We hebben 75 gasten online

Deel 34 Oorlog door de Eeuwen heen

Gepost in Serie Oorlog door de eeuwen heen

De slag bij Agincourt 1415

Historisch kader Krimoorlog

De Krimoorlog werd in Groot-Brittannië lang geassocieerd met domme generaals. Volgens Lord Wolseley, die zelf meevocht, waren de generaals en kolonels onwetend over de kunst van het oorlog voeren en dat het een wonder was dat iemand het er levend vanaf bracht.

Toch was de Krimoorlog waarschijnlijk de eerste oorlog die mede gevoerd werd onder druk van de publieke opinie.

De Russen werden gezien als de grootste bedreiging van de macht van Groot-Brittannië, vooral in het Middellandse Zeegebied rondom Constantinopel. Menging er van uit dat het Engelse leger met gemak het 'achterlijke' Rusland moest kunnen verslaan. Maar dat viel nogal tegen door blunders van de Engelse generaals. Voor het eerst werden er foto's van het slagveld gemaakt. Na afloop van de strijd bleek dat de Krimoorlog gemakkelijk voorkomen had kunnen worden.

In dit deel komen aan de orde wat de achtergronden van de Krimoorlog waren, wie waren de hoofdrolspelers en wat waren de gevolgen ervan op langere termijn.

In de meeste Europese landen waren, na de nederlaag van Napoleon conservatieve koningen aan de macht. Hun gemeenschappelijke angst voor opstandige burgers en nieuwe revoluties dwong hen tot samenwerking. De macht van deze conservatieve vorsten werd echter aangetast door de opkomst van liberale bewegingen, die vaak ook nationalistisch waren. Zij wilden zelfbestuur en inspraak, vastgelegd in grondwetten. In 1848 braken er overal in Europa revoluties uit. Metternich, de architect van het machtsevenwicht vanaf 1815 in Europa, moest zelfs vluchten uit Wenen.

  • Met veel moeite en hulp van de Russen wisten de Oostenrijkers opstanden in Hongarije te onderdrukken;
  • In Frankrijk moest koning Lodewijk Philips het veld ruimen voor president Lodewijk Napoleon, die zich via een volksstemming liet uitroepen tot keizer Napoleon III.

Op economisch gebied vonden er in de negentiende eeuw grote veranderingen plaats:

  • de industriële ontwikkeling in Engeland vond haar weg ook in de rest van de westerse wereld;
  • overal kwamen moderne fabrieken die van stoommachines gebruik maakten;
  • er kwamen nieuwe producten op de markt;
  • in hoog tempo werden spoorwegen aangelegd;
  • de telegraaf maakte het mogelijk snel berichten door te geven;
  • de jacht op grondstoffen en afzetmarkten leidde tot Imperialisme;
  • er ontstonden nieuwe maatschappelijke lagen in de samenleving;
  • de 'bourgeoisie' of gegoede burgerij verdrong de oude landadel en hun idealen waren eerder nationaal dan internationaal georiënteerd;
  • de arbeiders werden steeds belangrijker en gingen zich organiseren;
  • de technologische ontwikkeling zorgde voor de uitvinding van nieuwe wapens;
  • stoomschepen zouden ook gebruikt worden, voor het eerst, in de Krimoorlog.

1 Aanleiding en oorzaken van de Krimoorlog

krim oorlog

Groot-Brittannië was in de negentiende eeuw de belangrijkste mogendheid, wereldmacht nummer één. Tot dit bezit behoorde ook India, waardoor de controle over de Middellandse Zee extra belangrijk was. Daarom was controle door het Ottomaanse Rijk, op de positie van Russische oorlogsschepen, in de Zeestraten die de Zwarte Zee van de Middellandse zee scheiden, zeer belangrijk. Constantinopel was daarbij een strategisch gelegen stad tussen de twee zeestraten de Dardanellen en de Bosporus.

De Krim is een schiereiland, op het uiterste puntje ligt Sebastopol, de Russische marinestad.

Slag bij Balaklava 1854

Slag bij Balaklava 1854

Het Turkse rijk had geen belang bij een steeds sterker wordend Rusland. Het bezat grote gebieden in de Balkan, waar Rusland ook in geïnteresseerd was. Het Turkse Rijk was echter intern verdeeld en niet langer in staat voor zijn eigen belangen op te komen. Het stond onder leiding van sultans en was aangewezen op hulp van de andere grote mogendheden.

