We hebben 177 gasten online

Videobeelden dvd nr. 8 CSE 1995/1996 De Opstand in de Nederlanden 1555-1588

Gepost in Inhoudsopgave Videobeelden DVD´s

CSE 1995/1996 De Opstand in de Nederlanden 1555-1588

Programma 1 Eenheid en verdeeldheid 1555-1567

Korte inhoud

Tijdens de regeringsperiodevan Karel V (1515-1555) worden de verschillende Nederlandse gewesten in een personele unie verenigd.De Nederlanden. In de éerste helft van de zestiende eeuw: betrekkelijk veel steden met Antwerpen als grootste handelsstad.

— Hoe de Nederlanden worden bestuurd.

— Karel V streeft ernaar het bestuur over de Nederlanden te centraliseren: een centraal bestuursapparaat boven de gewestelijke besturen. Dit levert spanningen op. In de gewestelijke Statenvergaderingen waren de vertegenwoordigers van de adel en de steden (en soms ook de geestelijkheid) gewend veel invloed op het bestuur uit te oefenen.

— Na 1517 krijgen ook de Nederlandse gewesten te maken met de reformatie. Het aantal calvinisten vormt een kleine minderheid. De vervolging van lutheranen, mennpnieten en calvinisten is streng, maar lijkt vruchten af te werpen als Filips II in 1555 zijn vader opvolgt als koning van Spanje.

— Koning Filips II verblijft vanwege de oorlog met Frankrijk tot 1559 in Brussel. Hij krijgt te maken met kritische edelen in de Raad van State die zich, vanwege het toenemend aantal ambtenaren en politieke adviseurs in dit college, zorgen maken over hun positie.

— Vooral Granvelle heeft grote invloed op landvoogdes Margaretha. De nieuwe kerkelijke indeling verstevigt haar positie. De edelen beginnen een actie tegen de almachtige Granvelle en eisen bij de koning het vertrek van Granvelle uit de Rood van State. Filips II, geheel in beslag genomen door de strijd tegen de Turken, geeft toe. Granvelle verlaat de Nederlanden.

— De kettervervolging bereikt begin jaren zestig haar hoogtepunt. De bevolking verzet zich hier meer en meer tegen. Stadsbestuurders weigeren de plakkaten nog langer uit te voeren.

— In de Raad van State wordt gesproken over de onrust die de geloofsvervolging teweeg brengt. Oranje keurt het af dat vorsten het geloof en de godsdienst van hun onderdanen bestemmen (oudejaarsavond 1564).

— Graaf Egmont wordt naar Madrid gezonden met het verzoek aan de koning tot matiging van de plakkaten. Pas na de zomer van 1565 doet Filips zijn lang verwachte uitspraak. De koning eist stipte uitvoering ervan. Oranje en enkele andere edelen vragen ontslag uit hun functie.

— De ontevredenheid onder de bevolking stijgt. In de winter van 1565/1566 dreigt ook hongersnood. De lagere adel sluit een eedverbond. Dit Compromis eist beëindiging van de geloofsvervolging. Op 5 april 1566 bieden zij landvoogdes Margaretha een petitie of smeekschrift aan.

— Zomer 1566. Op steeds meer plaatsen vinden hagepreken plaats. In augustus breekt de beeldenstorm uit in West-Vlaanderen die zich snel verspreidt naar het noorden

- Margaretha weet met hulp van de stadhouders de oproerige gewesten weer onder controle te krijgen. Filips stuurt de hertog von Alva met een geweldige legermacht naar de Nederlanden met het doel de rebellie in de Nederlanden neer te slaan.Data1555 Abdicatie van Karel V1559 Verdrag van Le Cateau-Cambrésis: vrede tussen Frankrijk en Spanje

– Filips 11 verlaat de Nederlanden

–Afkondiging van een nieuwe kerkelijke indeling 1561 De Spaanse troepen vertrekken1562 De hoge edelen keren zich tegen Granvelle en stichten een liga1564 Vertrek van Granvelle1505 Egmont in Spanje om Filips II persoonlijk de verlangens van, de hoge edelen over te brengen

– Vierhonderd lagere edelen sluiten een, ''Compromis'

– Hagepreken.1566 Aanbieding van een smeekschrift aan landvoogdes Morgoretho

– Beeldenstorm.1567 Alva in de Nederlanden met volledige militaire macht

– Margaretha neemt ontslag als landvoogdes

Programma 2 Overwinning en nederlaag 1567-1572

Korte inhoud

— De graven Egmont en Horn worden onverwacht gevangen genomen. De door Alva ingestelde Raad van Beroerten veroordeelt duizenden opstandige Nederlanders. De meesten, onder wie Oranje, zijn bijtijds naar het buitenland gevlucht.

— Op de Dillenburg neemt Oranje de leiding op zich van de komende strijd. Hij krijgt steun van calvinisten in ballingschap, enkele Duitse vorsten en invloedrijke protestanten aan het Franse hof.

