in Nederland 10% van de toen 100 zetels in de Tweede Kamer.
Communistische Wereldrevolutie De omverwerping van het kapitalisme en de vestiging van het communisme in de hele wereld. De stichter van de eerste communistische staat, Lenin, meende dat het communisme alleen levensvatbaar zou zijn als er een wereldrevolutie uitbrak. de Sovjet-Unie moest de revolutie in andere landen dan ook met alle middelen bevorderen. De VS meenden dat ook na Lenin de Sovjet-Unie nog uit was op de wereldrevolutie. De Sovjet-Unie liet inderdaad weinig na om de verspreiding van het communisme te bevorderen. Een interessant historisch debat is of zij dit deed uit angst voor 'omsingeling' door agressief-kapitalistische staten (uit zelfverdediging dus), vanuit een welbewust 'aanvalsplan', of gewoon uit opportunisme.
Compositiefoto Met behulp van getuigen een portret maken van een mogelijke verdachte.
Compromis Verbond uit 1565 van rooms-katholieke en protestantse lage edelen, dat in 1566 leidde tot het smeekschrift aan Margaretha van Parma waarbij werd gevraagd om stopzetting van de kettervervolging.
Compromise of 1850 In 1850 werd door toedoen van Henry Clay door de noordelijke en zuidelijke staten overeengekomen dat enerzijds California slavenvrij zou worden, maar anderzijds dat in de territoria Utah en New Mexico de bewoners in de toekomst zelf zouden mogen beslissen over wel of geen slavernij, en dat het noorden moest instemmen met een nieuwe, strenge Fugitive Slave Act.
Concentratiekampen Kampen voor het opsluiten van grote aantallen tegenstanders van een regiem; in Duitsland tijdens de nationaal-socialistische heerschappij kwamen er zeer veel en ook in de bezette gebieden; in Nederland waren de kampen Vught en Amersfoort berucht; doorgangskamp Westerbork was voor meer dan 100.000 joodse Nederlanders het laatste verblijf in Nederland; van daaruit werden ze naar vernietigingskampen vervoerd zoals Auschwitz en Sobibor (hier werden 33.000 Nederlanders omgebracht).
Concessie Rechten die buitenlandse mogendheden in China wisten te verwerven, na de Opiumoorlog in d e19e eeuw. Ook: De tegenpartij tegemoet komen.
Concilie Kerkvergadering van vooral geestelijke leiders zoals bisschoppen en abten over vragen omtrent het geloof, de moraal binnen de katholieke Kerk.
Concilie van Trente Algemene vergadering van de Rooms-Katholieke Kerk in Trente (1545-1563). Hier werden vergaande besluiten genomen over de rooms-katholieke kerkleer, waardoor de Kerk zich beter kon verweren tegenover de protestanten (Contraformatie).
Conclusie Eindoordeel. In een conclusie wordt het antwoord op een hoofdvraag gegeven.
Concordaat Verdrag tussen de katholieke kerk en een wereldlijke staat.
Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa Een conferentie met als deelnemers alle Europese landen (behalve Albanië), de VS en Canada. De conferentie begon op 18 september 1973 en werd op 19 juli 1975 afgesloten met de akkoorden van Helsinki. Deze vielen in vier delen uiteen: teksten over veiligheid, samenwerking op het gebied van economie, wetenschap, technologie en milieu, samenwerking op humanitair gebied en over de vraag wat er met de resultaten van de conferentie gedaan moest worden.
Confessioneel Uitgaande van een bepaalde godsdienst.
Confessionele partijen Politieke partijen die de bijbel als richtsnoer van hun politieke handelen nemen.
Conflictmodel Politiek van de vakbeweging waarbij ervan wordt uitgegaan dat het meest kan worden bereikt door gebruik te maken van stakingen als middel om druk uit te oefenen op de werkgevers.
Conformisme De neiging van mensen om zich aan andere mensen aan te passen.
Confucianisme Chinese leer uit de 6e eeuw voor Chr. van Koeng Foetsoe (Confucius) die de nadruk legde op het juiste persoonlijke gedrag. Respect voor de meerdere.
Conglomeraat Gebied of bedrijf dat als los zand aan elkaar hangt (lett:samenklontering).
