We hebben 212 gasten online

Zoektocht naar de Joodse oorlogsslachtoffers van de gemeente Amby

Gepost in Provincie Limburg

De Joodse slachtoffers van de gemeente Amby worden nergens herdacht ! 

 

Op donderdag 22 april 2010 bracht ik een bezoek aan Amby. De gemeente Amby bestaat niet meer omdat de gemeente in 1970 opging in de gemeente Maastricht.

Het was mijn bedoeling om de namen op het oorlogsmonument te controleren met een lijst van slachtoffers waarover ik beschik.

In Amby aangekomen, onder een pril zonnetje, kon ik de Kerk niet missen. En zoals gebruikelijk ligt het kerkhof rondom de Kerk.

Vervolgens  het oorlogsherdenkingsteken gezocht, na eerst nog een graf gezien te hebben van een oud-burgemeester van Maastricht.

Oorlogsherdenkingsmonument gemeente Amby

Gegevens op herdenkingsmonument gecontroleerd. Tot mijn grote verbazing moest ik constateren dat het monument alleen de namen bevat van alle niet Joodse slachtoffers uit de gemeente Amby.

Daarnaast heeft men een herdenkingsteken geplaatst voor Petrie Crijns die in 1993 in Bosnië is omgekomen. In totaal 13 omgekomen burgers worden hier herdacht. Maar geen enkel herdenkingsteken voor de omgekomen 20 (zover bij mij nu bekend) Joodse slachtoffers van Amby.

Na enig verwarring, m.b.t. mijn ontdekking, heb ik vervolgens, bij twee dames die aanwezig waren in de sacrestie van de Kerk in Amby, navraag gedaan of er wellicht in Amby een ander herdenkingsteken bestond. Zij wisten het niet. Ze verwezen mij door naar Dhr. Karel Hunsel te Amby, die onlangs samen met een aantal anderen een boek had gelanceerd met als titel \"Samen Amby 710-2010\"

De dames waren zo vriendelijk dhr. Karel Hunsel telefonisch te benaderen en deelden mij mee dat deze op loopafstand woonde en thuis was.

Daar aangekomen presenteerde hij het nieuw boek ‘Samen Amby 710-2010’

Uit gegevens van het archief van de gemeentepolitie van Maasticht tijdens de Tweede Wereldoorlog blijkt dat er alleen al uit Amby 39 mensen werden opgeroepen om zich op 25 augustus 1942 te melden voor transport naar Westerbork.

Na mijn vraag aan dhr. Hunsel, of hij kennis had van het feit, dat de joodse slachtoffers nergens in Amby werden herdacht, bevestigde hij dat er inderdaad geen herdenkingsmonument is voor de omgekomen joden, afkomstig uit Amby, tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Sterker nog: na bestudering van de inhoud van ‘Samen Amby 710-2010’ bleek mij dat er geen woord gewijd wordt aan de aanwezigheid van joden in Amby.

Hoe was dat nu toch mogelijk? Worden de omgekomen Joden expres vergeten…, speelden ze geen rol in samen Amby?? Steeds meer vragen kwamen in mij op. Ik vind het echt een zeer vreemde zaak, om niet te zeggen ongelooflijk en dat is dan nog zacht uitgedrukt. 

Te meer daar ik tijdens mijn literatuurstudie over de toepassing van de Endlosung in Limburg stuitte op gegevens van Fred Cammaert die in zijn in 1994 verschenen proefschrift ‘Het verborgen Front’ al in deel 1 in Hoofdstuk 5: ‘Hulpverlening aan joden in de jaren dertig’ het volgende opmerkt op pagina 371:

Inderdaad hanteerden sommige gemeenten zoals Gennip, Venlo, Maastricht, Heer en Amby zeer soepele toelatingscriteria voor joodse vluchtelingen. In het kleine Amby vestigden zich in augustus 1933 maar liefst 117 uit Duitsland en Oost-Europa gevluchte joodse families. Tot dusver had hun komst overigens nog niet tot klachten geleid’

Na navraag door mij bij Fred Cammaert, diezelfde donderdag 22 april, in de Selexyzboekhandel aanwezig tijdens een bijeenkomst van het LGOG, kon hij zich een en ander niet goed herinneren maar verwees hij mij naar het door hem terzake gebruikte bronnenmateriaal.

Thuisgekomen meteen nagezocht en als bron verwijst Fred Cammaert in zijn proefschrift naar het archief kabinet C.d. K-Limburg, inv. Nr. 1.7543, inlichtingendienst: schrijven procureur-generaal fgd. Directeur van politie Den Bosch, 30-08-1933.

