We hebben 137 gasten online

B Historische termen

Gepost in Historische termen

 drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

Babyboom Ontstaan van een geboorte explosie na de Tweede Wereldoorlog toen er een soort inhaaleffect ontstond.
Bahasa Indonesia De nationale taal van Indonesië.
Baisse Periode van dalende koersen op de beurs.
Bakr, Aboe Eerste opvolger Mohammed.
Balila Jeugdorganisatie in Mussolini's Italië
Baljuw

Waren voorzitter van de “Mannenvierschaar”

Ban, kerkelijke Als je in de ban werd gedaan, was je geen lid meer van de Kerk. Niemand mocht met je praten, je te eten geven of je in huis nemen. Je mocht geen sacramenten meer ontvangen en na je dood kwam je in de hel.
Ban van 1580 Willen van Oranje vogelvrij verklaard; zijn goederen verbeurd verklaard; oproep tot moord.
Band Vorm waarin een groep jagers/verzamelaars samenleeft. Meestal niet meer dan 100 personen.
Barbarijse kapers Zeerovers in de 17e en 18e eeuw, afkomstig uit Marokko en Algerije.
Barok Kunstijl die een voortzetting was van de Renaissance, maar in een uitbundiger vorm.
Bartholomeusnacht, St Ook bloedbruiloft genoemd. Protestantse leiders waren uitgenodigd voor een koninklijke bruiloft. Maar 's nachts werden zij en veel andere protestanten vermoord.
Basisdemocratie een opvatting over directe democratie die populair werd in de jaren zeventig van de vorige eeuw in de kringen van de nieuwe sociale bewegingen in de Bondsrepubliek. het ging erom, de kloof, die volgens jongeren was gegroeid tussen politici en burgers, te verkleinen door de burgers direct te betrekken bij de besluitvorming. iedereen moest zoveel mogelijk mee kunnen praten en beroepspolitici en beroepsbestuurders waren verdacht. Massale en langdurige vergaderingen, die soms in verwarring eindigden, waren het resultaat. Maar de participatie en het idealisme waren groot.
Basja Zwarte opzichter van de slaven in Suriname.
Bastille Vesting in Parijs die in de tijd van de Franse koningen diende als gevangenis. Bij het uitbreken van de Franse Revolutie bestormd en kort daarna afgebroken. De bestorming wordt vanaf die tijd in frankrijk gevierd als Nationale feestdag. Ter ere van de idealen van de Verlichters: vrijheid, gelijkheid, democratie en verzet tegen de onderdrukking.
Bataafs-Franse Tijd Zo wordt het tijdvak genoemd tussen 1795 en 1813 toen de Fransen in Nederland het bestuur uitoefenden.
Bataafs Legioen In 1792 op initiatief van Herman Willem Daendels in Frankrijk opgericht legertje ( Légion Franche Etrangère) waarin naast voornamelijk Zwitsers en Belgen ook naar Frankrijk uitgeweken Nederlandse patriotten dienst namen. het legioen nam deel aan de Franse veldtocht in 1592-1593 in de Zuidelijke Nederlanden. Na de nederlaag bij Neerwinden (1793) werd het een onderdeel van het Franse leger.
Bataafse Republiek

De revolutie van 1789 in Frankrijk hield niet stil aan de Franse grenzen. In 1795 trok het leger van generaal Pichegru zonder problemen de Republiek binnen. De Fransen werden gesteund door de Nederlandse patriotten, die zich spiegelend aan de fameuze voorouders voortaan 'Bataven' noemden. De stadhouder vluchtte naar Engeland. De Bataven namen het bestuur over. De nieuwe staat - de Bataafse Republiek - onderschreef de idealen van de revolutie: de eerste daad was de proclamatie van de 'Rechten van de Mens en de Burger'. Iedereen werd voor de wet gelijk. Dit betekende dat ook de religies werden gelijkgesteld: niet-gereformeerden zouden niet langer tweederangs burgers zijn. In 1796 kwam het eerste democratisch gekozen Nederlandse parlement bijeen.

Bataven Germaans volk dat zich omstreeks 50 voor Chr. in de Betuwe vestigde als bondgenoten van de Romeinen. In 69 na Chr. kwamen de Bataven, samen met de Cananefaten, in opstand tegen de Romeinen
Batavia Hoofdstad van Nederlands-Indië, in 1619 door Coen gesticht. De stad het nu Jakarta.
