We hebben 146 gasten online

Geschiedenis

Recensie 'Zwarte trots, witte schaamte? Over kolon...
20 juli 2020 09:29

Dit boek gaat over kolonialisme en het hedendaags racisme, over de botsing tussen de zwarte trots en de witte schaamte en is gebaseerd op meer dan dertig jaar persoonlijke ervaringen en studiewerk.   [ ... ]

GeschiedenisVerder lezen
Recensie 'Breuklijnen' Harry Stroeken (red)
25 aug 2018 09:24

De ondertitel van het boek 'Breuklijnen' vermeldt Priesters in overgangstijd. In 'Breuklijnen'vertellen negen (ex-) priesters hun verhaal. Zij hebben het grootseminarie veelal gedaan in de jaren vijft [ ... ]

GeschiedenisVerder lezen

E-Historische termen

Gepost in Historische termen

E Historische termen- en begrippenlijst

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

EBI

Extra beveiligde inrichting. Dat zijn gevangenissen die extra zijn beveiligd om uitbraakpogingen te verijdelen. De bekendste is in Vught.

ECU Afkorting voor European Currency Unit. Zie EMS.
Economie De manier waarop mensen in hun levensonderhoud voorzien en hun inkomsten verdelen. Alles waarmee in een land geld verdiend wordt (landbouw,industrie,handel). Ook: wetenschap die het menselijk streven naar welvaart bestudeert.
Economische crisis Terugslag in de bedrijvigheid meestal gepaard gaande met en sluiting van bedrijven en met werkloosheid.
Economische crisis 1929 Grote economische teruggang die begon in 1929 in de VS en zich daarna over grote delen van de wereld uitbreidde.
Economisch liberalisme Leer dat een zo groot mogelijke vrijheid van handelen op economisch gebied de meeste welvaart oplevert.
Economisch Imperialisme' Terugslag in de bedrijvigheid meestal gepaard gaande met en sluiting van bedrijven en met werkloosheid.
Economische Depressie Verloop van het economisch leven dat wordt gekenmerkt door een periode van neergang.
Economische Integratie Proces waarbij bepaalde gebieden steeds meer toegroeien naar economische eenheid, en tolgrenzen en andere belemmeringen voor het handelsverkeer verdwijnen.
Economische Ordening Maatschappelijke organisatievorm voor het economische leven (economisch systeem).
Economische en Sociale Raad Eén van de hoofdorganen van de VN zet zich in voor meer welvaart, een betere gezondheid en meer samenwerking op de gebieden van onderwijs, kunst en opvoeding.
Economische wereldconferenties Onder auspiciën van de Wereldbank gehouden conferenties die tot doel hadden de tariefmuren te slechten (Genève 1927 en Londen 1931).
ECRM (Europese Conventie van de Rechten van de Mens) Een verdrag uit 1950 waarin een aantal Europese landen zich verplichtte bepaalde mensenrechten na te leven.
Edelweisspiraten Groepen jongeren die in Duitsland in verzet kwamen tegen het drillen van de Hiltlerjugend.
Edict van Nantes Verordening uit 1598 van de Franse koning Hendrik IV die de Hugenoten ( Franse protestanten) een belangrijke mate van godsdienstvrijheid gaf alsmede burgerrechten verleende. Lodewijk XIV herriep het edict in 1685. Dit leidde tot een massale uittocht van ca. 400.000 Hugenoten. Vele gingen naar de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden.
Edison, Thomas Alva (1847-1931) Populair uitvinder; Vestigde in 1876 in Menlo Park een fabriek en een laboratorium; vond o.a. de gloeilamp, microfoon en de fonograaf uit. Had 1400 patenten op zijn naam staan.
EEG (Europese Economische Gemeenschap) Samenwerking tussen de Benelux, Frankrijk , Duitsland en Italië op economisch gebied (1957).
Eenheidsstaat Staatsvorm onder een centraal bestuur (regering) dat in alle belangrijke staatszaken meer zeggenschap heeft dan de besturen van eventuele deelstaten, gewesten of provincies - dit in tegenstelling tot een federale staat. Nederland werd met de stichting door de Fransen van de Bataafse Republiek in 1795 een eenheidsstaat.
