We hebben 115 gasten online

H-Historische termen

Gepost in Historische termen

H Historische termen- en begrippenlijst

drs.J.W.Swaen Historicus www.blikopdewereld.nl

Habsburgse Rijk

 

Europees vorstenhuis dat met onderbreking van 1273 tot 1806 over het Heilige Romeinse Rijk regeerde.Karel de V was keizer van dit Rijk en hij verdeelde het rijk tussen zijn zonen. Het was Philips II die de Nederlanden, Spanje en de overzeese gebiedsdelen en de Italiaanse gebiedsdelen kreeg toegewezen in 1555
Hadj Pelgrimstocht naar Mekka die iedere Moslim minstens eenmaal in zijn leven moet maken.
Hagenpreken Door calvinisten in het geheim georganiseerde bijeenkomsten op het platteland.
Hagespraak Bijeenkomst van de NSB.
Happening Gebeurtenis. benaming voor in de jaren zestig van de twintigste eeuw in Amsterdam georganiseerde samenkomsten, waar op een speelse manier de draak werd gestoken met bepaalde gewoonten en met de autoriteiten.
Hakenkruis Symbool van de nazi's
Hallstein-doctrine Walter Hallstein, Duits politicus, van 1951 tot 1958 minister van buitenlandse zaken, was van 1958-1967 voorzitter van de Europese Commissie. Op het vlak van de Duitse buitenlandse politiek formuleerde hij de Hallstein -doctrine, die inhield dat de BRD geen diplomatieke betrekkingen zou onderhouden met de landen die de DDR erkenden (met uitzondering van de Sovjet-Unie).
Hamerstuk Voorstel dat zonder discussie aangenomen wordt.
Hamilton, Alexander (1755-1804) Minster van Financiën onder Washington. Voorstander van een sterk centraal gezag door een sturende overheid. Hij bevorderde de belangen van zakenlieden en bankiers via tarieven en subsidies. Aanhangers noemden zich Federalisten.
Hamsterverbod Verbod om voorraden voedsel en andere eerste levensbehoeften op grote schaal te kopen om te bewaren voor tijden van dreigende schaarste. Door hamsteren werd schaarste veroorzaakt. Het verbod werd in het najaar van 1939 door de Nederlandse regering afgekondigd.
Handelingen Het letterlijk verslag van alle vergaderingen van de Staten-Generaal.
Handelingsonbekwaam Wettelijke regeling die bepaalde dat gehuwde vrouwen niet bekwaam waren tot het verrichten van rechtshandelingen. Zij waren daardoor niet bevoegd om bijvoorbeeld een contract te tekenen of een lening af te sluiten. de regeling werd pas in 1956 uit het wetboek geschrapt.
Handelsbalans een in geld uitgedrukt overzicht van de invoer en uitvoer van goederen.
Handelskapitalisme Economische ontwikkeling in de 16e eeuw waarbij door de bloei van de handel en industrie het kapitaal van de koopman een hoofdrol gaat spelen in de samenleving. Bezittingen worden dan belangrijker dan afkomst. De eerste vorm van kapitalisme, waarbij de winst door middel van de handel werd gemaakt.
Hannibal Cartaagse generaal die de Romeinen schrik aanjoeg door met olifanten over de Alpen te trekken. Versloeg keer op keer de Romeinen maar werd door Cartago teruggeroepen.
Hanze

Verbond van Nederlandse en Duitse handelssteden (12e en 13e eeuw).