Batig slot De jaarlijkse opbrengsten van het Cultuurstelsel, die geheel ten goede kwamen aan de Nederlandse schatkist.
Battle of Britain Luchtoorlog uitgevoerd door de Duitse luchtmacht om Engeland op de knieën te krijgen in 1940. Het doel mislukte en uiteindelijk ontstond een twee - frontenoorlog.
Bauhaus, das Hogeschool voor architectuur en vormgeving. In 1919 door Walther Gropius in Weimar gesticht.
Beëdiging -de belofte afleggen De korte plechtigheid waarbij een nieuw kamerlid de eed (of de belofte) aflegt van trouw aan de koning en aan de grondwet.
Bede Verzoek van de vorst aan de bestuurders van zijn land(en) om (belasting)geld aan hem af te dragen.
Bedelorden Kloosterorden waarvan de leden zich verplichten tot armoede en van de gelovigen aalmoezen voor hun onderhoud verwachten. Ze ontstonden in de 13e eeuw wegens de behoefte aan vrijwillige armoede.
Bedevaart Ook pelgrimstocht genoemd. Een reis van één of meerdere personen naar een heilige plaats aar een heilige begraven lag en/of waar wonderen hadden plaats gevonden, of waar iets belangrijks inzake het geloof was gebeurd. Mensen ondernamen zulke reizen om boete te doen, in de hoop op genezing, om de heilige een andersoortige gunst te vragen, uit dank voor reeds verleende gunsten.
Bedrijfsvereniging Organisatie van ondernemingen die zorgt draagt voor uitvoering van sociale verzekeringen in een bedrijfstak.
Beeldenstorm In 1566 werden in veel Nederlandse gewesten kerkelijke gebouwen aangevallen. Vernielingen werden aangebracht; kerken werden overgenomen en geschikt gemaakt voor de gereformeerde eredienst. Calvinistische kernen leidden deze volksbeweging die in het zuiden begon en in hoog tempo over het land trol. Veel katholieke ontevredenen die vóór de Beeldenstorm fel tegen Filips en Margaretha van Parma waren, keerden snel terug tot gehoorzaamheid aan de vorst.
Begeleid verlof Een TBS-er mag onder toezicht de kliniek verlaten.
Begroting Raming van de kosten en baten van het regeringsbeleid in het komende jaar.
Begrotingstekort Negatief saldo van alle overheidsuitgaven en - inkomsten.
Bekennende Kirche Protestantse kerkgemeenschap die zich verzette tegen de nazi-leer.
Belgische annexatieplannen Wens van België zich in een eventueel volgende oorlog beter te kunnen verdedigen en zich van vrije doorvaart over de Schelde te verzekeren door Zeeuws-Vlaanderen en Limburg in te lijven (1928).
Benedenwindse eilanden Aruba en de Nederlandse Antillen Bonaire en Curacao.
Benelux Overeenkomst om tot nauwe economische samenwerking te komen tussen België, Nederland en Luxemburg; eerste verdrag op 5 september 1944.
Beperkte bevoegdheden In principe zijn provincies en gemeente zelfstandig in hun gebied. De rijksoverheid kan door regelingen deze zelfstandigheid beperken.
Beperkte oorlog Hoewel de Amerikanen op Viëtnam meer bommen gooiden dan in alle voorgaande oorlogen bij elkaar, noemde de regering Johnson de Viëtnamoorlog een 'limited war' (beperkte oorlog). Daarmee bedoelde hij dat de oorlog alleen met conventionele middelen werd gevoerd en hij de oorlog tot Viëtnam beperkte. Om interventie van China te vermijden, trokken de Amerikanen Noord-Viëtnam niet binnen, maar bombardeerden het alleen vanuit de lucht en ontzagen het noordelijk grensgebied met China.
Berbers Oorspronkelijke bewoners van Marokko.