Congres Volksvertegenwoordiging bestaande uit de Senaat en het Huis van Afgevaardigden. Samen vormen ze het parlement van de VS.
Congress Party (India) Politieke partij in India, opgericht in 1885 als Indian National Congress, die eerst alleen hervormingen in Brits-Indië tot stand wilde brengen maar later naar zelfbestuur van India streefde.
Congres van Wenen Congres van Europese vorsten, kort na de val van Napoleon in 1815, waarop Europa opnieuw werd verdeeld.
Conjuncturele Werkeloosheid Werkeloosheid die ontstaat door een tijdelijke teruggang in de economie
Conjunctuur politiek Regeringsbeleid gericht op de beheersing van het economisch leven.
Conscriptie Systeem van militaire dienstplicht, waarbij een aantal dienstplichtigen wordt uitgeloot; ingevoerd in 1811.
Conservatieven Aanhangers van het conservatisme.
Conservatieve Partij Met de Labour-Partij vormde de Conservatieve Partij de twee grootste partijen van Engeland. Over het algemeen waren de Conservatieven voor het behoud van het Britse Imperium. De door de Labour-partij na 1945 begonnen politiek van dekolonisatie werd door hen niet echt afgekeurd.
Conservatisme Stroming die de samenleving wil houden zoals die is(dus geen veranderingen wil doorvoeren).
Consistorie Kerkeraad, vormt het bestuur van een calvinistische plaatselijke kerk.
Constitutie Ander woord voor grondwet.
Constitutio Criminalis Caralina' De strafcodificatie van Karel V voor de Duitse landen.
Constitutionele monarchie Koningschap waarbij de macht van de koning in een grondwet is beperkt.
Constitutionele Parlementaire Democratie

Dat is een staatsvorm waarbij het volk via een volksvertegenwoordiging (parlement), gebaseerd op de grondwet, de regering controleert.

Consul Belangrijkste ambtenaar in de Romeinse Republiek. er waren per jaar 2 consuls. De consuls waren de aanvoerders van het leger. Ze mochten wetten voorstellen en hadden het recht van veto ten opzichte van elkaar.
Consumptieve eenheid Groep mensen (meestal gezinnen) die gezamenlijk inkoopt en consumeert.
Consumptiemaatschappij Een samenleving waarin de mensen een overvloed aan producten kunnen kopen.
Containmentpolitiek De Amerikaanse politiek ten tijde van de Koude Oorlog om het communisme in te dammen. De VS wilden de verspreiding van het communisme voorkomen in de hoop dat het op den duur aan zijn eigen interne problemen ten onder zijn gaan. De bedenker, George Kennan een belangrijk Amerikaans diplomaat en Ruslandkenner, wilde de containmentpolitiek beperken tot een aantal voor de VS belangrijke gebieden, zoals Europa en Japan. Ook meende hij dat militaire middelen niet de hoofdrol moesten spelen. Vanaf 1950 werd de containment toegepast op de hele wereld en werden de militaire middelen allesoverheersend.
Contextuele archeologie: Opvatting dat archeologen onderzoek moeten doen naar de unieke omstandigheden waaronder mensen hebben geleefd en bepalen in hoeverre deze omstandigheden het leven van deze mensen hebben beïnvloed.
Contingentenstelsel In verdragen tussen een vorst en de VOC werd vastgelegd welke hoeveelheid (contingent) van een handelsproduct aan de Compagnie geleverd moest worden. In ruil bood de VOC bescherming. Het was een soort belasting.
Contigentering De overheid stelt vast hoeveel van een bepaald product mag worden gemaakt of ingevoerd.
Contrabande Smokkelwaar; in oorlogstijd aanduiding van goederen waarvan het vervoer naar de ene oorlogvoerende partij door neutrale landen door de andere oorlogvoerende partij is verboden.
Contra revolutie Tegenstanders van de revolutie. In de USSR scheldwoord voor politieke tegenstanders.
Contraseign De in 1848 ingevoerde verplichting dat elk Koninklijk Besluit ook getekend wordt door een minister. Vooral van belang in de negentiende eeuw. Tegenwoordig vooral de handtekening van een minister onder een door het parlement aangenomen initiatief-wetsvoorstel.