Harmoniemodel Politiek van de vakbeweging waarbij ervan wordt uitgegaan dat het meest kan worden bereikt door zoveel mogelijk gebruik te maken van onderhandelingen en zo weinig mogelijk van stakingen als middel om druk uit te oefenen op de werkgevers. Het gemeenschappelijk zoeken naar compromissen waarbij zo min mogelijk spanningen ontstaan.
Harmonieuze ongelijkheid Ideaalbeeld van een 'natuurlijke' verhouding van ongelijkheid tussen man en vrouw, waarbij de man leiding gaf en inkomen verschafte, de vrouw ondergeschikt was en voor huishouden en kinderen zorgde. Omdat dit ideaalbeeld als door God en/of de natuur gegeven werd beschouwd, volgde daaruit dat ondanks de ongelijkheid toch van een harmonie sprake was. De overheid is in haar gezinspolitiek na de oorlog van deze harmonieuze ongelijkheid uitgegaan.
Hasdrubal Cartaagse commandant in Spanje.
Heath, Edward Was van 1970-1974 leider van de conservatieven, premier van Groot -Brittanië. De aanvaarding door het lagerhuis van Groot-Brittanniës toetreden tot de Europese Gemeenschap (1973) betekende een belangrijk persoonlijk succes.
Heidenen Naam van christenen en moslims voor mensen die niet in een God geloven.
Heilige Iemand die door de kerk officieel tot heilige is verklaard wegens een onbevlekte levenstijl, goede werken en het verrichten van wonderen (tijdens of na zijn of haar sterven).
Heilige Land Palestina, het land waar Jezus Christus heeft geleefd.
Heilige plaatsen Plaatsen die vanuit het geloof voor de gelovigen van groot belang zijn. Zo is Betlehem voor de Christenen belangrijk omdat Christus daar is geboren.
Heilige Roomse Rijk

Vanaf de 12e eeuw de gangbare naam van het Duitse Rijk. De leiders van dit Duitse Rijk zagen zichzelf als de opvolgers van de Romeinse keizers erfgenamen van Oost Francië.

Heiligenlevens In de Middeleeuwen schreven geestelijken boeken over het leven van heiligen, bijvoorbeeld St. Nicolaas. die boeken worden heiligenlevens genoemd.
Heimatvertriebene Miljoenen mensen uit de voormalige Duitse gebieden in Oost-Europa die na de oorlog met geweld werden verdreven en naar Duitsland vluchtten.
'Heim ims Reich' Propagandistische uitdrukking voor de terugkeer van alle Duitssprekenden in het vaderland.
Hel De verblijfplaats van de zondaars die daar hun eeuwige straf ondergaan.
Hellenistische cultuur Een onderdeel van de Griekse cultuur, namelijk de Griekse cultuur van ca. 330-30 v. Chr.
Heloten De bevolking van het gebied veroverd door de Spartanen die voor de dagelijkse voorzieningen zorgden.
Hemel De verblijfplaats van God, Christus, Maria, de engelen en heiligen en alle mensen die goed en vroom geleefd hebben.
Hemels Mandaat Oude Chinese opvatting dat de keizer regeert bij de gratie van de hemel (-goeden). Natuurrampen enz. kunnen een teken zijn dat de hemel zich afkeert van de keizer.
Herder, Johann Gotfried 1744-1803 De man die als de bedenker van het nationalisme wordt gezien.
Herendienst(in de koloniën) Verplicht werken van de koloniale bevolking voor de koloniale machthebbers tijdens het Cultuurstelsel (1830-1870). deze diensten bestonden o.a. uit het aanleggen van wegen.
Herodotus Vader van de geschiedschrijving (485-420).
Heropvoeding Onderdeel van het geallieerde beleid in de bezette zones van Duitsland en oostenrijk na de 2e Wereldoorlog.
Herrenvolk Germaans superras.
Herstelbetalingen Ba de Eerste Wereldoorlog werd Duitsland veroordeeld tot het betalen van tientallen miljarden aan herstelbetalingen. Dit werd door de Duitsers niet alleen als zwaar, maar ook als onrechtvaardig ervaren. Het droeg bij tot de crisis van de jaren twintig met de enorme inflatie. Ook na de Tweede Wereldoorlog werden herstelbetalingen geëist en gedaan. In de Russische zone vooral door demontage en betalingen in natura. De Westerse zones hoefden minder op te brengen en werden al snel met het Marshallplan economisch geholpen. Wel betaalde de BDR vele miljarden aan de slachtoffers van de nationaal- socialistische geweldheerschappij, zoals aan Israël. De DDR heeft zich nooit tot dit soort herstelbetalingen willen verplichten.
Hervormde Kerk De grootste kerk van de reformatie in Nederland. In de 19e eeuw traden er twee scheuringen op van strenge, orthodoxe gelovigen, die de Hervormde Kerk te vrijzinnig vonden. In de Hervormde Kerk had de liberale, vrijzinnige burgerij, grote invloed en macht. De laatste scheuring vond plaats onder leiding van Abraham Kuyper tussen 1886-1892. Toen ontstonden de nieuwe 'Gereformeerde Kerken in Nederland' door het samengaan met een del van de al eerder afgescheidenen.

