We hebben 312 gasten online

PO Deel 4 De Eerste Wereldoorlog

Gepost in Praktische opdrachten

Beeldmateriaal, achtergronden en opdrachten bij 4 afleveringen over de 1e wereldoorlog

met dank aan Sandra van Mill lio

Aflevering 1: Aanloop tot de oorlog

Aflevering 2: Van het front geen nieuws

Aflevering 3: De beslissing valt

Aflevering 4: Een onzekere toekomst

verschrikkingen loopgraaf

Een terugblik

Welke redenen zou men zoveel jaar nadien kunnen hebben om aandacht te besteden aan de Eerste Wereldoorlog ?

Niet de telkens terugkerende herdenkingen van de gebeurtenissen in het jaar 1916 de veldslagen van Verdun en de Somme met de honderdduizenden daarbij gevallen slachtoffers: evenmin een veronderstelde actuele betekenis van die oorlog 'to end all wars'. want wij weten beter. Nee. onze aandacht richt zich in deze uitzendingen op een drama dat niet alleen tijdgenoten bezighield. maar ook de nabestaanden aanleiding heeft gegeven tot eindeloze discussies over het waarom. het hoe en het gevolg van dit conflict. 

Ondanks eindeloze boekenplanken vol met historische beschouwingen over deze Eerste Wereldoorlog blijft misschien niet onze kennis maar ons inzicht beperkt. Wie kan zich heden ten dage nog voorstellen dat aan het West front op een zodanige manier gestreden werd dat dorpjes volledig van de aardbodem verdwenen, zodat nu herdenkingsstenen deze plaatsen moeten aanduiden?

Negentiende-eeuwse opvattingen over strategie bij de verantwoordelijke generaals bleken slecht uitvoerbaar met mitrailleurs. prikkeldraad. mijnen en vliegtuigen. De gevolgen daarvan leverden de catastrofe van 1914-1918. Nooit in de geschiedenis zijn zoveel onschuldige gesneuveld voor zulke geringe resultaten als er toen behaald zijn.

Volgens moderne militaire inzichten dient de aanvallende partij driemaal sterker te zijn dan de verdediger om een succesvolle doorbraak te kunnengedenkteken westfrontbewerkstelligen en de strijd aan het West front heeft de juistheid daarvan aangetoond. Tot in de zomer van 1918 waren beide partijen ongeveer tegen elkaar opgewassen: pas toen de Amerikanen in grote aantallen de Geallieerden kwamen versterken werden de krachtverhoudingen verstoord en ontstond er een situatie waarin de Duitse linies konden worden doorbroken.

Ondanks al het militaire geweld. werd de oorlog beslist door politieke factoren. vooral die uit het jaar 1917. Kan men voor die tijd nog spreken van een Europees conflict. na de Amerikaanse interventie en de Russische revoluties is het een Wereldoorlog. Buiten-Europese belangen kregen daarin een beslissende invloed. Wilson en Lenin beslisten in feite de oorlog: de eerste met zijn idealistische Veertien Punten. de ander door zijn Aprilthesen.

Vanaf die belangrijke februari-maand van 1917. waarin de onbeperkte duikbotenoorlog door Duitsland werd afgekondigd en het huis Romanow in Rusland ten val werd gebracht, groeide er een ontwikkeling die de uiteindelijke beslissingen uit handt:n van de Europese machten nam. Vanzelfsprekend stonden de belangen van Amerika en Rusland diametraal tegen over elkaar. maar dat neemt niet weg dat beide machten een bepalende rol speelden in Versailles, zelfs bij afwezigheid van de gevreesde Sovjet-regering.

Naïef vertrouwen in de alleen zalig makende democratie (voor de niet-gekoloniseerde wereld!), gecombineerd met diepe afschuw van het goddeloze communisme gingen hand in hand en kleurden het verdrag. De Volkenbond zou de vrede bewaken en deze besloot dan ook de Sowjet-Unie niet als lid toe te Iaten. Uit naam van het zelfbeschikkingsrecht der volken kreeg de kaart van Oost-Europa een veranderd aanzien: Polen, Tsjechoslowakije, Roemenië en Hongarije vormden voor West-Europa het 'cordon sanitaire' tegen het gevreesde communisme.In een studie uit 1971 heeft de Amerikaan Arno J. Mayer ( Dynamics of counterrevolution in Europe, 1870-1956) dit proces beschreven en ook andere historici hebben de oorsprong van de later als Koude Oorlog bekend staande confrontatie tussen de supermachten teruggevoerd tot de jaren 1917-1920

Frankrijk, Engeland en Italië hadden na de oorlog te kampen met sociale onrust. Vrouwenemancipatie, algemeen kiesrecht. sociale wetgeving: al deze vooroorlogse strijdpunten werden nu politieke breekpunten die om een oplossing vroegen.