— In 1568 reedt Oranjes aanvalsplan in werking. Bij Heiligerlee wordt een overwinning op het Spaanse leger behaald. Voordat Alva zelf optrekt raar Fes noorden laat hij Egmont en Horn op de Grote Markt ke Brussel onthoofden,

- Geldgebrek verhindert Oranje met zijn leger door te stoten naar Brussel; zijn eerste aanvalsplan mislukt.

— Alva's plan tot hervorming van de belastingen, met name de inning van de 'tiende penning' heeft massaal verzet tot gevolg.

— De watergeuzen beginnen onverwacht met Oranjes tweede aanvalsplan (1572). Den Briel wordt door hen ingenomen. Zij weten de stad voor de Prins te behouden. Vlissingen en Enkhuizen houden hun poorten daarop gesloten voor Spaanse garnizoenen.

— De geuzen dwingen vervolgens andere steden de kant van de Prins te kiezen. De meeste doen dit niet vrijwillig.

— In juli 1572 houden de Hollandse opstandelingen op eigen initiatief een Statenvergadering te Dordrecht. De afgevaardigden van de rebellerende steden kiezen Oranje als hun stadhouder en trekken geld uit voor een leger en een vloot.

— De Bloedbruiloft in Parijs verhindert de noodzakelijke steun van de Hugenoten aan Oranjes aanvalsplan. Brussel en Leuven wagen het niet in opstand te komen tegen Alva.

— Oranje trekt op om Lodewijk in het belegerde Bergen te ontzetten. Zijn aanvallen mislukken echter. Oranje overleeft ternauwernood een Spaanse overval op zijn kamp.

— Ontmoedigd trekt Oranje zich terug, niet op de Dillenburg maar in de opstandige provincies Holland en Zeeland. In een brief aan zijn broer Jan schrijft Oranje dot hij erheen gaat 'om er mijn graf te vinden'.

Data

1567 Alva landvoogd (-1573)

1568 Slag bij Heiligerlee — Onthoofding Egmond en Horn in Brussel — Mislukte aanval van Oranje in Brabant

1569 Alva stelt nieuw belastingsplan voor

1572 Nieuw veldtochtplan van Oranje — Den Briel in handen van de watergeuzen — Enkele Hollandse steden kiezen de kant van Oranje — Bartolameusnacht in Parijs. Hugenoten vermoord — Oranje geeft aanvalsplan op en vertrekt naar Holland

Programma 3 De opstand breidt zich uit 1572-1576

— Alva onderneemt een...wraaktocht naar het noorden om de opstandige steden te onderwerpen. Mechelen wordt het afschrikwekkende voorbeeld. De IJsselsteden worden heroverd. Het verzet in het oosten smelt weg.

— In Naarden houden de Spaanse soldaten gruwelijk huis.

— Haarlem wordt langdurig belegerd. Bestormingen mislukken. Hulp van de geuzen over hetHaarlemmermeer mag niet baten. Uithongering en gebrek aan munitie zijn aanleiding voor de Haarlemse magistraat zich over te geven. De geuzenbezetting en enkele burgers worden ter dood gebracht.

— Het beleg van Alkmaar wordt een overwinning voor de opstbndelingen. 'Bij Alkmaar begint de victorie'. Alkmaar is de wending in de strijd.

— Op de Zuiderzee valt een geuzenvloot de schepen van Bossu aan die gevangen wordt genomen en afgevoerd. Ook de Zuiderzee is dan in handen van de rebellen: de toevoerweg naar het Spaansgezinde Amsterdam.

— Alva neemt ontslag als landvoogd. Requesens wordt zijn opvolger.

— Leiden wordt door Valdez belegerd en uitgehongerd.

— Bij de slag op de Mokerhei sneuvelen ook twee broers van Oranje.

— Hulp voor Leiden komt uiteindelijk door het wassende water in de omringende polders. De Prins heeft dijken door laten steken. Leidens ontzet.

— Requesens zet zijn aanval nu voort op de Zeeuwse eilanden. Schouwen en Duiveland krijgt hij in handen.

— Het kernland van de opstand, toch al niet groot, is nu in tweeën gedeeld. Middelburg was in 1574 in handen van de Prins gekomen, die bovendien met zijn geuzen de waterwegen beheerst.

— In Breda wordt door beide partijen onderhandeld maar er wordt niets bereikt door de starre opstelling van Requesens met name wat betreft de positie van de rooms-katholieke kerk

— Onverwacht sterft Requesens. Muitende Spaanse troepen gaan plunderend door Brabant enVlaanderen. Spaanse Furie in Antwerpen.

— De Raad van State roept eigenmachtig de Staten-Generaal bijeen in Gent. De gematigden weten een overeenstemming te bewerken: de Pacificatie van Gent, een compromis tussen de noordelijke en zuidelijke provincies.