 

Hervormers

 

Leiders van de Hervorming. Luther en Calvijn Zij hadden kritiek op de manier waarop sommige priesters leefden en op de rijkdom van de Kerk en wilden daar verandering in aan brengen. Ze worden protestanten genoemd. Leidde tot het afsplitsen van de Protestanten en het daardoor het ontstaan van de Katholieke en Protestantse Kerk.
Hervorming De afscheiding van de Katholieke Kerk door de Protestanten in de 16de eeuw.
Herzuiling Nieuwe tekenen van verzuiling van de Nederlandse samenleving vanaf de jaren ' 80 van de 20e eeuw.
'Het Ding' De vergadering van alle vrije mannen bij de Franken.
Hiërarchie Opbouw van de staat naar macht en/of inkomen, ook wel sociale piramide genoemd.
Hiërarchische opbouw van de samenleving De bevolking bestond uit verschillende groepen. Elke groep had bepaalde (voor)rechten en plichten. Bovenaan stond een vorst. De eerste verschillen tussen de mensen waren ontstaan door successen in de landbouw.
Hiërogliefen(schrift) Het oude Egyptische schrift bestond uit hiërogliefen. Dat waren tekens van mensen dieren en dingen
Hindoe Aanhanger van het Hindoeïsme.
Hindoeïsme Godsdienst uit India waarbij men door een zuiver leven via reïncarnatie in een hogere kaste (bevolkingslaag waarin men geboren wordt) kan komen.
Hindoestanen Contractarbeiders uit India, die rond 1900 naar Suriname waren gekomen, en hun afstammelingen.
Hippies Zo werd de jeugd genoemd die zich liet inspireren door een beweging die uit Californië stamde. Hippies verwierpen de moraal en de consumptiemaatschappij van hun ouders, en hielden zich bezig met de liefde, geweldloosheid, drugs, seks, wereldreizen die soms jarenlang duurden, popmuziek, lange haren, oosterse religie en vrolijk gekleurde zwerverskleding. De beweging kreeg door het jeugdtoerisme een snelle verspreiding over Europa waar hippies in Amsterdam eind jaren zestig een vertrouwd verschijnsel waren geworden.
Hippocrates Vader van de medische wetenschap (460-380).
Hitlergroet Het met uitgestrekte rechterarm roepen van 'Heil Hitler' als eerbetoon aan de nationaal-socialistische leider van Duitsland.
Hitlerjugend (HI, Hitlerjeugd) Nationaal-Socialistische jeugdorganisatie in Duitsland, waarvan alle jongens verplicht lid werden.
Hindoeïsme Godsdienst uit India waarbij men door een zuiver leven via reïncarnatie in een hogere kaste terecht komt.
Hiroshima Japanse havenstad waarop op 6 augustus 1945 de eerste atoombom viel.
Historisch denken Veranderingen op de juiste manier in de tijd plaatsen en op een correcte wijze beoordelen of waarderen.
Ho Chi Minh Oprichter (1930) en levenslang leider van de communistische partij in Vietnam. Richtte in 1941 de bevrijdingsbeweging Vietminh op en versloeg daarmee de Japanners en de Fransen. Was vanaf de onafhankelijkheid tot aan zijn dood in 1969 naast partijleider ook president van Vietnam - vanaf 1955 Noord-Vietnam.
Ho Chi Minhroute Het stelsel van paden dat Noord-Vietnam gebruikte om strijders en wapens Zuid-Vietnam binnen te smokkelen. De route waarvan grote delen door Laos en Cambodja liepen, werd in het begin van de jaren zestig van de twintigste eeuw uitgehakt. de Amerikanen en Zuid-Vietnamezen konden de infiltratie niet beëindigen zonder Laos en Cambodja bij de oorlog te betrekken. In 1969 besloten de VS mede om de H0-Chi-Minhroute te vernietigen door toch bombardementen op Cambodja uit te voeren.
Hofmeier

Hoogste ambtenaar aan het Merovingische hof.