Eenheids vakcentrale (EVC) Centrale van vakbonden, opgericht in 1945; radicale koers; afwijzing samenwerking met werkgevers en werknemers en voor de klassenstrijd. Invloed van communisten in EVC was groot. De EVC gaf leiding aan een havenstaking in 1946 in Rotterdam. Stierf een langzame dood na de wederoprichting NVV
Eenparigheid Beleid waarbij besluiten alleen met algemene stemmen moeten worden aangenomen.
Eenpartijstaat Een staat waarin maar één partij is toegestaan of alleen de macht heeft. In de USSR was dat de Communistische Partij sinds 1921.
Eerste Kamer Nu ook wel 'Senaat' genoemd deel van de Staten-Generaal, bestaande uit 75 leden die door de Provinciale Staten gekozen zijn (getrapte verkiezing om de vier jaar). De Eerste Kamer was oorspronkelijk in 1815 door Koning Willem I ingesteld om de besluiten van het parlement (de Tweede kamer) te kunnen controleren. De Eerste-Kamerleden (door Willem I zelf benoemd uit de kring van vertrouwelingen) konden de besluiten van de Tweede Kamer bekrachtigen of verwerpen.
Eerste Kruistocht de eerste militaire expeditie naar het Heilige Land, naar aanleiding van de verovering van Jeruzalem door de Turken (1096-1099). eindigde met de vestiging van de kruisvaarderstaten.
Eerste Minister Voorzitter van de Ministerraad, meestal aangeduid als minster-president of premier.
Eerste Wereldoorlog Wereldwijde oorlog in de periode 1914-1918.
Eervolle vrede het doel van president Nixon in de Vietnam oorlog. Nixon streefde ernaar de Amerikaanse troepen terug te trekken, zonder dat dit tot de ondergang van Zuid-Vietnam zou leiden. De VS zouden hiermee hun gezicht redden.
EG (Europese Gemeenschap) Samenwerking van eerst zes en later twaalf staten in Europa op economisch en politiek gebied (1967).
Egalitair De verschillen tussen mensen zijn beperkt.
EGKS (Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal) Samenwerkingsverband tussen West-Europse landen om gezamenlijk de kolen- en staalproductie te beheren(1951)
EG-markt de landen van de Europese Gemeenschap hadden een gemeenschappelijke 'binnenmarkt' waarop geen importtarieven werden geheven.
Einhart Biograaf van Karel de Grote.
Elbe-politiek Poging van Caesar Augustus om het Germaanse gebied tot aan de Elbe te veroveren.
Einsatzgroepen Speciale eenheden van de SS die in de veroverde Russische gebieden tot taak hadden de Joden dood te schieten.
Elite Mensen die belangrijke functies in de samenleving bekleden.
Elitair Behorend tot een bevoorrechte groep.
Ellis Island Eilandje in de haven van New York dat van 1892 tot 1954 als doorgangsstation diende voor immigranten.
Emancipatie Het verkrijgen van gelijke rechten voor d ewet; het als gelijke behandeld worden.
Emerita Augusta (Merida) Een kolonie in Spanje van voornamelijk Romeinse veteranen (oud-soldaten).
Emigratie Verhuizing naar een ander land met de bedoeling je daar blijvend te vestigen.
Emigratie 1555-1588 vertrek van groepen mensen naar een ander land. Emigratie kwam in de Nederlanden tussen 1555 en 1588 veel voor. Om religieuze, politieke en economische redenen trokken mensen naar andere gewesten en andere landen. een enorme emigratiegolf van zuid naar noord trad op toen Parma met de herovering van van de gewesten begon. maar al onder Karel V waren duizenden protestanten naar het buitenland gevlucht. Alva's optreden had ook een emigratiegolf tot gevolg.
Emma,

Koningin en regentes 1858 – 1934 prinses van Waldeck-Pyrmont trouwde in 1879 met koning Willem III. Na het overlijden van Willem III in 1890 werd zij koningin-regentes voor hun tienjarige dochter Wilhelmina. In 1898 maakte zij plaats voor haar dochter.

