We hebben 110 gasten online

PO Deel 3 De Eerste Wereldoorlog

Gepost in Praktische opdrachten

met dank aan Sandra van Mill 

verschrikkingen loopgraaf

1.2 De loopgraven in!

Iedereen verwachtte een korte oorlog. Enthousiast meldden duizenden jonge kerels zich als vrijwilliger met als enige angst dat ze te laat op het slagveld zouden arriveren. De geallieerden dachten dacht dat de oorlog zo gewonnen zou zijn, het zou ‘ein frischer, fröhlicher Krieg’ worden.

Een mislukt plan

von schlieffen lalnHet Duitse aanvalsplan was al jaren tevoren uitgedacht door de inmiddels overleden generaal Von Schlieffen. De kern was dat Duitsland Frankrijk moest verslaan, voordat Rusland zijn leger gevechtsklaar had. Dus eerst wilde Duitsland het westen verslaan voordat het oosten aan zou vallen. Daarom hadden de Duitsers haast. Met enige vertraging liep het Duitse leger België grotendeels onder de voet en viel het Noord-Frankrijk binnen. Nederlands grondgebied werd ontzien in de uitvoering van het plan omdat Duitsland Nederland neutraal wilde houden. Bij de rivier de Marne konden de Engelsen en de Fransen de Duitse opmars op het nippertje tegenhouden. Het Von Schlieffenplan was mislukt.

Het Westfront

Toen groeven beide partijen aan het Westfront zich in loopgraven in. Van de Belgische kust tot de Zwitserse grens was het wel 750 kilometer. Het leven in de loopgraven was verschrikkelijk.

Soldaten woonden er soms maanden aan een stuk. De stank van de lijken was niet te harden. Als er niet geschoten werd, waren het de modder, de luizen en de ratten die de soldaten bezighielden. Beide partijen zetten allerlei nieuwe wapens in, zoals de mitrailleur, de vlammenwerper, granaten en gifgas. Het mosterdgas was zwaarder dan lucht. Het zakte vanzelf in de loopgraven. Soldaten stierven een gruwelijke dood als ze het gas inademden. Het kwam ook voor dat de gedraaide wind het gas over de eigen troepen verspreidde. Vanaf 1916 werd ook de tank ingezet, het eerst door de Britten (zonder succes).

Soldaten als kanonnenvlees

Bij elke aanval vielen vele duizenden doden en gewonden, zonder dat er veel terreinwinst werd geboekt. De verdedigende partij was altijd in het voordeel: die kon zich op achterliggende loopgraven terugtrekken. Zodra de soldaten van de aanvallende partij uit hun loopgraven klauterden, kregen die de volle laag uit de mitrailleurs van de vijand. Er werden dus verouderde tactieken gebruikt tegen nieuwe wapens. Soldaten waren slechts ‘kanonnen­vlees’ in de slag bij Verdun (1916). Er vielen in acht maanden tijd zo’n 700.000 doden. Het resultaat was een maanlandschap van miljoenen bomkraters. De Engelsen ondervonden aan de Somme en rond de Vlaamse stad Ieper eveneens de rampzalige gevolgen van de gemechaniseerde oorlog. De Engelsen verloren aan de Somme 420.000 soldaten, van wie er 60.000 op de eerste dag al waren uitgeschakeld.

Het Oostfront

In het Oostfront zat meer beweging. Aanvankelijk wonnen de Russen terrein op Duitsland en Oostenrijk-Hongarije, maar na hevige strijd wisten Duitse en Oostenrijks-Hongaarse troepen terug te slaan. Vervolgens drongen zij steeds verder door op Russisch grondgebied totdat ook hier een loopgravenoorlog ontstond. De Russische defensie bleek niet te deugen. In sommige regimenten was er maar één geweer voor tien soldaten. In 1917 kwam er revolutie en stortte de weerstand in. Begin 1918 kwam in Brest-Litovsk een afzonderlijke vrede tussen Duitsland en Rusland tot stand. Rusland stond uitgestrekte gebieden af. Op dat moment leek Duitsland aan de winnende hand. Er werd ook op andere fronten strijd geleverd. Servië werd in 1915 door Oostenrijk-Hongarije van de kaart geveegd.