In die zin bracht de oorlog vernieuwing ten goede, ondanks alle menselijke ellende en de afschuwelijke totalitaire stromingen die er óók uit voortkwamen,

Uit de stromen van oorlogsliteratuur van overlevenden, met bekende titels als 'Im Westen Nichts Neues', A Farewell to Arms', 'L'Enfer', lijkt ons de meest veelzeggende de titel van de autobiografie van de Engelse dichter Robert Graves 'Goodbye to All That ( 1929). Niet alleen van het oorlogsgeweld maar ook van de wereld daarvoor nam hij afscheid en omschreef dit treffend in de eerste zin van zijn gedicht 'End of Play' 'We have reached the end of pastime, for always . , ..

Het enige wat ons nu nog visueel herinnert aan die vreselijke jaren zijn de monumenten, oorlogskerkhoven (Zie afbeelding bovenaan) en gedenkstenen in België en Noord-Frankrijk, met als macaber hoogtepunt het 'Ossuaire van Douaumont' bij Verdun, In de kelders van deze dodentempel liggen duizenden niet te identificeren soldatenresten: 'morts pour la Patrie', 'gefallen führ das Vaterland', 'for King and Country'!

Aflevering 1: Aanloop naar de Oorlog

Bij de inhoud:

Op 28 juni 1914 viel in Sarajewo het dodelijke schot 'dat overal ter wereld werd gehoord', De dood van aartshertog Frans-Ferdinand van Oostenrijk, troonopvolger van de oude kIeizer Frans-Jozef. bleek de aanleiding te worden van een conflict tussen Oostenrijk-Hongarije en Servië. dat zou uitgroeien tot de Eerste Wereldoorlog. Waarom'?

Algemeen wordt gezegd dat het bestaande bondgenootschappensysteem de vrijheid van de grote Europese mogendheden om anders te handelen dan dit systeem toeliet tot in het machteloze had beperkt. Zeker is ook dat men de oorlog wilde. deels uit onwetendheid (na bijna 40 jaar vrede). deels ook vanuit de overtuiging van eigen superioriteit ten opzichte van de tegenstanders,

Driebond tegenover Entente, zo begon het, maar ten gevolge van de schending van de Belgische neutraliteit. het directe en van tevoren voorziene gevolg van het agressieve plan Van Schlieffen werd de Entente versterkt met Engeland en haar 'Empire'.

Maar in dat prille begin overheerste de geestdrift: de oorlog, een typisch mannelijk bedrijf van moed en dapperheid, zou kort zijn, de vijand zou binnen enkele maanden worden verpletterd en in december, thuis onder de kerstboom zou men met trots over de smadelijke nederlaag van de tegenstander kunnen vertellen.

soldaten op weg naar het front

Duitse soldaten op weg naar het front- augustus 1914

Aandachtspunten

. De 'schuldvraag': wie moet verantwoordelijk worden geacht voor het uitbreken van de oorlog?

Het antwoord zoals gegeven in artikel 231 van het verdrag van Versailles. de Duitse 'alleinschuld', kan niet langer gerechtvaardigd worden, Weliswaar is het zeker zo dat keizer Wilhelm II gezien zijn invloed en gezag in Midden-Europa tot matiging had kunnen oproepen. maar was hij in het verhitte Europa van de zomer van 1914 daartoe nog in staat'? Kon hij, de vereerder van het militaire, zijn generaals nog intomen? Uit het verloop van de oorlog blijkt dat hij dat niet kon, Hindenburg en Ludendorff werden machtiger dan hij. . .

Was het de snelle Russissche mobilisatie? De agressieve houding van het Oostenrijks-Hongaarse keizerrijk ten opzichte van Servië'?

Vanaf 1919 hebben historici in dikke boeken en documenten-uitgaven dit vraagstuk besproken: uiteindelijk kwam daaruit een algemeen aanvaarde opvatting voort. De politiek van alle betrokken Europese landen was de oorzaak tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog geweest. Deze opvatting werd weer ruw verstoord door het boek van de Hamburgse historicus Fritz Fischer dat in 1961 uitkwam. In diens 'Griff nach der Weltmacht' toonde hij aan dat Duitsland de hoofdschuldige van het uitbreken van de oorlog was geweest: 'Daar Duitsland de Oostenrijks-Servische oorlog heeft gewild en gedekt. en in vertrouwen op de Duitse militaire overmacht het in het jaar 1914 bewust op een conflict met Rusland en Frankrijk liet aankomen. draagt de Duitse Rijksleiding het beslissende aandeel in de historische verantwoording voor het uitbreken van de algemene oorlog"

Tot op heden duurt de twist over Fischers stelling voort.

Literatuur: (o.a. )

Baldwin Hanson: World War I. 1963. vnl hfdst. I.

Haffner Sebastian: Die Sieben Todsünden des Deutschen Reiches. 1965.

Taylor A.J.P.: The First World War. 1963.