Hof van Justitie(EU) Europese rechtbank, bestaande uit één rechter van elke lidstaat en - indien nodig- een extra rechter om het totale aantal oneven te maken. Het Hof doet uitspraken bij geschillen tussen lidstaten en toetst rechtsregels aan de oprichtingsverdragen van de EU.
Hoge Autoriteit Een supranationaal orgaan dat als dagelijks bestuur van de EGKS optrad. In 1967 opgegaan in de Europese commissie.
Hoge Burgerij Een stand die qua status en macht onder die van de Junkers stond. Deze groep, die je vooral in de steden aantrof, viel uiteen in twee sub-groepen: de bezittende burgerij en de geleerde burgerij.
Hoge Raad Hoogste rechtscollege in Nederland waar beroep (cassatie) mogelijk is tegen uitspraak van een gerechtshof of een arrondissementsrechtbank.
Hoger Beroep Rechtsmiddel waarmee de in het ongelijk gestelde partij op kan komen tegen de uitspraak van een lagere rechter. In strafzaken kan zowel de verdachte als de Officier van Justitie in hoger beroep gaan. In ons land kan dat maar één maal.

 

Hogendorp, van

 

(1762- 1834) Uit Rotterdams regentengeslacht afkomstige schrijver van 'Schets eener Grondwet'(1812); pleitte voor handhaving van de Nederlandse eenheidsstaat en een krachtig monarch. Vormde in december 1813 met Van der Duyn van Maasdam het Voorlopig Bewind en maakte de weg vrij voor Soeverein Vorst (later koning) Willem I. Kwam later evenwel met die koning in conflict, waarbij hem zelfs de titel 'minister van Staat' werd ontnomen.De maker van de eerste 'echt' Nederlandse grondwet van 1814. Eerdere grondwetten waren sterk beïnvloed door de ontwikkelingen in Frankrijk.
Hoger beroep Het voorleggen van een probleem aan een hogere rechter als iemand het niet eens is met de uitspraak van een rechter.
Hollandse Waterlinie

Verdediging van Holland door het onder water zetten van bepaalde delen van het land.