Empire Imperium: Oorspronkelijk een Romeinse term. Later werden de grote koloniale rijken met deze term aangeduid.
EMS Afkorting van Europees Monetair Stelsel. een op 13 maart 1979 in werking getreden regeling ter bevordering van een nauwere monetaire samenwerking binnen de EG, die moet leiden tot een zone van monetaire stabiliteit binnen Europa. De kern wordt gevormd door een wisselkoersregeling. De onderlinge koersschommelingen worden binnen nauwe grenzen gehouden, zodat het bedrijfsleven weet waar het aan toe is. Voor de berekening van deze grenzen worden de wisselkoersen der deelnemende valuta's uitgedrukt in ECU. Men sprak van de 'Europese slang'.
EMU Afkorting van Economische en Monetaire Unie. In 1971 besloot de Raad van Ministers om een economische en monetaire unie tot stand te brengen. de kern van deze unie vormt een stelsel van onderling vaste en onveranderlijke wisselkoersen. Zie ECU.
'Enclosed' Omsloten stuk land;
Encycliek Pauselijke rondzendbrief.
Encycliek Quadragesimo Anno Zendbrief, getiteld 'na veertig jaar' , waarin paus Pius de XI zich over het sociale vraagstuk uitspreekt (1931) in navolging van Paus Leo XIII die zich in 1891 in zijn encycliek Rerum Novarum (van nieuwe dingen) zowel tegen het kapitalisme als socialisme keerde.
Encyclopédie De eerste grote encyclopedie ter wereld, uitgegeven in Frankrijk in d ejaren 1751 tot 1772. Er werkten beroemde schrijvers als Voltaire, Diderot en Rousseau aan mee.
Endlösung Vernietiging van de Duitse Joden waartoe nazi-Duitsland besloot op de Wansee-conferentie.
Engelandvaarder Persoon, die meestal met een bootje, erin slaagde Engeland te bereiken, vaak om zich aan te sluiten bij de geallieerde strijdkrachten.
Engelse zeeoorlogen

Viermaal voerden Engeland en de Republiek oorlog met elkaar: in 1652-1654, 1665-1667, 1672-1674 en 1780-1784. Rivaliteit tussen beide handelsnaties en Europese machtspolitiek waren de voornaamste oorzaak. Behaalde de Nederlandse vloot in de eerste drie oorlogen roemruchte overwinningen waarmee Michiel de Ruyter zijn faam verwierf, in de laatste oorlog was de Nederlandse vloot geen partij meer voor de Engelsen. Economische schade en een politieke crisis waren het gevolg van deze vierde oorlog.