De Centralen verliezen

In 1917 kondigde Duitsland de onbeperkte duikbotenoorlog af. Duitsland zou alle schepen op weg naar Engeland torpederen. Al twee jaar eerder hadden de Duitsers een passagiersschip tot zinken gebracht, de Lusitania, waarbij veel Amerikaanse burgers om het leven kwamen. Nu, in 1917, werden alle Amerikaanse schepen het doelwit. Dit was de aanleiding voor Amerika om de oorlog aan Duitsland te verklaren. Zo werd de oorlog uiteindelijk een wereldoorlog.

Maar Amerika had meer redenen om mee te doen. Het had aan Engeland en Frankrijk veel geld geleend. Als Duitsland de oorlog zou winnen, zou Amerika van dat geld natuurlijk niets terugzien. Bovendien was de Amerikaanse president Woodrow Wilson een man van idealen. Hij wilde zorgen dat er na de oorlog een vrije, democratische wereld kwam.

Van het oorspronkelijke enthousiasme voor de oorlog was in 1917 niet veel over. In het Franse leger brak een grote opstand uit. De arbeiders in de Duitse wapenfabrieken gingen staken. In Oostenrijk-Hongarije braken rellen uit omdat de mensen honger hadden. Toen het Amerikaanse leger eenmaal was opgebouwd, bleek het in 1918 aan het Westfront de doorslag te geven. Met overmacht drongen de Amerikanen de Duitsers terug. Voor het eerst in vier jaar zat er weer beweging in het front. In Duitsland begon onder matrozen en arbeiders een opstandige stemming te heersen. Verder vechten leek zinloos. In Berlijn werd op 9 november 1918 de republiek uitgeroepen. De Duitse keizer Wilhelm II vluchtte naar Nederland. Vertegenwoordigers van de burgerregering sloten op 11 november 1918 een wapenstilstand met de Geallieerden. De bondgenoten van Duitsland waren inmiddels ook uitgeschakeld.

Het thuisfront

who s absent

Engeland zette uiteindelijk 5 miljoen soldaten in, Frankrijk meer dan 8 miljoen en Duitsland 15 miljoen. De legers moesten vier jaar lang voorzien worden van wapens, munitie, kleding, onderdak, transport en medicijnen. Daarvoor werd de hele bevolking ingezet. De Eerste Wereldoorlog was een totale oorlog, een oorlog waaraan iedere burger een steentje moest bijdragen, niet alleen soldaten. Fabrieken mochten alleen nog dingen maken die nuttig waren voor de oorlog. Voedsel kwam op de bon. Omdat er heel veel jonge mannen aan het front waren of al gesneuveld waren, moesten vrouwen het werk overnemen in de fabrieken, op het land, in de ambtenarij en in dienstverlenende beroepen. Na de oorlog gaven veel vrouwen die baantjes weer op, maar ze hadden laten zien wat ze konden. Het leidde er toe dat in veel landen vrouwen aan het einde van de oorlog kiesrecht kregen. Zo werd de emancipatie van de vrouw bevorderd.

Gevolgen van de oorlog

In de Eerste Wereldoorlog sneuvelden meer dan tien miljoen soldaten. Minstens evenveel burgers verloren het leven als gevolg van oorlogshandelingen. Men sprak van het verlies van een hele generatie jonge mannen. In alle oorlogvoerende landen kregen de regeringen veel macht. Zij grepen in in de economie, controleerden wat de kranten schreven en bedreven propaganda. Steeds riepen ze de burgers op om zuinig te zijn. De Eerste Wereldoorlog maakte veel mensen pessimistisch. Tot 1914 had men de welvaart en de techniek geprezen. Maar het bleek dat de techniek in staat was de moorddadigste machines voort te brengen. Velen zagen de toekomst somber in. En somber werd ie!

1.3 De Vrede van Versailles en de Volkenbond

Het Verdrag van Versailles

In 1919 werd in Versailles een vredesconferentie gehouden. Veel Europeanen die snakten naar een blijvende vrede, hadden hun hoop gevestigd op president Wilson. Hij had een vredesplan bedacht: de Veertien Punten. Hij pleitte voor vrije vaart op alle wereldzeeën, afschaffing van economische barrières, complete ontwapening, democratie en zelfbeschikkingsrecht voor alle volkeren. Hij vond dat elk volk over zijn eigen lot mocht beslissen. Hiermee kwam hij tegemoet aan het nationalisme van bijvoorbeeld de Polen en de Tsjechen. Ten slotte kwam Wilson met een bijzonder voorstel. Hij wilde de Volkenbond oprichten om in de toekomst de vrede te garanderen. Deze vredesorganisatie zou alle vredelievende landen moeten verenigen en zo een nieuwe wereldoorlog onmogelijk maken.