Oorzaken uitbreken Krimoorlog

  • Het Turkse Rijk wist de grote mogendheden tegen elkaar uit te spelen. In ruil voor steun aan het sultanaat verkreeg men vrije doorgang voor handelsschepen en beloofde het de afsluiting van de Dardanellen en Bosporus voor oorlogsschepen van andere staten (verdrag van 1841 bleek echter niet houdbaar, onder andere door het imperialisme van de grote mogendheden).
  • Frankrijk, met toenemende belangen in Noord-Afrika en dus de Middellandse Zee, had grote financiële belangen in het Ottomaanse Rijk;
  • Frankrijk had plannen voor de aanleg van het Suezkanaal;
  • De keizer van Frankrijk Napoleon III had hoge ambities;
  • Er was sprake van een slechte communicatie tussen de grote mogendheden;
  • De strijd over de zeggenschap over de heilige christelijke plaatsen.

Een stoomschip in Constantinopel

De zeggenschap over Jeruzalem en ander heilige plaatsen was door de Turkse sultan in 1690 gegeven aan de katholieke kerk. In de loop van de tijd was die zeggenschap in orthodoxe handen gevallen, simpel omdat er veel meer orthodoxe christenen deze plaatsen bezochten. De Russische staar beschouwde zichzelf als beschermheer van de orthodoxe christenen. De Fransen eisten dit recht nu plotseling terug voor de katholieke kerk. Zij kwamen met hun spiksplinternieuwe stoomschip de Charlemangne de haven van Constantinopel binnenvaren, en schonden daarmee meteen het verdrag van 1841. De ruzie met Rusland liep nu hoog op en het Turkse Rijk trachtte te bemiddelen.

De Fransen slaagden erin controle te krijgen over de heilige christelijke plaatsen. Gevolgen waren:

  • Tsaar Nicolaas I beschouwde dat als een ernstig prestigeverlies voor Rusland;
  • De Russen hadden ten onrechte de indruk gekregen dat de Engelsen het niet erg zouden vinden als zij de Turken zouden straffen voor deze daad. De Russen bezetten daarop in 1853 Moldavië en Walachije.

De Russen verwachtten dat de Turken hiermee gedwongen zouden worden tot teruggave van het beschermheerschap over de heilige plaatsen. Frankrijk en Groot-Brittannië besloten echter hun vloot gereed te maken voor een oorlog. Maar tegelijkertijd werd in Wenen een conferentie georganiseerd om de crisis op te lossen. Allen de Turken waren niet uitgenodigd. De sultan van Turkije verklaarde op 18 oktober 1853 de Russen de oorlog, in de veronderstelling dat de Engelsen hem zouden steunen. Dit was het officiële begin van de Krimoorlog, die zou duren van 1853-1856.

2 Verloop van de oorlog

herinneringsmunt

Russische herinneringsmedaille Krimoorlog

Diplomatieke middelen hadden gefaald. De Russen namen de oorlogsverklaring van de Turken hoog op en in november 1853 vernietigden zij bij Sinope bijna de hele Turkse vloot. In januari stoomden de Engelsen en de Fransen de Zwarte Zee op. Eind maart 1854 verklaarden beide mogendheden Rusland officieel de oorlog. Op 14 september 1854 landde een Frans-Britse troepenmacht van 54.000 man op het schiereiland de Krim waar zich Turkse legereenheden bij aansloten.

Voor de winter inviel waren er drie belangrijke slagen uitgevochten, waarbij vooral de Engelsen uitblonken door domme acties:

  • De slag bij de rivier de Alma op 20 september 1854. Deze werd gewonnen door de Engelsen, maar ze deden daar verder niets mee.
  • De slag bij Balaklava op 2 oktober 1854. Engelse Lichte Brigade leed zware verliezen.
  • Bij de derde slag raakten de legers elkaar kwijt in de mist en raakten de Engelsen een groot deel van hun voorraden kwijt en een groot aantal schepen zonk.

Charge of the Light Brigade

 

Charges of the Ligt Brigade

Charge Timeline

De Russen hoopten op de hulp van de strenge Russische winter. Het zou echter nog een jaar duren voordat de Russen verslagen waren. Tot die tijd lag het geallieerde leger in loopgraven voor de stad. Zoiets was in de oorlogvoering nog nooit voorgekomen.

De Engelsen lieten het veroveren van Sebastopol over aan de Fransen en durfden het enige fort dat nog in Russische handen was niet aan te vallen. Op 9 september 1855 viel Sebastopol. Kort daarna starten er onderhandelingen in Parijs.