Englandspiel Benaming van het 'spel ' dat de Duitse contraspionage speelde met de Britse Dienst voor Speciale Operaties; De Duitsers misleiden de Britten doordat ze de code kenden en zelf de radioverbindingen met Engeland in stand hielden. Veel gedropte Britse en Nederlandse agenten werden meteen na de landing gevangen genomen. het kostte tientallen Britten en Nederlanders het leven.
Enola Gay Bommenwerper die de eerste atoombom op Hirosjima zou werpen.
Epidemische heksenjacht Term die nu gebruikt wordt om aan te tonen dat veel vrouwen die werden vervolgd wegens het beoefenen van hekserij, ten onrechte werden vervolgd. Elke alleenstaande vrouw was haar leven niet zeker. Vandaar dat we spreken van een epidemie.
Episcopaat Bisschoppen van b.v. Nederland.
Epos Een lang verhaal in de vorm van een gedicht over mensen die heldendaden hebben verricht.
EPS (Europse Politieke Samenwerking) Samenwerkingsverband tussen ministeries van Buitenlandse Zaken(sinds 1972) om tot een gemeenschappelijk buitenlands beleid te komen.
EPU Afkorting van Europese Politieke Unie. In 1961 dient De Gaulle via zijn minster Fouchet een plan in om te komen tot een Europese Politiek Unie, dat wil zeggen politieke en economische samenwerking tussen staten van de EEG. Achter dit plan van een Europese Statenbond (Europa der vaderlanden) school de bedoeling West-Europa te maken tot een politiek, militair en economisch sterke derde macht tussen de VS en de Sovjet-Unie, die onder leiding zou staan van een met kernwapens uitgerust Frankrijk.
Equal Rights Amendement (ERA) Amendement op de Amerikaanse grondwet, voor het eerst ingediend in 1923, dat zich uitsprak voor gelijke rechten voor mannen en vrouwen in de gehele Verenigde Staten.
Erasmus Een van de bekendste Humanisten 1469-1536 (Lof der Zotheid).
Ereschuld Opvatting omstreeks 1900 dat Nederland niet alleen maar grondstoffen en producten uit Indonesië moet ha;en, maar er ook iets moet brengen.
Erfopvolging Het koningschap in Nederland wordt erfelijk verklaard door de wettige nakomelingen van koning Willem I.
Erfzonde Zondige toestand waarmee de mens door zijn geboorte belast is als gevolg van de zondeval van Adem en Eva,
Erosie Aardrijkskundige benaming voor de afschuring of uitholling door de werking van wind, water, zee en ijs. Erosie door stofwinden was een geduchte handicap in de ontwikkeling van de nieuwe 'landbouwgronden' in Noord-Kazachstan in het begin van de jaren zestig van de twintigste eeuw. de helft van de gronden werden toen vernield.
Establishment De gevestigde orde. De groep(en) die in een land de macht in handen heeft (hebben).
Ethische politiek (In Nederlands Indië) Maatregelen (1900)om het welzijn van het Indonesische volk te verbeteren, voortkomend uit de ereschuld gedachte(gezondheidszorg, onderwijs, bestuursraden). Het principe de kolonie als wingewest werd verlaten.
Etnische groep Een groep mensen met lichamelijke kenmerken die anders zijn dan bij andere groepen mensen. deze kenmerken zijn erfelijk, bijvoorbeeld de huidskleur
Etnische zuiveringen Het uit hun woongebied verdrijven, en in sommige gevallen ook vermoorden, van bevolkingsgroepen op grond van hun etnische afkomst.
Etno-archeologie Het bestuderen van groepen/stammen die nu ook nog leven van jacht en het verzamelen.
Etrusken Volk dat een koninkrijk vormde voordat Rome zich ontwikkelde tot het Romeins Imperium. (753-509)
EU (Europese Unie) Samenwerking tussen twaalf (sinds 2004:27) Europese staten op economisch, politiek, sociaal en cultureel gebied (1994).
Euripides Tragedieschrijver in Athene van de vijfde eeuw voor Christus.
Eurotom Organisatie voor het ontwikkelen van atoomenergie voor vreedzame doeleinden, opgericht in 1957, in 1967 met de EGKS en de EEG samengevoegd tot de EG.
Euro Gemeenschappelijke munt van de landen van de Europese Unie.
Europa der Vaderlanden Een van de Gaulle afkomstige uitdrukking: l'Europe des Patries, die hij in 1961 via het plan-Fouchet lanceerde. De bedoeling was dat bij de Europese integratie de nationale soevereiniteit zou domineren over de supranationale gedachte.
Europees Congres Bijeenkomst in den Haag in mei 1948 van verschillende min of meer particuliere organisatie, waar gesproken werd over de noodzaak van Europese samenwerking en eenwording. Doel van het Congres was 'ijveren voor een vrije uitwisseling van mensen, ideeën en goederen, voor een handvest voor de rechten van de mens, voor een Hof van Justitie dat toezicht houdt op naleving van het handvest en voor een Europese Vergadering waarin de levende krachten van alle deelnemende landen vertegenwoordigd zijn'. Het leidde tot de oprichting van de Raad van Europa in Straatsburg in 1949.