Uit dat feit kan toch de conclusie worden getrokken dat op een bevolking van ongeveer 2300 personen (als inwoneraantal geeft samen Amby 710-2010 voor 1927 een aantal van 2.031 personen aan) een toevlucht zoekende groep Joden, zeker moet zijn opgemerkt.

Als de Duitsers ertoe over gaan in augustus 1942 tot deportatie van de Joden, door de Zentrale zur judische Auswanderung, krijgen alleen al 39 joodse inwoners van Amby te horen dat ze zich op 25 augustus dienen te melden voor transport.

Van deze 39 personen wonen niet minder dan 35 personen in de Hoofdstraat van Amby. Een aantal dat toch niet over het hoofd is te zien.

Ook Presser beschrijft in \'De Ondergang\' Hoofdstuk 5 dat op 28 maart 1943 uit Amby 2 mannen, 2 vrouwen en 2 kinderen werden getransporteerd naar kamp Vught. Zelf kom ik na onderzoek tot een aantal van 20 joodse slachtoffers. Zie het overzicht.  

  Naam en voornaam Geboorteplaats en datum Vermoord Plaats en datum    
1.      

Chrzanowski, Robert

Hoofdstr. 58

    Oproep 24 augustus 1942  
2.      

Chrzanowski, Sonja

Hoofdstr. 58

Ambij

09-02-1926

 

Oproep 24 augustus 1942 

Verblijft in Ziekenhuis Calvarieberg Abtstraat 6

Archief J1 nov 1942

 
3.      

Chrzanowski-Kiwa, Anna

Hoofdstr. 58

    Oproep 24 augustus 1942  
4.      

Chrzanowski, Hermann

Hoofdstr. 58

    Oproep 24 augustus 1942  
5.      

Cyncynatus, Jennij

Hoofdstr. 5

Heerlen

10-03-1938

Sobibor

28-05-1943

Oproep 24 augustus 1942

Transportlijst 25 mei 1943 p. 427Vernietigingskamp Sobibor. Schelvis, Jules

In Memoriam p. 490 Transport 65 dinsdag 25 mei 1943.

 S 1
6.      

Cyncynatus-Aronovskaite, Rajna

Hoofdstr. 5

Kaunas

23-01-1907

Sobibor

28-05-1943

Oproep 24 augustus 1942

Transportlijst 25 mei 1943 p. 424 Vernietigingskamp Sobibor. Schelvis, Jules

 S 2
7.      

Cyncynatus, David

Hoofdstr. 5

Czestochowa

29-01-1899

Sobibor

28-05-1943

Oproep 24 augustus 1942

Transportlijst 25 mei 1943 p. 427 Vernietigingskamp Sobibor. Schelvis, Jules

 S 3
8.      

Daniels, Sally

Hoofdstr. 5

Krefeld

27-06-1889

Auschwitz

19-02-1943

Oproep 24 augustus 1942  A 1
9.      

Frailich, Toni

Hoofdstr. 68

    Oproep 24 augustus 1942  
10. 

Gellert-Tugenhaft, Rojza

Hoofdstr. 38

    Oproep 24 augustus 1942  
11. 

Gellert, Ossias, Pinkas

Hoofdstr. 38

Düsseldorf 

04-05-1920

Sobibor

02-07-1943

Oproep 24 augustus 1942

De burgemeester van Amby verzocht opsporing, aanhouding en voorgeleiding van de jood Osias Pinkas Gellert, van Poolse nationaliteit, wonende in de Hoofdstraat 38 te Amby. Hij was in strijd met de voorschriften zonder toestemming van woonplaats veranderd. Hij had op 25 augustus 1942 zijn woning verlaten en hij was sindsdien spoorloos. Met deze omschrijving werden joden aangeduid die waren ondergedoken.
Algemeen Politieblad, nr 35, 3 september 1942, 998, bericht 1729

 S 4
12. 

Gellert, Paula

Hoofdstr. 38

    Oproep 24 augustus 1942  
13. 

Gellert, Cecilia

Hoofdstr. 38

    Oproep 24 augustus 1942  
14. 

Gellert, Bernhard

Hoofdstr. 38

    Oproep 24 augustus 1942  
15. 

Gellert, Jacob

Hoofdstr. 38

    Oproep 24 augustus 1942  
16. 

Glaeser, Heinrich

Hoofdstr. 71

Essen

27-01-1921

Auschwitz

19-08-1942

Oproep 24 augustus 1942  A 2
17. 

Horschowski, Hersch

Bergerstr. 47

Dolina

14-07-1903

Gross Rosen

07-02-1945

Oproep 24 augustus 1942  
18. 