. Het plan Von Schlieffen: het Duitse veldtochtsplan van 1905 om de te verwachten twee-frontenoorlog met een overwinning te beëindigen. Een plan dat uitsluitend in militair-strategische geest was opgesteld, zonder rekening te houden met de politieke consequenties. Bovendien een plan dat zo scrupuleus nauwkeurig in elkaar was gezet dat de dienstregeling van de treinen beslissend was voor de zes weken waarin Frankrijk zou moeten worden verslagen.

Lileratuur: (o.a.)

Taylor A.J.P.: War By Time-Table. 1969.

Werkblad aflevering 1: Aanloop naar de oorlog

 

europese bondgenootschappen

I. Noteer de namen van bondgenootschappen (nummers 1 en 2 uit het schema)

2. Geef de namen van de deelnemende landen (nummers 3 t/m 8)

3. Geef van enkele landen in het kort aan welke conflicten ze met elkaar hadden.

 vlootstrijd eng en dtl'Hoe moeten we elkaar nou een hand geven?'

4. Op welke landen heeft de eigentijdse cartoon betrekking?

5. Welk conflict hebben ze?

balkan 1913

de Balkan in 1913

6. Vul in:

A=
B=
C=
D=
E=
F=
Duitsland in 1913 Frankrijk in 1913
65 miljoen inwoners 40 miljoen inwoners
18 miljoen ton staal 5 miljoen ton staal
190 miljoen ton kolen 40 miljoen ton kolen

7. Waarom had Frankrijk gegronde redenen om zich door Duitsland bedreigd te voelen?

8. Zet de volgende gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer de volgorde der letters:

a. Groot-Brittannië verklaart Duitsland de oorlog.

b. Servië gaat niet in op de eisen van het ultimatum van Oostenrijk-Hongarije.

c. Rusland verklaart de oorlog aan Duitsland. Frank rijk volgt twee dagen later.

d. Franz Ferdinand en zijn vrouw worden vermoord.

e. Duitsland valt België binnen.

9. Zonder het kabinet te raadplegen zond Grey (ministerpresident van Groot Brittannië) een ultimatum aan Duitsland, waarin hij voor middernacht een belofte eiste de neutraliteit te eerbiedigen. . ... . .. . . . .. . . . . . . . . . . . .

Bethmann Hollweg (Duits minister van Buitenlandse Zaken) weigerde een dergelijke belofte. Hij meende dat Groot-Brittannië niet aan de oorlog zou deelnemen om 'een vodje papier' ................... ..................

Deze gebeurtenissen vonden plaats:

a. eind juli 1914

b. begin juli 1914

c. eind juli 1914

d. begin augustus 1914

10. Met 'een vodje papier' bedoelde Bethmann Hollweg:

11. Daarin is sprake van de neutraliteit van:

a. Luxemburg

b. België

c. Nederland

d. Elzas-Lotharingen

12. Om welke reden zou Bethmann Hollweg gedwongen zijn geweest de neutraliteit van het bewuste land te schenden '?

13. 'Graaf Von Schlieffen was een professor in de strategie, geen generaal in actieve dienst. Hij maakte zich geen ogenblik zorgen over het politieke probleem van de Belgische neutraliteit. Hij vroeg zich niet af of de Belgen zich zouden verzetten. Hij overwoog niet of de schending van België's neutraliteit Engeland in de oorlog zou betrekken. Zijn zorgen waren uitsluitend militair-technisch.' (Uit: War by time-tabIe. p. 26 door A.J.P. Taylor)

von schlieffen

14.Wat was het doel van het krijgsplan van Von Schlieffen'! (foto)

15. Met welke tegenvallers zou de Duitse legerleiding bij de uitvoering ervan rekening hebben moeten houden?

Von Schlieffen: 'Als u Frankrijk binnenmarcheert. laat dan de man op de uiterste rechtervleugel met zijn rechtermouw langs het Kanaal schuren:

16.Waardoor mislukte de praktische uitvoering van het krijgsplan in september 1914? Kan men zeggen dat dit plan de oorzaak is geweest van de uiteindelijke Duitse nederlaag? Waarom wel/niet?

opgewekt naar het frontOpgewekt vertrekken de soldaten naar het front.

17. In welk land zou deze foto genomen zijn?

18. Kun je verklaringen bedenken voor het enthousiasme van de soldaten?

19. Welke laatste Europese oorlog ging aan de Eerste Wereldoorlog vooraf?

20. Welke invloed heeft die mede op het uitbreken van de oorlog gehad?

Grey op 4 augustus 1914, volgt met sombere blik uit het raam een lantaarnopsteker in zijn werk, en zegt: 'The lamps are going out all over Europe: we shall not see them lit again in our lifetime'.

21 Wat bedoelde Grey met zijn uitspraak, als je let op de datum waarop hij dit zei?

22. Is zijn uitspraak uitgekomen, of niet? Beredeneer je antwoord.

Ga verder naar deel 5 PO Eerste Wereldoorlog PO Deel 5 De Eerste Wereldoorlog