Europees Parlement Volksvertegenwoordiging van de landen van de EU, ingesteld in 1958.
Europese Akte Acte Unique. Ondertekend in februari 1986 en in werking getreden op 1 juli 1987. de Akte is een aanvulling en wijziging van het verdrag van parijs en het verdrag van Rome. Ze is bedoeld om de eenheid in de EG te versterken en is de basis voor wat er in 1992 in Europa zou veranderen.
Europese Commissie Dagelijks bestuur van de EU bestaande uit 20 commissarissen, die voorstellen doet aan de Raad van Ministers en zijn besluiten uitvoert.
Europese Defensie Gemeenschap(EDG) Frankrijk stelde in 1950 voor een Europese defensiegemeenschap op te richten, waarvoor ook Duitsland troepen zou leveren. Het plan moest enerzijds een antwoord bieden op de Sovjet dreiging, anderzijds voorkomen dat er weer een zelfstandig Duits leger zou ontstaan. De EDG werd uiteindelijk door Frankrijk zelf afgewezen, omdat Frankrijk geen afstand wilde doen van zijn eigen militaire zelfstandigheid.
Europese Economische Gemeenschap (EEG) Dezelfde landen die in 1951 de EGKS hadden opgericht, breidden hun samenwerking in 1957 uit met de oprichting van de EEG. Binnen de EEG werden bovennationale regels voor de economie opgesteld. De Europese samenwerking werd in de loop der jaren steeds meer aangeduid als de Europese Gemeenschap (EG). Bij een verdere versterking van de samenwerking werd de EG in 1992 omgedoopt tot de Europese Unie, om aan te geven dat de samenwerking nog verder was verdiept.
Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal(EGKS) In 1951 richtten Frankrijk, de Bondsrepubliek Duitsland, Italië en de Benelux- landen de EGKS op. Hiermee werd een gezamenlijk bestuursorgaan voor de kolenmijnen en de staalindustrie gecreëerd.
Europese Raad Vergadering van de regeringsleiders van de landen van de EU sinds 1973 , minimaal tweemaal per jaar.
EVA Afkorting van Europese Vrijhandels Associatie. in 1960 opgericht op initiatief van Groot-Brittannië als een soort organisatie zoals de EEG. Leden: Groot-Brittannië, Noorwegen, Denemarken, Zweden, Zwitserland, Oostenrijk en Portugal.
Evacuatieplannen Ter voorkoming van burgerslachtoffers aan de fronten van de Vesting Holland werden plannen opgesteld en uitgevoerd om tienduizenden Nederlanders te evacueren uit plaatsen waar zware strijd werd verwacht.
Evangeliën Vier verhalen over het leven van Jezus Christus en over wat hij predikte. Ze staan in het Nieuwe Testament.
Evenredige vertegenwoordiging Betekent dat vrijwel alle uitgebrachte stemmen meetellen voor de bepaling van de zetelverdeling. Het totale aantal uitgebrachte stemmen wordt gedeeld door het aantal zetels. De uitkomst daarvan heet de kiesdeler. Het aantal zetels is gelijk aan het aantal keren dat de kiesdeler afgerond wordt behaald. Vervolgens worden nog restzetelsverdeeld. Om ervoor te zorgen dat bij de kandidaatstellingen toch zekere mate van regionale spreiding mogelijk is, is het land wel verdeeld in 19 kieskringen. Dat heeft verder een administratieve functie. De uitslagen van alle kieskringen worden echter bij elkaar geteld.
Naast Nederland kent ook België een stelsel van evenredige vertegenwoordiging, maar anders dan in Nederland wordt dat gecombineerd met een districtenstelsel.
Duitsland kent een gemengd kiesstelsel waarbij evenredige vertegenwoordiging wordt gecombineerd met een meerderheidsstelsel (een twee stemmenstelsel).
Evolutieleer De opvatting (bedacht door Darwin) dat de dieren langzaam veranderd zijn en dat de mens via langzame verandering (evolutie) afstamt van een lager staande voorganger.
Excommunicatie Kerkelijke straf die een christen uitsluit van de gemeenschap van de gelovigen.
Executie Voltrekking van een vonnis; terechtstelling.
Exercitiegenootschappen Een soort paramilitaire burgerwachten in de steden (ook wel 'vrijkorpsen' genoemd), die zich oefenden in het hanteren van wapens en waarvan voornamelijk patriotten lid waren.
'Exodus' Schip waarmee Joden in 1947 Palestina probeerden te bereiken. Het schip werd door de Engelsen teruggestuurd naar Duitsland.
Expansief Uitbreidend, uitbreiding zoekend, van een land of van de macht van een land.
Extra-parlementair kabinet Een kabinet steunend op de meerderheid in de Tweede Kamer zonder dat er met deze meerderheid bindende afspraken over het regeringsbeleid zijn gemaakt.
Expressionisme Kunststroming, waarin de eigen gevoelens en indrukken van de kunstenaar voorop staan. Het Duits expressionisme getuigt veelal van een grote sociale bewogenheid.
Extremisten Politiek zeer bewuste mensen die tot het uiterste - het extreme - willen gaan om hun doel te bereiken en daarbij het gebruik van geweld niet schuwen.