Berlijnse Muur Sluitstuk van de zwaar bewaakte en versterkte grens tussen de DDR en de BRD. Omdat Berlijn een door de vier geallieerden bestuurde stad en West-Berlijn dus een westerse enclave was gebleven, konden Oostberlijners en Oostduitsers zonder veel moeite naar West-Berlijn en van daaruit naar West Duitsland gaan. Dat deden tussen 1949 en 1961 miljoenen Oostduitsers. Dat verzwakte de DDR zozeer en belemmerde de opbouw van de eigen economie dermate dat in Moskou en Oost-Berlijn besloten werd de laatste opening in het IJzeren Gordijn te sluiten. Muur dwars door de stad Berlijn. Dat gebeurde in augustus 1961. Honecker had de leiding van de operatie. De muur werd een dodelijke grens omdat bij ontsnappingen vele tientallen mensen werden doodgeschoten. Zeer velen werden wegens poging tot grensoverschrijding tot lange gevangenisstraffen veroordeeld. De Muur viel op 9 november 1989 toen de SED-top moest zwichten voor de volksopstand in het land en men wist dat van de kant van de Sovjet-Unie niet langer op steun bij een onderdrukking kon worden gerekend.
Beroepslegers Dienstplicht bestond niet in de 16e eeuw, soldaten en officieren waren vrijwilligers die om het geld (en aanzien) dienst namen voor een bepaalde tijd. Discipline was streng, de overtredingen ervan veelvuldig. Als er weinig of geen geld was om soldij te betalen ( kwam zeer vaak voor) kwam het regelmatig tot plunderingen en muiterijen(furies).
Bersiap-periode Letterlijk: wees paraat. de chaotische eerste maanden na de capitulatie van de Japanners in augustus 1945. Jonge nationalisten, de pemoeda's, voerden acties uit tegen de Nederlanders.
Beschavingsoffensief De 'heropvoeding' van de Papoea's op Nieuw - Guinea na 1949 met als einddoel het zelfbeschikkingsrecht van de Papoea's.
Beschavingsoffensief Benaming voor de vele en langdurige en gedeeltelijk succesvolle pogingen van de burgerij om het leven en lot van de arbeiders en armen te verlichten en de normen en waarden van de burgerij ook onder deze groepen te verspreiden. Tal van initiatieven en organisaties hielden zich hiermee bezig en ook in wetgeving komt dit streven steeds meer tot uitdrukking.
Bestuursvorm Athene Eerst een aristocratie en een koning, daarna democratie.
Betalingsbalans Het verschil tussen de waarde van de import en de export. is de waarde van de import ongeveer even groot als die van de export dan is de betalingsbalans in evenwicht, een gunstige economische situatie.
Bestedingsbeperking Maatregel van de regering (1956). Doel was oververhitting van de economie tegen te gaan door de uitgaven van particulieren en bedrijven te beperken.
Beeld Het woord beeld heeft meer betekenissen. Het kan een door een kunstenaar gemaakt voorwerp zijn. Maar het kan ook een verhaal zijn over iets of iemand uit het verleden
Beeldenstorm Het vernielen van beelden en schilderijen in kerken door groepjes protestanten in 1566
Beeldvorming Het ontstaan van bepaalde beelden of voorstellingen over iets of iemand uit het verleden
Beerput Hierin werd de ontlasting van de mensen geloosd zonder dat dat werd afgevoerd; Er werd ook veel afval in gegooid zodat een Beerput voor een archeoloog veel waardevols kan opleveren.
Bekeren Mensen zonder godsdienst of met een andere godsdienst aanhangers maken van de eigen godsdienst.
Beria Opvolger van Jezov als topman van de NKVD. Beria werd in de periode Chroestjsjov geexecuteerd.
Berlijnse muur In de nacht van 13 augustus 1961 gebouwde muur tussen de oostelijke en westelijke sectoren van Berlijn. Zorgde ervoor dat tot 1989 de inwoners van de DDR ingesloten waren.
Belangengroep Groep die veranderingen in de samenleving tot stand wil brengen, maar niet bereid is mee te doen aan het besturen van het land; komt meestal slechts voor één belang op.
Benelux Douane-unie tussen België, Nederland en Luxemburg in 1958. Het was de uitwerking van een plan dat tijdens de Tweede Wereldoorlog in Londen was opgesteld.
Beroepsleger Een leger bestond destijds voornamelijk uit huursoldaten, ofte wel beroepssoldaten die alleen maar voor het geld vochten. Ze waren uit allerlei landen afkomstig en vochten dus niet vanwege nationalistische gevoelens. Zodra de soldij uitbleef braken er vaak muiterijen uit.
Beroep in cassatie Het voorleggen van een probleem aan het hoogste rechtscollege in Nederland, de Hoge Raad.