Contingentenstelsel In verdragen tussen een vorst en de VOC werd vastgelegd welke hoeveelheid (contingent) van een handelsproduct aan de Compagnie geleverd moest worden. In ruil bood de VOC bescherming. Het was een soort belasting.
Contingentering Het beperken van de invoer of uitvoer door vaststelling van bepaalde hoeveelheden, die in- of uitgevoerd mogen worden.
Continent Vasteland van Europa.
Continentaal stelsel Poging van Napoleon, ingevoerd in 1806, om door middel van een blokkade de handel met Engeland te vernietigen. Het werkte eigenlijk averechts omdat Frankrijk zo vijanden kreeg.
Continuïteit Een ontwikkeling zet zich voort.
   
Contra-Reformatie Acties van de Katholieke Kerk om de Hervorming ongedaan te maken.
Contractarbeiders Arbeiders uit Brits - Indië en Java die een contract tekenden om vijf jaar op een Surinaamse plantage te werken.
Contractkoelies Wegens het tekort aan arbeidskrachten op Sumatra werden meer dan 100.000 contractarbeiders geronseld. De omstandigheden waaronder deze koelies werkten waren mensonterend.
Conventionele bewapening 'Gewone' wapens zoals kanonnen, tanks, vliegtuigen, helikopters.
Coöperatie Samenwerkingsverband van personen die gezamenlijk hun economische positie willen verbeteren.

Letterlijk: samenwerking. In de USSR vanaf 1931 een collectief bedrijf, waarin de boeren o.a. recht hadden op klein stukje eigen grond.

Coöptatie Methode van verkiezing van nieuwe bestuursleden e.d. waarbij de zittende leden de nieuwe aanwijzen.
Coornhert Liga In 1971 opgerichte vereniging en bestaat uit leden die betrokken zijn bij de strafrechtspleging. De vereniging is genoemd naar de dichter en humanist Dirk Volkertz. Coornhert (1522-1590), die tijdens zijn verblijf in de Gevangenpoort te Den Haag (1567-1577) belangstelling kreeg voor de strafrechtpleging. In zijn daar geschreven “ Lof van de Ghevangenisse” wees hij erop dat het niet voldoende was misdadigers te straffen; er moest ook aan hun heropvoeding worden gedacht, een voor die tijd revolutionaire uitspraak. De Coornhert-Liga zet zich in voor de grondrechten en vrijheden van verdachten en veroordeelden en draagt in dit kader, o.m. via alternatieve justitiebegrotingen, ideeën aan voor structurele hervormingen op het gebied van strafrecht en strafrechtspleging.
Corinthische bouwstijl Griekse stijl van tempelbouw. de tempels hebben slanke zuilen. de zuilen staan op een voetstuk. Ze hebben aan de bovenkant veel versieringen in de vorm van bladeren.
Corporatie Samenwerkingsverband van werkgevers en werknemers, met name in Italië.
Corporaties Grote bedrijven, gefinancierd door aandeelhouders en geleid door managers, die de markt monopoliseren.
Corporatisme Opvatting over een ideale inrichting van de samenleving; populair in katholieke kring; aanvaardde de klassetegenstellingen, maar ging er van uit dat deze met elkaar verzoend konden worden, op basis van onderlinge solidariteit in samenwerkingsverbanden, corporatieve instellingen; werkgevers en werknemers, kapitaal en arbeid zijn organenen van een levend geheel, de maatschappij. Het corporatisme gaat uit van een organische samenleving; de corporatieve instellingen zouden dus ook regelgevende en wetgevende bevoegdheden krijgen.
Corridor Smalle strook land die de naar Arnhem oprukkende geallieerde troepen veroverden tijdens Operatie Market Garden september 1944.
Corruptie Omkoping; mensen met een machtspositie oefenen hun macht niet rechtvaardig uit ten gunste van iedereen, maar zijn voor geld bereid sommigen voordeel te bezorgen.
Cort van der Linden Minister-president (1913-1918) van het naar hem genoemde kabinet dat in 1917 een belangrijke grondwetsherziening tot stand brengt: Algemeen kiesrecht en financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs.