Data

1572 Wraaktocht tegen de opstandige steden onder leiding van don Frederik, de zoon van Alva — Mechelen wordt geplunderd — Zutphen en Noorden uitgemoord.

1572 Beleg van Haarlem (dec.'72- juli '73)

1573 Beleg van Alkmaar. Alkmaars victorie — Slag op de Zuiderzee — Alva vertrekt — Opvolging door Requesens — Begin van het beleg om leiden

1574 Slag op de Mokerhei Beleg en ontzet van Leiden

1576 Dood van Requesens — Muitende Spaanse troepen brandschatten Brabant en Vlaanderen

— Spaanse Furie in Antwerpen

— Raad van State roept de Staten-Generaal bijeen

— Vrede of Pacificatie van Gent

Programma 4 Gescheiden verder 1576— 1588

Korte inhoud

Aankomst in Luxemburg van de nieuwe Spaanse landvoogd: don Juan van Oostenrijk. Hij aanvaardt de voorwaarden van de Staten en de besluiten van de Pacificatie van Gent. Holland en Zeeland erkennen hem echter niet.Don Juan roept de Spaanse soldaten uit Italië terug en belegert Namen en enkele andere steden in het zuiden. Het is weer oorlog.

— De invloed van Oranje stijgt ook in de niet opstandige gewesten. Haarlem, Zierikzee en Amsterdam laten de geuzen binnen hun muren.

— Holland en Zeeland nemen weer zitting in de Staten-Generaal die Aartshertog Matthias tot landvoogd kiezen.

— Ontstaan van Unies van Atrecht en Utrecht

— Parma krijgt opdracht van Filips II op te trekken naar het noorden. Hij behaalt successen waardoor de verdeeldheid in de gewesten weer oplaait.

— Parma verovert Maastricht, 's Hertogenbosch en Breda.— Stadhouder Rennenberg (van Groningen, Friesland, Drenthe en Overijssel) wordt losgeweekt uit het kamp van de opstandelingen en verzoent zich met de koning.- Filips II spreek' de ban uit over de Prins van Oranje. dweze verdedigt zich met de Apologie waarin Oranje op zijn beurt de koning belastert

- De Staten-Generaal bieden Anjou de heerschappij over de Nederlanden aa. matthias neemt hierop ontslag als landvoogd.

—De Staten-Generaal zetten koning Fillips II af.

— Anjou wordt in 1582 de nieuwe Heer der Nederlanden, maar hij wordt alleen in Brabant en Vlaanderen ingehaald. Feitelijke heerser waren de Stoten-Generaal.

— Moordaanslag op de Prins van Oranje— Anjou neemt met geweld Antwerpen in (Franse Furie).

— Parma gaat door met zijn 'reconquista' van het zuiden. Ook in het noorden behaalt hij successen.

— De Prins van Oranje wordt in Delft vermoord.

— Parma neemt Antwerpen.

— De leiders van de opstond vragen Engelse steun. Leitester wordt praktisch tot landvoogd benoemd. Zijn bewind kenmerkt zich door veel conflicten. Militaire overwinningen behaalt hij niet. In 1587 keert hij terug naar Engeland.

— De bemoeienissen van koningin Elisabeth met de Nederlanden zijn voor Filips II bedreigend. Hij stuurt de Armada om haar eilandenrijk direct aan te vallen.

— Mei 1588. De expeditie van de 'onoverwinnelijke vloot' wordt een regelrechte ramp voor deSpanjaarden. De opstandige gewesten zijn aan een groot gevaar ontsnapt.

— De strijd duurt voort tot 1648. Dan sluit Spanje vrede en erkent zij de (Noord-) Nederlandse onafhankelijkheid in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Data

1576 Don Juan wordt landvoogd en sluit verdrag met de Staten-Generaal - Don Juan overmeestert de citadel van Namen - Toenemende machtspositie van Oranje. Don Juan afgezet - Aartshertog Matthias wordt landvoogd - In Vlaamse steden grijpen calvinisten de macht

1578 Amsterdam kiest de zijde van de Prins - Parma trekt naar het noorden op met teruggekeerde Spaanse troepen - Parma wordt Spaans landvoogd.

1579 Unie van Atrecht - Unie van Utrecht.

1580 Filips II doet Oranje in de ban.

1581 Plakkaat van Verlating aangenomen door de Staten-Generaal: Filips II afgezet - Anjou wordt landvoogd.

1582 Mislukte aanslag op Oranje

1583 Franse furie in Antwerpen (door Anjou)

1584 Moord op Oranje te Delft

1585 Parma verovert Brussel en Antwerpen - Maurits wordt stadhouder van Holland en Zeeland

1586 Leicester landvoogd (tot 1587)

1588 Ondergang van de Armada - De Staten afzonderlijk en in de Staten-Generaal besturen de opstandige gewesten.