Berufsverbote Naam die critici van de Bondsregering aan de Radikalenwet van 1972 gaven. Deze 'Radikalenerlass' moest anti-democraten de toegang tot overheidsbetrekkingen versperren.
Betalingsbalans Een boekhoudkundig overzicht van de ontvangsten en uitgaven van Nederland met het buitenland.
Beurskrach Het ineenstorten van de aandelenbeurs van Wall Street op 29 oktober 1929. Door deze ineenstorting werd de wereld in een economische depressie geduwd.
Betrouwbaarheid (van een bron) De mate waarin aangenomen kan worden dat de gegevens in een bron met de werkelijkheid overeenstemmen.
Benedictijnen Oudste kloosterorde, genoemd naar de stichter, Benedictus.
Bevelshuishouding Een gezinsstructuur waarbij de autoriteit van de man over de vrouw en van de ouders over de kinderen verankerd is. Onderlinge en wederzijdse liefde en genegenheid zijn minder de basis voor het gezin dan economische noodzaak en zakelijke overeenkomst.
Bevolkingslaag Zie gelaagde samenleving.
Bewapeningswedloop De competitie in bewapening die na 1945 tussen Oost en west op gang kwam, met de Sovjet-Unie en de VS als de belangrijkste deelnemers.
Bewegingsoorlog Oorlog waarin door de lucht, over land en over zee snel veel troepen worden verplaatst.
Bewering Uitspraak zonder voldoende bewijsmateriaal.
Bewijs Iets dat de juistheid van een bewering aantoont.
Beyen Van 1952 tot 1956 minister van Buitenlandse Zaken. een van de grondleggers van de EEG. Hij lanceerde in 1955 een Benelux-plan om het hele Europese marktgebied te integreren. Hij huldigde de opvatting dat een politieke integratie pas kan slagen als de economische samenwerking een feit was.
Bezettingszone Gebieden waarin Duitsland na de Tweede Wereldoorlog door de Geallieerden werd verdeeld en die werden bezet door Engeland, de VS, Frankrijk en de Sovjet Unie.
Bezuinigingpolitiek Regeringsmaatregelen die leiden tot beperking van de overheidsuitgaven.
Biecht het berouwvol belijden van de zonden bij een priester, waarna de priester als bemiddelaar tussen Christus en de mensen de zonden vergaf.
Bigg business Grootschalig bedrijfsleven, waarbinnen veel macht en geld zijn samengebald. Gaat vaak gepaard met een enorme politieke invloed.
Bijbel Boek waarin de godsdienstige opvattingen van de Christenen zijn vastgelegd. de Bijbel bestaat uit het Oude Testament en het Nieuwe Testament samen
Bijltjesdag Dag van de afrekening met de verraders (NSB-ers en dergelijke), genoemd naar de achttiende-eeuwse Amsterdamse 'Bijltjes', opstandige scheepstimmerlieden, is uitgebleven.
Bijstandswet Deze wet vormt een soort vangnet onder ons systeem van sociale voorzieningen. Iemand die geen uitkering krijgt op grond van een andere wet, kan een beroep doen op de uitkering volgens de bijstandswet. Bijstand is 70% van het minimumloon.
Bijzonder onderwijs Sinds de schoolwet van 1806 kende ons land verschil tussen openbaar onderwijs en bijzonder onderwijs. Onder openbaar onderwijs vielen alle scholen die gefinancierd werden met publiek geld. Het bijzonder onderwijs was onderwijs dat uitging van particulieren en financieel onafhankelijk was van de overheid. hieronder vielen de oude particuliere scholen, waar welgestelde ouders hun kinderen naartoe stuurden. nadat in de schoolwet van 1857 de vrijheid van onderwijs was vastgelegd, vielen onder het bijzonder onderwijs ook confessionele (katholieke en orthodox-protestantse) scholen. Vanaf 1889 werd het bijzonder onderwijs gedeeltelijk betaald door de overheid. Met de onderwijspacificatie van 1917 werden openbaar en bijzonder onderwijs gelijkgesteld.(art 23).
Bijzondere Rechtspleging Benaming van de hele gang van zaken rond de arrestatie, berechting en bestraffing van politieke delinquenten vanaf de bevrijding; gebeurde op basis van door de regering in Londen genomen besluiten; bijzondere rechtsregels en speciale rechtbanken waren voor deze gelegenheid in het leven geroepen.
