We hebben 406 gasten online

Staatkundige gs van 'Limburg' 1794-1867

Gepost in Geschiedenis Nederland

Inleiding

De Nederlandse provincie Limburg bestaat in haar huidige vorm als politieke en institutionele eenheid sinds 1839. Toch werd eerst in 1967 het honderdjarig bestaan van de provincie gevierd, omdat bij Verdrag van Londen van 11 mei 1867 formeel een einde kwam aan de merkwaardige situatie dat Limburg zowel een integraal bestanddeel was van het Koninkrijk der Nederlanden, als van de Duitse Bond. Deze dubbele staatkundige betrekkingblijkt uit artikel 1 van de Grondwet van 1840.

Dit artikel hield in, dat het Koninkrijk der Nederlanden zou bestaan uit tien provinciën, ‘mitsgaders het Hertogdom Limburg, behoudens de betrekkingen van dat Hertogdom, met uitzondering der vestingen Maastricht en Venlo en van derzelver kringen, tot het Duitsche Verbond.’1 Pas na de uittreding uit de Duitse Bond werd Limburg kennelijk als een volwaardige provincie van Nederland beschouwd.2

De in 1839 ingerichte Nederlandse provincie Limburg was niet de eerste, maar de tweede van die naam: het grondgebied van het hertogdom Limburg werd in artikel 2 van de Grondwet van 1840 omschreven als ‘dat gedeelte der voormalige provincie van dien naam, hetwelk bij de tractaten van den 19den April 1839, daarvan niet is afgescheiden.’

Deze ‘voormalige’ of eerste provincie Limburg werd voor het eerst vermeld in de Grondwet van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden van 1815. Artikel 2 van deze Grondwet bepaalde: ‘De provincie van Limburg is zamengesteld uit het geheele departement van de Beneden-Maas, en die gedeelten van het Departement van de Roer, die volgens het tractaat van Wenen tot het Rijk behoren.’ Met andere woorden: in 1815 werden op basis van een eerdere Franse bestuurlijke inrichting de grenzen van de nieuwgevormde provincie Limburg getrokken. Deze eerste provinc Limburg is nadien ‘krachtens de tractaten van den 19den April 1839’ gesplitst in een Belgisch en een Nederlands gedeelte.

Dit korte overzicht aan de hand van artikelen uit de Nederlandse Grondwetten van 1815 en 1840 volstaat om een aantal elementen te identificeren die ertoe hebben bijgedragen dat de staatkundige geschiedenis van Limburg in de negentiende eeuw afweek van die van de overige Nederlandse provinciën, die thans deel uitmaken van het Koninkrijk in Europa. In het hierna volgende opstel zullen een aantal aspecten daarvan in chronologische volgorde worden besproken. De daaraan voorafgaande periode van het Ancien Régime blijft in dit opstel kortheidshalve grotendeels buiten beschouwing.3

Prof. dr. A.M.J.A. Berkvens is bijzonder hoogleraar rechtsgeschiedenis der Limburgse territoria aan de Universiteit Maastricht

Zie verder de link:

A.M.J.A. Berkvens, De staatkundige geschiedenis van 'Limburg' 1794-1867