De slag bij Sebastopol

De slag bij Sebastopol

3 Oorlogsvoering

Verklaringen voor het feit dat Rusland deze oorlog verloor:

  • Rusland werd op meerdere fronten aangevallen;
  • Rusland moest overal troepen paraat houden;
  • Rusland kreeg te maken met blokkades van al zijn toegangen tot de zee, waardoor het moeilijker werd de troepen te bevoorraden (200.000 manschappen);
  • Rusland kon door de blokkades moeilijk exporteren.

het Armeense front tijdens de Krim oorlog

In de volgende drie gebieden vonden ook militaire activiteiten plaats:

  • De zee van Azov, achter de Zwarte Zee.
  • De Oostzee, met de toegang tot St.Petersburg, de toenmalige hoofdstad van Rusland.
  • Het gebied rond de Donauvorstendommen.

Zwarte Zee tijdens de Krim oorlog

Een succesvolle actie van de geallieerden was de verovering van de straat van Kertch, de zeestraat naar de Zee van Azov. Moderne communicatiemiddelen zoals de telegraaf maakten een goede berichtgeving aan elkaar mogelijk. Groot-Brittannië beschikte over een grote en effectieve zeemacht en het gebruik van maritieme middelen( 300 schepen) bleek uiteindelijk van groot belang voor het winnen van de Krimoorlog. Vooral de blokkade van de Oostzee, waardoor St.Peterburg bedreigd werd speelde een rol. En in de Balkan rond de Donau werd Rusland in de steek gelaten door Oostenrijk. Oostenrijk bezette de Donauvorstendommen Moldavië en Walachije, die Rusland net ontruimd had en hield 300.000 soldaten paraat aan de grens met Rusland

4 Economie en oorlog

krimmedaille

De Krimoorlog was de eerste grote oorlog sinds 1815 waarbij grote mogendheden betrokken waren. Men dacht met zo weinig mogelijk middelen veel te kunnen bereiken. Vooral Engeland en Frankrijk gingen uit van een korte, doelgerichte oorlog en poogden het front waar daadwerkelijk gevochten werd zo beperkt mogelijk te houden. Het werd een korte oorlog, de legers waren snel op de been en werden gefinancierd met beperkte middelen.

Toen Sebastopol echter niet voor de winter van 1854 kon worden veroverd was dat een tegenvaller en door de inzet van de marine liepen de kosten snel op. De Engelsen betaalden bijvoorbeeld 76 miljoen pond.

Gedurende de oorlog werd de zwakke economische positie van het Turkse Rijk duidelijk. Het bleek slechts in staat tot een beperkte militaire steun, zeker nadat de vloot bij Sinope was vernietigd.

5 Soldaten in de oorlog

Soldaten bleken niet goed uitgerust te zijn waardoor velen omkwamen. Ook het uitbreken van een cholera-epidemie in Varna, waar het Brits-Franse leger in juli 1854 zijn kamp had opgeslagen droeg daar aan bij.

De erbarmelijke omstandigheden waarin vooral de Engelse soldaten terechtkwamen zijn als volgt te verklaren:

  • Het leger had gerekend op een snelle overwinning;
  • Het haventje van Balaklava waar het Engelse leger voor bevoorrading op was aangewezen, was te krap en nauwelijks geschikt voor aan- en afvoer van goederen. De Fransen hadden een betere haven;
  • De bureaucratie in het Engelse leger stond een efficiënte bevoorrading in de weg;
  • De verzorging van gewonden en zieken werd in Engeland niet gezien als een taak van het leger. In het Franse leger deden nonnen dat;
  • In het Franse leger speelden standverschillen een veel minder grote rol.

De media maakten de bevolking bewust van de erbarmelijke omstandigheden. En juist toen was er in Engeland een dame uit de gegoede burgerij, Florence Nightingale (1820-1910), tot de conclusie gekomen dat de verpleging een geschikt beroep zou zijn voor een dame uit de betere klassen. De minster van Oorlog vroeg haar om de verpleging van gewonde soldaten in de Krim beter te organiseren en beloofde haar 'onbeperkte middelen van de overheid' om datgene te kunnen aanschaffen waarvan zij dacht dat het nodig was.

Ze vertrok met 38 verpleegsters en werd gestationeerd in het grote ziekenhuis Scutari, vlak bij Constantinopel. Ze werd 'the lady with the Lamp' genoemd, omdat ze s' nachts als enige toegang had tot de ziekenzalen.

florence nightengale

Gedurende de eerste winter dat ze in Scutari verbleef, stierven er meer dan 4.000 mannen. Een half jaar later stierf nog maar 2% door een betere organisatie en de introductie van zeep en schoonmaakborstels voor de latrines. Dat succes was niet direct aan Florence Nightingale te danken maar door aanbevelingen van een inspectieteam dat zich bezighield met de sanitaire omstandigheden. Zelf kreeg ze ook cholera, maar ze overleefde het. Na terugkomst uit de Krim in september 1856, schreef ze rapporten, waarin ze aandrong op reorganisatie van militaire ziekenhuizen en een handboek voor verpleegsters.