De Franse premier Clemenceau en zijn Britse collega Lloyd George dachten aan hele andere dingen. 

grote drie in versaillesVoor Clemenceau stond vast dat Duitsland zo hard moest worden aangepakt, dat het Frankrijk nooit meer kon bedreigen. Bovendien zou Duitsland alle schade moeten betalen. Lloyd George was het hiermee eens en was verder vooral uit op versterking van de macht van het Britse wereldrijk. Wilson gaf beide staatslieden wat ze vroegen, zodat zij mee zouden werken aan zijn mooie plan voor de Volkenbond.

Duitsland hard gestraft

De Geallieerden gaven de schuld van de oorlog aan Duitsland. Voor straf moest Duitsland Elzas-Lotharingen teruggeven aan Frankrijk. Ook raakte Duitsland gebieden kwijt aan België, Denemarken en Polen. De Duitsers moesten nog een hele reeks andere maatregelen slikken. Zij verloren al hun koloniën. In het Rijnland mochten geen Duitse militairen meer gelegerd worden. Duitsland mocht geen luchtmacht bezitten en slechts een klein beroepsleger (100.000 man). De Geallieerden maak­ten het bedrag aan herstelbetalingen zo hoog dat Duitsland het nooit zou kunnen opbrengen (132 miljard goudmark).

De Duitsers waren in Versailles niet uitgenodigd om mee te praten. Ze moesten het verdrag maar slikken. Anders zou hun land worden bezet. Zij schrokken van de hardheid van de maatregelen en voelden zich diep beledigd. Dit riep om wraak! De Vrede van Versailles had Duitsland weliswaar verzwakt, maar het was nog niet helemaal uitgeschakeld. Duitsland wist niet voor niets een volgende wereldoorlog, onder leiding van Adolf Hitler, te beginnen.

Een nieuwe kaart van Europa

Terwijl Duitsland grotendeels intact bleef, viel Oostenrijk-Hongarije uiteen. In een apart verdrag werd bepaald dat Servië, Montenegro, Slovenië en Bosnië-Herzegovina samen een nieuw land werden met de naam Joegoslavië. Roemenië werd uitgebreid en de Tsjechen met Slowaken vormden samen de republiek Tsjecho-Slowakije. De beide kernlanden van het ooit zo grote keizerrijk, Oostenrijk en Hongarije, bleven als zelfstandige republieken over.

Ook aan de Oostzee ontstonden onafhankelijke staten: Finland, Estland, Letland, Litouwen en Polen. Deze voormalige delen van het Russische rijk profiteerden van het zelfbeschikkingsrecht waarvoor Wilson gepleit had. Zij maakten gebruik van de tijdelijke zwakte van Rusland, waar, na de revolutie van 1917, een bloedige burgeroorlog was uitgebroken en dat Duitsland deze gebieden na de vrede van Brest-Litovsk niet mocht behouden.

De Volkenbond

De Volkenbond werd opgericht. Veel vredelievende mensen vestigden hun hoop op deze internationale organisatie, waar de meeste landen lid van werden. De Volkenbond slaagde er inderdaad in enkele kleinere geschillen vreedzaam op te lossen. Toch stond zij vanaf het begin zwak. De Verenigde Staten werden bij nader inzien geen lid. Amerika trok zich na het aftreden van president Wilson namelijk terug in een vrijwillig isolement ten opzichte van Europa. De Volkenbond beschikte bovendien niet over voldoende middelen om landen te straffen die de vrede zouden verstoren. Een internationale legermacht kwam er niet. Duitsland mocht voorlopig geen lid worden van de Volkenbond. Rusland ook niet, omdat het communistisch was geworden.

BEGRIPPEN EN CHRONOLOGIE

1.1

 

 

Nationalisme

  1. liefde voor eigen land of volk
  2. streven naar een eigen staat voor het volk

Dubbelmonarchie

andere naam voor Oostenrijk -Hongarije. Groot land in het midden van Europa. Het bestond na 1867 uit twee delen: het koninkrijk Hongarije en het keizerrijk Oostenrijk.