Bill of Rights (1791)De eerste tien amendementen op de grondwet van de VS, die handelden over persvrijheid, vrijheid van religie, recht op een spoedige rechtszaak, recht van petitie, recht vreedzaam te vergaderen, bescherming tegen huisvredebreuk en recht om wapens te dragen.
Binnenhof Gebouwen in Den Haag waar sinds het ontstaan van de Republiek de bestuurders van Nederland vergaderen.
Binnenlands Bestuur Het koloniale bestuur in de negentiende en twintigste eeuw. Aan het hoofd stond de gouverneur-generaal. Iedere provincie had een resident, die werd bijgestaan door assistent-residenten en controleurs.
Binnenlandse strijdkrachten (BS)Een combinatie van LKP,OD en RVV, opgericht op 5 september 1944, bij Koninklijk Besluit, onder bevel van Prins Bernard.
Birt Control Movement Beweging die zich sinds het begin van de twintigste eeuw in de VS inzet voor geboortebeperking, door middel van voorlichting en introductie van voorbehoedmiddelen.
Bisdom 'Kerkprovincie': De christelijke (katholieke) Kerk werd ingedeeld in afzonderlijke gebieden, te vergelijken met de provincies van een land. Die gebieden werden provincies genoemd. Aan het hoofd van een bisdom stond de bisschop.
Bismarck, Otto van, Graaf Otto van Bismarck werd in 1861 kanselier van Pruisen. Hij werd wel de IJzeren Kanselier genoemd. Zijn doel was de Duitse eenwording. Hij geloofde dat Pruisen Duitsland moest verenigen met 'Blut und Eisen'(bloed en ijzer), niet met praten.
Bisschop Hoofd van een bisdom(kerkprovincie)
Bisschoppelijk Mandement Officieel bisschoppelijk schrijven aan de gelovigen over zaken van geloof en zeden.
Blauwhelmen Soldaten van een vredesmacht van de Verenigde Naties.
Blitzkrieg Oorlogvoering waarbij het doel was zeer snel en in enkele gerichte aanvallen de vijandelijke regering, de verbindingen en de vliegtuigen van de vijand uit te schakelen.
Bloedbruiloft Zie St. Bartholomeusnacht.
Bloedige zondag Vreedzame demonstratie in Sint Petersburg in 1905 die bloedig uit elkaar geschoten werd.
Bloedwraak Wraak van de familie van degene die gedood is, op de dader en diens familie.
Blokkade van Berlijn Begon in de zomer van 1948 toen Stalin op 24 juni de toegangswegen naar West-Berlijn liet afsluiten, dat door de westelijke geallieerden werd bestuurd. Hij eiste het vertrek van de Westelijke Geallieerden uit West-Berlijn en de aansluiting van het stadsdeel bij de sovjetzone. De Amerikanen en Britten besloten niet te wijken voor de druk en West-Berlijn vanuit de lucht te bevoorraden. De luchtbrug werd een succes. De blokkade duurde van 24 juni 1948 tot 12 mei 1949.
BNP Bruto Nationaal Product, het totaal aan inkomsten van een land.
Boeddha Letterlijk:'De verlichte'. bijnaam van Siddharta Gautama, stichter van het boeddhisme.
Boeddhisme Godsdienst uit India, afscheiding van het hindoeïsme, ontstaan in de 5e eeuw na Chr.
Boedi Oetomo(het schone streven) Vereniging opgericht in 1908 door Javaanse, westers opgeleide bestuursambtenaren ter bevordering van de Javaanse cultuur. Streefden naar harmonische samenwerking met de Nederlanders.
'Body Bags' In gebruik bij de Gravendiensten van Landen om dode soldaten terug te vervoeren naar het moederland.
Boerenpartij Door Koekoek opgerichte partij die in 1963 voor de eerste keer een kamerzetel veroverde. de Boerenpartij richtte zich tegen de toenemende overheidsbemoeienis m.n. in de landbouw.
Bokkenrijders Georganiseerde benden die tussen 1730 en 1774 in de landen van Overmaas actief waren.
Bonaparte, Napoleon (1778-1846) Broer van keizer Napoleon, koning van Holland (1806-1810); grillig en somber van karakter; ontwikkelde tijdens zijn koningschap een liefde voor de Nederlandse cultuur.