Cotton Gin Uitvinding van Eli Whitney uit 1793, waarmee de zaadjes uit de katoenpluis werden verwijderd.
CPN Communistische Partij Nederland. Kleine uiterst linkse, op Moskou georiënteerde partij(De voortzetting van de in 1909 als afsplitsing van de S.D.A.P. ontstane Sociaal-Democratische Partij); scherp bestreden door de Duitsers; vooral na de aanval van Hitler op de Sovjet-Unie erg actief in het verzet; speelde ook een rol in de Februaristaking; leed grote verliezen; kwam na de verkiezingen van mei 1946 met tien zetels in de Tweede Kamer (toen 100 zetels).
Creationisten Dat zijn mensen die geloven dat de aarde en alles wat hierop leeft het gevolg zijn van een Gecreëerde schepping.
Creolen(Latijns-Amerika) In Amerika geboren blanken.
Creolen(Suriname) Afstammelingen van Afrikaanse slaven.
Crimineel Handboeck Handleiding van het strafrecht uit 1554 van Joost de Damhouder, het kreeg 22 Latijnse en 11 Nederlandse drukken en had grote invloed op de rechtspleging.
Crimineel Wetboek In 1809: Wetboek ingesteld door Lodewijk Napoleon met een betrekkelijk zacht strafstelsel en een vrij grote mate van speelruimte van de rechter bij de straftoemeting. De doodstraf bleef bestaan.
Criminele Ordonnanties Deze werden door Fillips II in 1570 uitgevaardigd met als voornaamste doel eenheid van rechtspraak te bevorderen.
Crisis van 1929 Grote economische teruggang die begon in 1929 in de VS en zich daarna over grote delen van de wereld uitbreidde.
Cubacrisis Conflict tussen de VS en de SU over de plaatsing van Russische kernraketten op Cuba in 1962. President Kennedy reageerde door middel van een zeeblokkade en er dreigde een derde Wereldoorlog. De crisis leidde in 1963 tot een verdrag over kernproeven tussen de VS en de SU, de Test Ban Traety. Aanleg hot-line tussen het Witte Huis en het Kremlin.
Culmineren Het toppunt bereiken.
Culturele revolutie Poging om een Chinese vorm van communisme op te bouwen(1966) onder leiding van Mao Zedong. Terreur Rode Brigades. Paste in Mao's visie van permanente revoluties. De culturele revolutie liep uit op een chaos waaraan het leger een einde maakte(1976).
Cultuur Het denken en doen van een bepaalde bevolkingsgroep; uitingen van een cultuur zijn: politiek, economie,wetenschap, kunst, techniek, godsdienst en gewoonten van een bepaalde samenleving.
Cultuurhistorische archeologie Opvatting dat archeologen prehistorische culturen aan de hand van uiterlijke kenmerken moeten beschrijven.
Cultureel Pluralisme Culturele veelvormigheid van de maatschappij, die aangeduid wordt als een mozaïek van culturen.
Cultuurprocenten Toelage de Nederlandse en inheemse bestuurders ontvingen voor de opbrengsten van het Cultuurstelsel in hun gebied.
Cultuurstelsel Een economisch plan, bedacht door Johannes van den Bosch, om het verarmde Java winstgevend te maken. De staat regelde de explatatie van Java zelf. Stelsel van overheidsmonopolie in Nederlands-Indië tussen 1830 en 1870 waarbij de Javanen verplicht waren op een vijfde van hun grond producten te verbouwen die de Nederlandse overheid in Europa met winst kon verkopen, zoals, koffie,thee,suikerriet, indigo en tabak. In ruil kregen zij een plantloon. verder moesten zij landrente betalen en herendiensten leveren.
Jim Crow-wetten Apartheidswetten tegen zwarten in de Zuidelijke deelstaten na de Burgeroorlog in de VS.
Curzonlijn Een naar de Engelse minister Curzon genoemde lijn in Polen (1920). Engeland beloofde toen om Polen te hulp te komen als de Russen de Curzonlijn zouden overschrijden. De tegenwoordige Pools-Russische grens loopt ongeveer langs de Curzonlijn.