Horschowski-Willner, Esther

Bergerstr.47

Brzozow

19-01-1900

Auschwitz

31-08-1942

Transport 25 augustus 1942

Oproep 24 augustus 1942

Ester Willner was de dochter van Avrum Hersch Baranker en Yenta (Johanna) Willner. Nadat Avrum overleed, verhuisde het gezin in 1912 naar Dortmund, Duitsland.JDM

 A 3
19. 

Horschowski, Jetschen

Bergerstr. 47

Heerlen

08-06-1933

Auschwitz

31-08-1942

Transport 25 augustus 1942 Westerbork

In Memoriam p. 135 Transport 14 vrijdag 28 augustus 1942

 A 4
20. 

Horschowski, Abraham, Marcus

Bergerstr. 47

Heerlen

26-11-1938

Auschwitz

31-08-1942

Transport 25 augustus 1942 Westerbork In Memoriam p. 135 Transport 14 vrijdag 28 augustus 1942  A 5
21. 

Horschowski, Mozes

Hoofdstr. 63

Dolina

22-06-1905

Mechelen

01-01-1944

Oproep 24 augustus 1942  M 1
22. 

Horschowski, Marcus

Hoofdstr. 63

17-03-1935   Oproep 24 augustus 1942  
23. 

Horschowski-Felder, Lea

Hoofdstr. 63

Dorozow

03-02-1904

Mechelen

01-01-1944

JDM

Oproep 24 augustus 1942  M 2
24. 

Kaczor-Schubert, Scheindel

Hoofdstr. 68

Wolanka

08-05-1895

Auschwitz

31-08-1942

Transport 25 augustus 1942   A 6
25. 

Kaczor, Isaac

Hoofdstr. 68

Warschau

03-11-1898

Sakrau

28-02-1943

Oproep 24 augustus 1942  
26. 

Kafebaum-Schubert, Toni

Hoofdstr. 68

Dorozow

20-04-1899

Auschwitz

01-10-1942

Oproep 24 augustus 1942  A 7
27. 

Kafebaum, Israel

Hoofdstr. 68

Warschau

30-01-1896

Auschwitz

31-01-1943

Oproep 24 augustus 1942  A 8
28. 

Kaufmann-Davids, Betty

Hoofdstr. 36

Hüls

27-03-1909

Auschwitz

31-08-1942

Transport 25 augustus 1942 A 9
29. 

Kaufmann, Salomon

Hoofdstr. 36

    Oproep 24 augustus 1942  
30. 

Rosenzweig, Abraham

Hoofdstr. 58

Novoradomsk

14-04-1901

Westerbork

11-09-1942

   
31. 

Salomon, Renate

Hoofdstr. 28

Heerlen

04-04-1937

  Oproep 24 augustus 1942  
32. 

Salomon-Hoeflich, Else

Hoofdstr. 28

    Oproep 24 augustus 1942 Oorlog overleefd
33. 

Salomon, Leo

Hoofdstr. 28

Heerlen

04-04-1937

  Oproep 24 augustus 1942  
34. 

Salomon, Chaskel

Hoofdstr. 28 

Rozniapow

01-06-1905

  Oproep 24 augustus 1942 Oorlog overleefd
35. 

Scijczman, Esfir

Hoofdstr. 71

     Oproep 24 augustus 1942  
36. 

Szubert, Jacob

Hoofdstr. 63

Diorozow

05-09-1911

  Oproep 24 augustus 1942 Oorlog overleefd
37. 

Wijnhausen, Abraham

Hoofdstr.23

Gulpen

28-04-1915

    Oorlog overleefd
38. 

Zeligman, Isabella

Hoofdstr. 34

Heerlen

18-07-1939

Auschwitz

01-10-1942

 In Memoriam p. 195 Transport 23 op maandag 28 september 1942  A 10
39. 

Zeligman-Wajnkwoski, Fanni

Hoofdstr 34

Hamborn

09-09-1898

Auschwitz

27-10-42

   A 11
40. 

Zeligman, Jacob

Hoofdstr. 34

Novoradomsk

15-07-1899

Auschwitz

01-10-1942

    A 12

Uit het bovenstaande overzicht blijkt dat 12 joodse slachtoffers werden omgebracht in Auschwitz; 4 joodse slachtoffers kwamen om in Sobibor, 2 joodse slachtoffers in Mechelen, een slachtoffer kwam om in Westerbork en  een slachtoffer in Gross-Rosen.

De grote vraag blijft echter waarom is er voor de omgekomen joodse medeburgers in de voormalige gemeente Amby geen herdenkingsmonument, terwijl er wel een herdenkingsmonument is voor de andere inwoners van de voormalige gemeente Amby die in de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen.

Wie kan mij op deze vraag een duidelijk antwoord geven?

drs.J. W.Swaen Historicus