Bourgondische Kreits

 

Bestuurlijke eenheid binnen het Heilige Roomse Rijk, opgesteld tijdens de rijksdag van Augsburg in 1548. Bepaald werd dat de 17 Nederlandse Gewesten, met inbegrip van Vlaanderen en Artois, één bestuurlijk geheel zouden vormen. In de praktijk oefende het Duitse rijk weinig invloed uit op de Nederlanden.

Bourgondische Rijk Het rijk dat in de 14e en 15e eeuw tot bloei kwam in de Nederlanden. Uiteindelijk na de dood van Karel de Stoute werd het onderdeel van het Habsburgse Rijk.
Boeren Europese kolonisten, vooral Nederlanders, die zich in de tijd van de VOC in Zuid-Afrika vestigden, en hun nakomelingen.
Boerenoorlogen Verzet van de Boeren tegen de Engelsen, die Oranje Vrijstaat en Transvaal wilden inlijven bij de Kaapkolonie en Natal.
Borgtocht Overeenkomst waarbij de ene partij zich tegenover de ander verplicht de schuld van een derde te voldoen als deze zelf in gebreke blijft. Zekerheid stellen voor de voldoening van een vordering.
Boksers Opstandelingen in het keizerlijke China rond 1900. Zij richtten zich ook tegen de westerse inmenging in China. Zij werden verslagen door een internationaal leger.
Bokseropstand Opstand in China (1900) tegen de aanwezigheid van westerlingen en tegen de keizer.
Bolsjewieken De groep in de Russische Sociaal-Democratische Arbeiderspartij die in 1903 het tweede partijcongres van de Russische Sociaal-Democratische Arbeiderspartij, de linkervleugel van de partij, onder leiding van Lenin min of meer toevallig de meerderheid veroverde. Langzamerhand groeide deze groep uit tot een zelfstandige partij en in oktober 1917 greep Lenin met zijn Bolsjewiki de macht. Enige tijd later begonnen de Bolsjewiki zich communisten te noemen en in 1919 richten zij de communistische Internationale ( naar de Russische afkorting Komintern geheten) op, die men ook wel de IIIe Internationale noemt.
Boomtown Stad die in zeer korte tijd uit de grond wordt gestampt, meestal in verband met de vondst van goud of mineralen (en die soms even snel weer werd verlaten).
Bondgenootschap Vriendschappelijke verhouding tussen twee of meer staten, waarbij elkaar steun is toegezegd, bijvoorbeeld bij conflicten met een of meer andere staten.
Bondsdag Volksvertegenwoordiging van de BRD.
Bondskanselier Minister-president van de Bundes Republiek Deutschland. BDR.
Bondspresident Staatshoofd van de Bundes Republiek Deutschland. BRD.
Bondsregering Regering van Duitsland, bestaande uit de Bondskanselier en de bondsministers.
Bondsrepubliek Duitsland (BRD) BRD: Bonds Republiek Duitsland ontstaan in 1949 toen de V.S., Engeland en Frankrijk besloten om Bizonie (de Amerikaanse en Engelse sector) en de Franse sector samen te laten opgaan in Trizonie, nu BRD genoemd. Tot 1972 erkende de DDR en de BDR elkaar niet. Vanaf 1972 werden de onderlinge betrekkingen beter. Door de val van het ijzeren gordijn werd in 1990 de DDR bij de Bondsrepubliek gevoegd.
Bondsstaat Een verbond van afzonderlijke staten die naar buiten optreden als één geheel en ook in binnenlandse aangelegenheden verschillende gemeenschappelijke instituties hebben. Vóór 1871 hadden verschillende Duitse staten zich tot een bondsstaat samengevoegd.
Bond van Sociaal-Democratische Vrouwenpropagandaclubs In 1908 opgerichte vrouwenafdeling van de SDAP, die tot doel had het verspreiden van de socialistische boodschap onder arbeidersvrouwen. Zette zich onder andere vooral in voor vrouwenkiesrecht en anti -militarisme.
Bonifacius Missionaris, werd in Dokkum door de Friezen in 734 vermoord.
Boni's Groep marrons, genoemd naar hun leider Boni, die een guerrilla voerde tegen de blanken in Suriname.
Boroboedoer Boeddhistische tempel uit de 9e eeuw op het Indonesische eiland Java.
