We hebben 235 gasten online

Deel 3 Hongarije en de Hongaarse Opstand

Gepost in Midden en Oost-Europa

hoofd standbeeld stalin vlag Hongarije

 

3) De tweede fase van de Hongaarse Opstand (4-10 november 1956)

Zondagmorgen 4 november 1956 om vier uur wordt de Hongaarse hoofdstad gewekt door kanongebulder in de buitenwijken. De slag om Boedapest is begonnen. Generaal Béla Kiraly, commandant van de nieuwgevormde Nationale Garde, belt het ministerie van defensie om instructies. Tot zijn verbijstering wordt hij doorverbonden met generaal Janza, de voorganger van Pal Maléter als minister van defensie die op eigen (en Russisch?) initiatief op zijn post is teruggekeerd. Uiteraard heeft men in enkele dagen tijd de hogere legerrangen niet van stalinistische en pro-Russische officieren kunnen zuiveren, zodat het Hongaarse leger als geheel onbruikbaar is voor het verzet tegen de invallers. De strijd komt dus neer op de schouders van de vrijheidsstrijders. versterkt met politiemannen en militairen die de afzijdigheids politiek van de legerleiding negeren.

russische tanks in boedapestMet pantserwagens, artillerie. lichte en zware tanks dringen de Sovjets de stad binnen. Om 4.25 uur beschieten zij de kazernes aan de Budörsiboulevard. Een half uur later komt de Vrije Radio Kossuth in de lucht. Imre Nagy spreekt uit het parlementsgebouw, waar hij de nacht heeft doorgebracht: 'Vandaag zijn sovjettroepen bij het aanbreken van de dag een aanval op onze hoofdstad begonnen, kennelijk met de bedoeling de wettige Hongaarse democratische regering omver te werpen. Onze troepen vechten. De regering is op haar post. Ik maak dit feit bekend aan de bevolking van ons land en aan de gehele wereld.' In een daarop uitgegeven verklaring zegt Nagy: 'Het is mogelijk dat ik niet langer dan een of twee uur op mijn post kan blijven. Dit is de grofste vorm van interventie. In deze laatste ogenblikken verzoek ik de leiders van de revolutie het land zo mogelijk te verlaten. Vandaag is het Hongarije, morgen of overmorgen zal het de beurt zijn aan een ander land. omdat Moskou' s streven naar de wereldmacht geen grenzen kent. Het is slechts een kwestie van tijd.'

Op een golflengte die gewoonlijk door een regionale zender in West-Hongarije wordt gebruikt, onthullen ]ános Kádár en Ferencz Münnich hun politieke salto. Terwijl zij zich in publicaties tot en met 3 november achter Nagy hebben opgesteld, verklaren zij nu dat zij al op 1 november in Szolnok een pro-Russische Hongaarse contraregering hebben gevormd. Kádár zegt via een geluidsband (want hij bevindt zich in Moskou): ' De Hongaarse Revolutionaire Arbeiders- en Boerenregering, optredend in het belang van ons volk, onze arbeidersklasse en ons land, heeft het Russische opperbevel verzocht onze natie te helpen bij het vermorzelen van de duistere reactionaire krachten en bij het herstel van orde en rust in het land'.

De vermorzeling verloopt met grote wreedheid en angstige snelheid. Binnen enkele uren baant het sovjetgeweld zich een weg naar de belangrijkste punten in de hoofdstad: Donau- oevers, bruggen, radiostation, hoofdbureau van politie. Kort voordat de Russen om zes uur het parlementsgebouw omsingelen, glipt Nagy hun tussen de vingers door. Hij krijgt asiel in de Joegoslavische ambassade. Om 7.14 uur, als de Sovjets hun opmarsroute door Boedapest al met duizenden doden en gewonden hebben gemarkeerd, meldt Radio Kossuth: 'De Hongaarse regering verzoekt officieren en manschappen van het Russische leger niet te schieten. Na berichten over spoedberaad in de Veiligheidsraad krijgt om 7.57 uur de Hongaarse Schrijversbond het woord: 'Wij roepen de hulp in van alle schrijvers, studenten, schrijversgenootschappen, universiteiten, wetenschappelijke organisaties en leiders van intellectuele instellingen over de gehele wereld. Onze tijd is beperkt! Iedereen kent de feiten, we hoeven ze niet meer uit te leggen. Help Hongarije! Help het Hongaarse volk! Help de Hongaarse schrijvers, studenten, arbeiders, boeren en intellectuelen! Help! Help! Help!' Precies tien minuten na deze hulpkreet in het Hongaars, Engels, Duits en Russisch zwijgt Radio Kossuth abrupt.