Holocaust Volkenmoord, meestal wordt er de moord op de Joden en zigeuners tijdens de Tweede Wereldoorlog mee bedoeld.
Homestead Act Wet uit 1862 in de VS die vrijwel gratis een stuk land van 64 hectare in het westen verstrekte aan elke kolonist die bereid was zich er minstens vijf jaar te vestigen en een oogst te realiseren.
Homofilie Seksuele gerichtheid op personen van hetzelfde geslacht.
Honderdjarige oorlog Oorlog (1328- 1453) tussen de koningen van Frankrijk en Engeland. In die oorlog veroverde de koningen van Frankrijk de Engelse gebieden in Frankrijk.
Honecker, Erich Leider van de Oost-Duitse jongerenorganisatie FDJ. Onder zijn leiding werd de Muur in Berlijn opgericht. Van 1971 tot 1989 partijleider en daarmee 'chef' van de DDR.
Hongaarse Opstand Het gewapend verzet van de Hongaarse bevolking in 1956 tegen het communistische één partijbewind. De Sovjet-Unie moest met een omvangrijke troepenmacht ingrijpen om te voorkomen dat Hongarije uit het Oostblok zou treden.
Hongeroedeem Zwelling van weefsels door vochtophoping; oorzaak: ondervoeding.
Hongerstaking Actievorm waarmee (politieke) eisen kunnen worden afgedwongen. Gandhi maakte regelmatig gebruik van dergelijke vastenacties en vergat daarbij niet de pers op de hoogte te stellen, om het effect te vergroten.
Hongerwinter De winter van 1944-1945 waarbij in de grote steden in het Westen van Nederland ongeveer 20.000 mensen door voedselgebrek om het leven kwamen.
Hongkong Stad die door de Chinezen aan de Engelsen afgestaan moest worden na het verliezen van de Opiumoorlog.
Hoofdelijk Onderwijs Onderwijsmethode waarbij alle leerlingen voor zich, in eigen tempo, leren, en één voor één ('per hoofd') bij de onderwijzer komen om zich te laten overhoren. Het hoofdelijk onderwijs was de gebruikelijke onderwijsmethode in de Republiek. Door de schoolwet van 1806 werd het vervangen door klassikaal onderwijs.
Hoofdelijke stemming Stemming waarbij alle aanwezige kamerleden stuk voor stuk hun stem uitbrengen.
Hoogconjunctuur De conjunctuur is het algemene beeld van de economie over een bepaalde periode. Hoogconjunctuur betekent dat de economische omstandigheden erg goed zijn: de vraag naar goederen en diensten is zo hoog, dat de bezetting van het productieapparaat hoog is, de werkgelegenheid is daardoor groot, bedrijven en consumenten besteden veel geld aan investeringen en aankopen, de export groeit enz. De conjunctuur kan snel omslaan. Het is een golfbeweging die veel sneller gaat dan een depressie of een hausse.
Hooggerechtshof De hoogste rechtbank in de VS. Negen rechters worden voor het leven benoemd door de president, onder goedkeuring van de Senaat.
Hoorzitting Een vergadering van een kamercommissie waar belangstellende of deskundige niet-kamerleden hun opvattingen kenbaar kunnen maken.
Hopliet Soldaat te voet.
Horige Boer die geheel of gedeeltelijk afhankelijk was van een heer en die niet ergens anders mag gaan wonen. Hij hoort bij de grond van de heer.
Hot-line De directe verbinding tussen het Witte Huis en het Kremlin zodat rechtstreeks overleg tussen de staatshoofden van de Sovjet-Unie en de VS altijd mogelijk is. Hiertoe werd besloten na de raketten-crisis op Cuba.
Houten, Van Radicaal liberaal. Werd vooral bekend door zijn in 1874 ingediende wet tegen kinderarbeid.
Hugenoten Sinds 1562 de benaming van de Franse calvinisten. religievrijheid en het behartigen van Franse nationale belangen behoorden tot hun programma. Na de Bartholomeusnacht (1572), waarin duizenden werden vermoord, vluchtten velen van hen naar Nederland.
Hugo de Groot
Wordt ook wel de vader van het volkerenrecht genoemd. Zijn boek: het recht van oorlog en vrede uit 1625 is wereldberoemd. Hij maakte een onderscheid tussen “rechtvaardige” oorlogen en “onrechtvaardige” oorlogen.
Huishoudscholen
Scholen die meisjes voorbereiden op het beroep van huisvrouw en waar ook huishoudcursussen werden gegeven.
Huis van Afgevaardigden
Deel van de volksvertegenwoordiging (Congres) in de VS waarin iedere staat is vertegenwoordigd naar het aantal inwoners en voor een zittingstermijn van twee jaar.
Huisvredebreuk
Delict dat bestaat uit het wederrechtelijk binnendringen van een door een ander bewoonde woning.
Hull House
Voorbeeld van een 'settlement house', charitatief opvangtehuis, ook voor kinderopvang en sociale verbeteringen, in 1889 te Chicago door Jane Addams opgezet. Zij was sociaal hervormster en pacifiste die de Nobelprijs van de vrede kreeg.
Humanae Vitae
Encycliek uit 196, waarin de paus de gelovigen verbood voorbehoedsmiddelen te gebruiken, anders dan periodieke onthouding. Deze encycliek zorgde ervoor dat de gelovigen zich van d ekerk afkeerden.
Humanisme
Geestelijke stroming uit de vijftiende en zestiende eeuw, die de nadruk legde op de klassieke beschaving. Kenmerkend waren de verdraagzaamheid op godsdienstig gebied en het individualisme. In de Nederlanden veel aanhang. een beroemde humanist was Erasmus uit Rotterdam.
Humanitair oorlogsrecht Internationaal overeengekomen rechtsregels over gedrag tijdens oorlogen.
Hunebedden De bekendste monumenten uit de Prehistorie van ons land.
Hunnen Een nomadenvolk, afkomstig uit Midden - Azië. De Hunnen drongen het Oost en West Romeinse Rijk binnen. Lange tijd waren de Hunnen de schrik van de Europeanen. Maar in 451 trokken de Hunnen zich terug.
Huursoldaten Soldaten die zich verhuren aan leiders voor geld.
Hypothese Vooronderstelling, een voorlopig antwoord op een onderzoeksvraag.