Bosnegers Afstammelingen van Marrons die leven van akkerbouw, visserij en jacht in door marrons gestichte dorpen in Suriname.
Bosses Corrupte politici in de VS rond 1900 die in ruil voor schenkingen stemmen van arbeiders en immigranten kregen. (Political Machines)
Bourgeoisie Rijke burgers in de steden.
Bovennatuurlijke verschijnselen Verschijnselen de met de ratio niet zijn te verklaren.
Boven-Digoel Plaats in Indonesië waarnaar Indonesische nationalisten werden verbannen door de Nederlanders.
Bovenwindse eilanden De Nederlandese Antillen Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba.
Bowlby, John Britse psycholoog, die in 1953 een boek publiceerde, waarin hij beweerde dat kinderen die het op jonge leftijd aan moederlijke zorg had ontbroken, zich later slechter zouden ontwikkelen.
Brandt, Willy Duitse SPD-politicus die opklom van burgemeester van Berlijn van 1957 tot 1961 en tot kanselier (1969-1974). Minister van Buitenlandse Zaken in de ‘brede coalitie’(1966-1969 SPD en CDU-CSU) en daarna vanaf 1969 bondskanselier van Duitsland. Voerde de zogenaamde ‘Ostpolitiek’ uit. Door toenadering tot de Sovjet-Unie, Polen en de DDR te zoeken, probeerde hij de Duitse deling te verzachten en te humaniseren. Belangrijke momenten in deze politiek zijn:Het verdrag van Warschau, erkenning van de Oder-Neisse als de oostgrens van Duitsland en het verdrag van Moskou, een niet-aanvalsverdrag tussen de BRD en de Sovjet-Unie. Kreeg daarvoor de Nobelprijs van de Vrede. Naast Adenhauer een van de grootste Duitse politici.
Brede basis Een kabinet steunend op zoveel mogelijk partijen in de Staten-Generaal.
Breukvlak Een tijd waarin heel scherp en snel oude technieken, vormen en maatschappelijke omstandigheden veranderen; tegengesteld aan een geleidelijke ontwikkeling. De term komt van de titel van een beroemd boek van Jan Romein, Op het breukvlak van twee eeuwen, waarin de tijd rond 1900 beschreven staat.
Breznjev, Leonid Staatsman, in 1964 opvolger van Chroesjtsjov. Breznjew streefde naar stabiliteit en rust. Onder zijn bewind verstarde het communistische stelsel.
Breznjev-doctrine In 1968 verklaarde het Warschaupact als rechtvaardiging voor de invasie in Tsjechoslowakije (Praagse lente) dat het militair moest ingrijpen als het communisme in een van de lidstaten in gevaar kwam. In 1988 werd de Breznjev-doctrine ingetrokken, waarna het Oostblok binnen één jaar uiteenviel.
Briand Tussen 1906 en 1932 onder meer vijftien jaar minister van Buitenlandse Zaken van Frankrijk. Bracht in 1928 samen met zijn Amerikaanse collega Kellog, het Kellog -Briand Pact tot stand. In 1929 en 1930 deed hij voorstellen om te komen tot de Verenigde Staten van Europa.
Brits-Indië Brits koloniaal rijk op het grondgebied van het huidige India, Pakistan en Bangla-Desh.
'Bolwerk van de troon' Aanduiding voor de Eerste kamer uit 1815. De kamer werd door de koning benoemd en moest voorkomen dat de (gekozen) Tweede kamer het koningschap zou belagen.
Bourgeoisie Letterlijk burgerij. Meestal gebruikt door marxisten om de klasse van kapitalisten aan te duiden.
Brandaan, Sint Een Ierse heilige.
Breukvlak Korte tijdspanne ( bijvoorbeeld van één of enkele jaren), waarbinnen op een groot aantal terreinen in snel tempo grondige veranderingen optreden en aldus de continuïteit doorbroken wordt.
Brief van Pape Jan De befaamde brief die priester-koning Jan naar de machthebbers in Europa gestuurd zou hebben en waarin hij zijn hulp in de strijd tegen de Islam aanbood. In de 12e eeuw werd voor het eerst melding van deze brief gemaakt.
Bron Alles waardoor je iets over het verleden te weten kunt komen.
Brugmans Nederlandse politicus die op de voorgrond trad als promotor van het Europese federalisme. In 1950 werd hij rector van het Europees College te Brugge.