Wapenwedloop

proces waarbij landen als reactie op elkaar hun legers in snel tempo versterken.

Triple Entente

bondgenootschap tussen Groot-Brittannië, Frankrijk en Rusland.

Triple Alliantie

bondgenootschap tussen Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Italië.

Ultimatum

diplomatiek middel waarbij de ene partij eisen stelt zonder dat onderhandelingen mogelijk zijn. Verwerping van het ultima­tum door de andere partij betekent oorlog.

Centralen

Duitsland en zijn bondgenoten tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Militarisme

De eigen militaire macht voorop stellen en het streven naar een zo sterk mogelijke militaire macht boven alles.

Geallieerden

Engeland, Frankrijk en Rusland en hun bondgenoten in de Eerste Wereldoorlog.

1.2

 

Von Schlieffenplan:

een plan dat de Duitse maarschalk Alfred von Schlieffen bedacht om een oorlog tegen Rusland en Frankrijk te winnen. Het plan was om Frankrijk snel te veroveren. Dan had Duitsland de handen vrij om Rusland aan te vallen. Het plan mislukte. De aanval op Frankrijk liep vast. Beide par­tijen groeven zich voor lange tijd in loop­graven in.

 

Onbeperkte duikbotenoorlog

verklaring van Duitsland dat elk schip op de Atlantische Oceaan door duikboten zou worden aangevallen, ook als het uit een neutraal land kwam.

Thuisfront

de burgerbevolking die meehelpt aan de oorlog.

Totale oorlog

oorlog waarbij de hele bevolking wordt ingezet.

1.3

 

Veertien Punten

vredesplan bedacht door Amerikaanse president Woodrow Wilson.

Vrede van Versailles

Vredesverdrag met Duitsland na de Eerste Wereldoorlog die Duitsland streng strafte.

Zelfbeschikkingsrecht

het recht van een volk te beslissen over zijn zelfstandigheid en regeringsvorm, zon­der inmenging van buitenaf.

Volkenbond

organisatie van landen, opgericht in 1920. De Volkenbond moest een nieuwe oorlog voorkomen door problemen samen op te lossen. Voorloper van de Verenigde Naties.

Herstelbetalingen

een enorm geldbedrag dat de verliezer van de Eerste Wereldoorlog, Duitsland, moest betalen voor de wederopbouw van de landen die het verwoest had.

CHRONOLOGIE

1914

 

28 juni

Moord in Sarajewo

28 juli

Oorlogsverklaring Oostenrijk-Hongarije aan Servië

1 aug.

Oorlogsverklaring van Duitsland aan Rusland en Frankrijk

3 aug.

Duitse opmars door België heen

4 aug.

Engeland verklaart Duitsland de oorlog

6 aug.

Oostenrijk-Hongarije verklaart Rusland de oorlog

1915

 

7 mei

Duitse onderzeeboot torpedeert de Lusitania

25 mei

Italië sluit zich aan bij de geallieerden en valt de Centralen aan

1916

 

21 februari- 19 december

Slag bij Verdun

1 juli – 18 november

Slag aan de Somme

12 december

Vredesaanbod van de Centralen

1917

 

1 febr.

Verklaring onbeperkte duikbotenoorlog door Duitsland

6 april

Oorlogsverklaring VS aan Duitsland -> nu echt een wereldoorlog

1918

 

8 januari

Verklaring van de ‘Veertien punten’ van de Amerikaanse president Wilson

3 maart

De Sovjet-regering tekent de Vrede van Brest-Litovsk met Duitsland. Duitse troepen worden naar het westelijk front overgebracht.

21 maart

Begin Duits offensief aan Westfront

18 juli

begin van de geallieerde offensieven

3 okt.

Duits aanbod voor wapenstilstand aan president Wilson

9 nov.

Duitse keizer Wilhelm II vlucht.

11 nov.

Wapenstilstand tussen geallieerden en Duitsland

1919

 

28 juni

Vredesverdrag van de Geallieerden met Duitsland

 

Ga verder naar deel 4 PO Eerste Wereldoorlog PO Deel 4 De Eerste Wereldoorlog