We hebben 121 gasten online

Inleiding Oorlog door de Eeuwen heen

Gepost in Serie Oorlog door de eeuwen heen

De slag bij Agincourt 1415

Inleiding

In de zesde eeuw voor Christus omschreef de Griekse wijsgeer Heraclitus de oorlog als ‘vader en koning van allen’, terwijl de Engelse filosoof Hobbes oorlog, de natuurlijk staat van de mensheid noemde, een soort natuurwet, een genadenloze strijd ‘van allen tegen allen’ waaraan de mensheid zich slechts met de grootste moeite kon onttrekken door juridische sancties en controlemaatregelen. Oorlogen hebben in talrijke aspecten van het dagelijks leven op dramatische wijze ingegrepen. Beschavingen hebben altijd hun voortbestaan verzekerd door het voeren van oorlog en het winnen van veldslagen. Aristoteles stelde: ‘we voeren oorlog opdat we in vrede kunnen leven’.

Als groepen mensen met elkaar in contact komen, ontstaan er conflicten. Oorlog is ouder dan de beschaving en zelf ouder dan de mensheid zoals artefacten van mensachtigen hebben aangetoond. Al duizenden jaren worden alle samenlevingen getekend door oorlog. Oorlog is in de eerste plaats een mensenzaak met alles dat erbij hoort: moed, angst, wreedheid en compassie. Oorlog is een van de drijvende krachten van de geschiedenis.

Oorlogen hebben altijd in nauw verband gestaan met de economie van een land: door de verwoestingen die ze teweegbrachten, van pluderingen en brandstichtingen in de Middeleeuwen tot de massale bombardementen van de twintigste eeuw. Industrie geldwezen en wapenhandel waren nauw betrokken bij de oorlogvoering. Maar ook het opkomende nationalisme en ideologieën speelden daarbij een rol.

Oorlogvoering was verbonden met de bakermat van de moderne staat: de enorme financiële beslommeringen die met een oorlog gepaard gingen garandeerden dat oorlogvoeren een monopolie en derhalve een steeds zwaarder wegende en doorslaggevende factor werd binnen het algehele overheidsbeleid. De groeiende onderlinge afhankelijkheid van landen betekende dat oorlogen een internationaal karakter kregen.

Binnen afzonderlijke staten leidde de groei van het militaire apparaat, met name in de monarchiën van het vroeg-moderne tijdperk, tot striktere, strengere binnenlandse controlemaatregelen die leidden tot conflicten met binnenlandse oppositiebewegingen die automatisch uitliepen op open ooorlogsvoering. Tussen de zestiende en achtiende eeuw gebeurde dat in diverse Europese landen. Dit mondde uit in oorlogen die in de twintigste eeuw ideologisch van aard waren.

De oorsprong

Oorlog is cruciaal geweest in de ontwikkeling van onze beschaving.Van oudsher wordt het succes of de ondergang van beschavingen bepaald door de prestaties op het slagveld. De geschiedenis van oorlog begint met conflicten tussen beschavingen in een klein gebied — bijvoorbeeld Perzen tegen Grieken of Carthagers tegen Romeinen — en gevestigde beschavingen en hun `barbaarse' buren, vaak nomaden.

De aard en omvang van primitieve oorlogsvoering oorlogen, voordat er staten waren, roepen een fundamentele vraag over de menselijke natuur op: leefde de mens ooit vreedzaam in harmonie of is oorlog met alle verschrikkingen die ermee gepaard gaan `natuurlijk'? Degenen die geloven in een niet-aangetaste menselijke natuur stellen dat de zeldzame conflicten van jagers-verzamelaars of primitieve landbouwsamenlevingen op rituele wijze werden beslecht met zo min mogelijk slachtoffers. Individuen begonnen niet een ritueel vertoon van agressie, waarna een man-tegen-mangevecht tussen krijgers volgde of projectielen als pijlen, speren of stenen werden uitgewisseld. Daarna gingen beide partijen naar huis en was er niet veel bloed vergoten.

Historici en antropologen erkennen weliswaar het bestaan van zulke rituele oorlogen maar schetsen een veel grimmiger beeld. Ze wijzen erop dat early civiin `primitieve' samenlevingen voortdurend overvallen op buren voorkwamen — een permanente staat van oorlog dus. Die overvallen eindigden vaak met het uitroeien of in slavernij afvoeren van de verliezende partij.

`BESCHAAFDE' OORLOGSVOERING

De 'beschaafde' oorlogsvoering als zo’n term al mogelijk is, begon met de opkomst van complexe samenlevingen, mogelijk gemaakt door de productie van landbouwoverschotten, meestal met behulp van irrigatie. Zulke samenlevingen ontstonden Mesopotamië, het Nijldal, het oostelijke Middellandse-Zeegebied, de lndusvallei, China en delen van Amerika.

Door hun rijkdom en organisatorische vermogens konden deze volkeren grote legers inzetten waardoor koningen en keizers hun heerschappij over buurvolken wisten uit te breiden en met andere rijken om de suprematie konden strijden. Als voorbeeld het rijk van Sargon de Grote.

Zie voor deel 1: Deel 1 Oorlog door de Eeuwen heen