Tevens ging men zich afvragen of er geen betere regels moesten komen voor de oorlogsvoering. Maar Florence Nightingale had het voor elkaar gekregen dat er nu in ieder geval werd geaccepteerd dat vrouwen als verpleegster konden werken. Zij maakte daarmee de weg vrij voor vrouwen die betaalde arbeid wilden verrichten en zij speelde een rol in het op gang brengen van de vrouwenbeweging.

6 Burgers en oorlog

Napoleon de III (1808-1873) was in de veronderstelling dat het Franse volk de oorlog tegen de Russen zou toejuichen( maar dat viel tegen), maar belangrijker was waarschijnlijk zijn eigen streven naar roem en aanzien onder de vorsten in Europa. Hij was immers door een revolutie aan de macht gekomen.

Het gebruik van nieuwe communicatiemiddelen maakte het de vorsten mogelijk zich actiever met de oorlog te bemoeien dan vroeger.

Napoleon de III was een autoritaire heerser, die zich weinig aantrok van het parlement. Ondanks het feit dat Frankrijk algemeen kiesrecht voor mannen had ingevoerd.

De Engelse bevolking juichte de oorlog in het begin juist toe, maar toen succes uitbleef, veranderde dat. De regering Aberdeen kreeg te maken met rellen en demonstraties en het parlement eiste een onderzoek, wat leidde tot het aftreden van de regering. De regering die er na kwam zorgde voor een veel betere bevoorrading en verzorging van het leger.

7 Pers en propaganda

Gedurende de gehele oorlog is de invloed van de media en de publieke opinie in Engeland groot geweest. Na de desastreuze winter van 1854 en de verslagen daarover in de Londense Times werd er een 'Times Fund' in het leven groepen om de soldaten van de noodzakelijke goederen te voorzien. In het voorjaar van 1855 was de situatie enorm verbeterd. Vooral de beschrijvingen in de Times van William H.Russel over de charge van de Lichte Brigade (zie 2) maakte veel indruk maar ook de beschrijvingen van Thomas Chenerey over de toestanden in het ziekenhuis in Scutari, waar hij beschreef dat er zelfs niet aan werd gedacht aan verband om de wonden te verbinden, maakten veel indruk, In 1856, na de oorlog, stelden de Engelsen censuur in op de oorlogsverslaglegging.

napoleon III

Napoleon III

8 Gevolgen van de Krimoorlog

Tsaar Nicolaas de I wilde na de overwinning in Sebastopol de oorlog voortzetten. Hij kwam echter te overlijden door een longontsteking en werd opgevolgd door Alexander III, die wel bereid was tot vredesonderhandelingen.

De Krimoorlog eindigde met de Vrede van Parijs van 1856. Men kwam daarbij het volgende overeen:

  • De Bosporus en Dardanellen werden gesloten voor oorlogsschepen van alle mogendheden;
  • De Zwarte Zee werd een neutraal gebied, de Russen mochten geen vloot meer stationeren in het Zwarte Zeegebeid;
  • De Russen mochten niet langer optreden al beschermers van de christenen in het Turkse Rijk (ook niet op de Balkan).
  • Het Turkse Rijk moest beloven zijn rijk te hervormen en minder afhankelijk te worden van buitenlandse mogendheden. Tot die tijd werd het voortbestaan van het Turkse Rijk door Frankrijk en Engeland gegarandeerd.

De directe gevolgen waren:

  • Het verbreken van de Grote Alliantie tussen Oostenrijk en Rusland.
  • De tegenstrijdige belangen op de Balkan werden nu duidelijk en zouden nog vergaande consequenties hebben voor Europa.
  • Frankrijk had weer een sterke positie op het Europese vasteland verworven.
  • Engeland bleef de belangrijkste macht op zee en hoefde niet meer bang te zijn voor een Russische dreiging in de richting van de Middellandse Zee.
  • De medische voorzieningen in het leger werden verbeterd.
  • De media kregen voortaan te maken met censuur.
  • Het Turkse Rijk bleef over als de zieke man van Europa. Beloofde hervormingen kwamen niet van de grond. Er ontstond wel een discussie over de vraag of het Turkse Rijk terug moest keren naar een islamistisch bewind.

Zie voor deel 35 Oorlog door de Eeuwen heen: Deel 35 Oorlog door de Eeuwen heen