Bedenkelijk en pijnlijk

Volgens generaal Kiraly opereren de Russen met 100.000 man en 2500 tanks in Hongarije. waarvan 70.000 man en 2000 tanks in Boedapest worden ingezet. Centra van verzet zijn de Kiliankazerne en de Citadel, waar de opstandelingen 72 uur standhouden. De Kiliankazerne capituleert pas na een drie uur durend bombardement van de Russische artillerie en luchtmacht, waardoor de kazerne en vierduizend omringende gebouwen vernield worden. Als de laatste verdedigers capituleren en naar buiten komen, worden zij neergemaaid. De Nationale Garde omvat in Boedapest 22.500 vrijheidsstrijders. Met hun weinige antitank - wapens, molotovcocktails en handgranaten schakelen zij een paar dozijn sovjettanks uit, maar na enkele dagen moet generaal Kiraly zijn hoofdkwartier naar Nagykovacsi en vandaar naar het Vertes- en Bokonygebergte-verleggen.

Moreel pijnlijk is het voor de Russen, dat het felste verzet komt van de Hongaarse arbeiders, die met de soldaten de industriecentra om Boedapest fanatiek verdedigen. De hevigste gevechten van de campagne spelen zich af in Csepel, dat op 7 november door artillerie en bommenwerpers wordt bestookt, op 8 november capitulatie afwijst, op 9 november 's morgens opnieuw een capitulatie-eis verwerpt, om 14 uur met raketmortieren wordt beschoten en pas bij gebrek aan munitie om 18 uur de strijd staakt. Het industriecentrum Dunapentele, met staalfabrieken. hoogovens en chemische bedrijven sinds 1948 uitgebouwd tot paradepaard van het regime en tot 'socialistische' model samenleving, stelt zich als één man tegen de Sovjets te weer en houdt een volle week stand.

Ook hier blijkt dat de strijd geen burgeroorlog tegen een handvol reactionairen is, maar een nationale strijd tegen vreemde overheersing. De regering van Kádár bestaat vooralsnog alleen op papier. In het bestuursvacuüm van 4 tot 7 november voorziet uitsluitend het sovjetleger, van Hongaarse zijde slechts geholpen door AVO-agenten die als gids en verklikker optreden. Zo bepaalt de Russische stadscommandant K. S. Grebennik op 6 november voor Boedapest: wapeninlevering binnen drie dagen (bij de Russen), avondklok van 19 tot 7 uur, verplichte opening van winkels van 8 tot 18 uur. Zijn oproep tot beëindiging van de algemene staking vindt geen gehoor.

Terug van weggeweest

Op 7 november duikt János Kádár, een week tevoren zo mysterieus verdwenen, in Boedapest op. Hij lanceert een programma dat een vage echo is van Nagy's hervormingen: vrije verkiezingen, meerpartijenstelsel en neutraliteit. Daarmee in tegenspraak is zijn gelijktijdige bewering dat het Russische leger geen vrijheidsbeweging, maar een kliek reactionaire bourgeois-fascisten bevecht. Prompt verschijnen op muren sarcastische slogans: 'Voormalige aristocraten, kardinalen. generaals en andere steunpilaren van het ancien régime, vermomd als fabrieksarbeiders en boeren, voeren propaganda tegen de patriottenregering en tegen onze Russische vrienden.' Korter en bijtender nog: 'De veertigduizend aristocraten en fascisten van de Csepelfabrieken staken door!' In twee weken heeft de Hongaarse communistische partij zich letterlijk gedecimeerd: van 900.000 naar 90.000 leden. De Hongaarse Schrijversbond noemt de Russische invasie een historische fout en Kádár een schurk. Zijn medewerker Ferencz Münnich, kersvers minister van defensie en openbare veiligheid, vraagt alle Hongaarse militairen zich bij hun eenheden te melden, maar wordt rap gecorrigeerd door zijn sovjetvoogden, die geenszins prijs steIlen op de wedergeboorte van een leger dat zich bereid heeft getoond tegen de Sovjet Unie te vechten. Dus wordt een belangrijk deel van het staande leger gedemobiliseerd en de zuivering van het officierscorps bevolen; slechts twintig procent van de officieren blijft in functie.

Hoe vaster de machtsgreep van de Russen op Hongarije en de Hongaren wordt, des te sneller groeit de terreur. De gehate AVO loopt weer in uniform op straat, als escorte van sowjet - soldaten en als 'wegwijzers' bij het arresteren van verzetsstrijders. Vrachtwagens vol jongemannen rijden naar door de Russen bezette kazernes en barakken. Ter intimidatie vinden honderden standrechtelijke executies plaats. Treinen vol arrestanten vertrekken naar de Sovjet Unie. Langs de spoorbanen fladderen de briefjes die de gevangenen uit de wagons gooien.

Teksten afkomstig uit eigen archief. Naar alle waarschijnlijkheid oorspronkelijk gepubliceerd in het weekblad Intermediar begin jaren tachtig van de twintigste eeuw. De volgende auteurs heb ik kunnen achterhalen:

Barber Noel, verslaggever van de Londense 'Daily Mail'

Dittrich Z.R. Prof.dr. Hoogleraar in de Oost Europese geschiedenis aan de Rijksuniversiteit van Utrecht.

Emeis jr. M.G. Historisch publicist.

Gosztony Peter (Uit: 'Der Ungarische Volksaufstand in Augenzeugenberichten', Düsseldorf 1966)

 

Internet:

The Institute for the History of the 1956 Hungarian Revolution

www.hungary1956.com/photos.htm

Deel 4 Hongarije en de Hongaarse Opstand