Bruidsschat Ouders geven hun dochter waardevolle bezittingen mee in het huwelijk.
Bruinhemden Leden van de SA.
Buchenwald Een van de concentratiekampen van de nazi's.
Budgetrecht Het recht van het parlement dat voorkomt dat de regering eigenmachtig uitgaven kan doen.
Bufferstaat Kleine staat gelegen tussen twee grote staten, die als buffer fungeert en door de eerste klappen op te vangen de kans op directe confrontatie tussen beide grote staten verkleint.
Buitenbeentje Iemand die in zijn tijd niet serieus wordt genomen, die vreemd of heel anders dan de anderen in zijn tijd wordt gevonden.
Buiten-Europese wereld De wereld buiten de grenzen van Europa, bepaald door het Latijns-christelijke geloof.
Buitenparlementair Aanduiding van politieke acties en gebeurtenissen die niet hun oorsprong vinden in parlementaire of andere officiële organen of in politieke partijen.
Bund Deutscher Mädel(BDM) Bund Deutscher Mädel(BM). Organisatie van Duitse meisjes in Hitler Duitsland; een onderafdeling van de Hitler-jugend.
Bunkerbouwers Benaming van Nederlanders die veel geld verdienden aan opdrachten van het Duitse leger tijdens de bezetting.
Bureaucratie Een systeem van besturen via een ambtenarenapparaat. Vaak heeft het woord een ongunstige klank: het zich stipt houden aan de reglementen zonder met de werkelijke belangen van de bestuurder rekening te houden.
Burgerlijk beschavingsoffensief Initiatief van sociaal bewogen burgers om de arbeiders vanuit ethische, vaak christelijke, motieven te verheffen.
Burgerlijke ongehoorzaamheid Het niet voldoen aan een wettelijk of ander overheidsvoorschrift als vorm van politiek protest.
Burgerlijke Rechtspraak Regelt in het bijzonder geschillen tussen burgers onderling.
Burgerlijke stand Register van personen, geboorten, sterfgevallen en huwelijken dat in alle gemeenten bestaat. Het werd pas door Napoleon in het begin van de negentiende eeuw in Nederland ingevoerd. Voor die tijd waren er alleen maar kerkelijke registers.
Burgeroorlog V.S.
1861-1865 tussen de Noordelijke Staten ook wel de Unie genoemd en de Zuidelijke Staten ook wel de Geconfedereerde genoemd. Ontstond doordat zeven zuidelijke staten zich afsplitsten van de Unie. Het conflict dreigde al een hele tijd en draaide vooral om de tegenstelling tussen federalisten en anti-federalisten en om de slavernij. Het Noorden won, de federale staat werd sterker en de slavernij definitief afgeschaft.
Burgerrechten Uit het Verlichtingsdenken stammende mensenrechten die voor de Amerikanen geleidelijk zouden gelden, zoals godsdienstvrijheid, persvrijheid, het recht op een eerlijk proces.
Burgers Oorspronkelijk inwoners van een stad die alle daaraan verbonden rechten hadden. In de achttiende eeuw de benaming voor de leden van de gegoede burgerij en een deel van de kleine burgerij. In de Patriottentijd was ieder die zich actief inzette voor het vaderland een burger.
Burgerschap Het feit dat je burger bent met alle politieke en maatschappelijke rechten die daarbij horen.
Burgerlijke Kinderwet Deze werd in 1901 ingevoerd en maakte een einde aan de onaantastbaarheid van de ouderlijke macht. De rechter kan besluiten tot ontzetting of ontheffing uit de ouderlijke macht. Kinderen tussen 16 en 18 jaar kunnen tot gevangenisstraf worden veroordeeld. Jongere kinderen kunnen ter beschikking van de regering worden gesteld. Voorop staat de preventieve werking.
Burgerlijk Wetboek Verzameling regels (wetten) over huwelijk, echtscheiding, adoptie, erfrecht, kopen huren en arbeidsovereenkomsten.
Bestuursapparaat Alle ambtenaren ( van een staat) samen
Byzantijnse Rijk Benaming van het Oost-Romeinse Rijk in de Tijd van Monniken en Ridders; dat in de loop der jaren veel gebied af moest staan aan de moslims en de (Latijnse) christenen. De val van Constantinopel in 1453 betekende het einde van het rijk.