We hebben 234 gasten online

Videobeelden dvd nr. 36 Portret van Antoon Adriaan Mussert

Gepost in Inhoudsopgave Videobeelden DVD´s

Film van Paul Verhoeven

Controversiële documentaire van Paul Verhoeven over NSB-leider Anton Adriaan Mussert

Grote NSB-namen als Evert Roskam en de weduwe van NSB-leider Rost van Tonningen komen aan het woord om een beeld te scheppen van hun leider.

In opdracht van de VPRO maakte Paul Verhoeven in 1968 deze documentaire over NSB-leider Anton Adriaan Mussert. Verhoeven brak met de traditie door oud-NSB'ers aan het woord te laten. Zo schiep de filmmaker een nieuw beeld van Mussert. Hoewel de VPRO van te voren wist van de invalshoek, bedacht de omroep zich vlak voor de uitzending. Na wat kleine aanpassingen kwam de docu een jaar later toch op de buis. bron Film 1

Volgens de geïnterviewden legde Mussert bij alles wat hij deed een enorme nationale bevlogenheid aan de dag die hem ertoe aanzette in 1931 de NSB op te richten. De NSB groeide uit tot een politieke beweging die nauwe banden onderhield met Hitlers NSDAP.

Recensie

“In 1943 waren honderd duizend Nederlanders lid van de NSB, de Nationaal Socialistische Beweging. Dertienduizend mannen maakten deel uit van de WA, de Wehr Afdeling van de NSB. Dertig duizend Nederlanders namen dienst bij de SS, de Schutz Staffe. Twintigduizend van hen gingen naar het Oostfront. Tienduizend van hen sneuvelden.”. Dit zijn enkele, niet zulke plezierige feiten die aan het begin van Verhoevens spraakmakende documentaire over NSB-leider Anton Adriaan Mussert, aan de kijker worden gepresenteerd. Verhoeven is in de loop der jaren bekend geworden als iemand die de controverse niet schuwt, en het is in deze documentaire dat we de filmische beginselen van de op deze manier gedefinieerde persoon kunnen waarnemen.

De benadering alleen al dat Verhoeven naar verschillende kanten wilde kijken, en werkelijk wilde nagaan wie Mussert was, of liever: hoe hij geworden is tot “wat” hij was, ging er bij sommigen niet in. Dit is moeilijk te verteren voor diegenen die het mens zijn van dit soort figuren het liefst onder tafel schuiven, aangezien iedere verbintenis die wij zelf met zo’n persoon zouden kunnen hebben, ondenkbaar is. Daarom is het maar het beste om uit te gaan van het pure Kwaad, om zo dit soort onwenselijke figuren zo ver mogelijk bij ons vandaan te houden. Maar toch heeft hij gewoon ergens op school gezeten, en vrienden en familie gehad die hem waardeerden. Hij heeft dromen gekend en frustraties. Verhoeven laat alles aan bod komen in zijn documentaire, een buitengewoon uitgebalanceerd relaas over het leven van Mussert en de sociale krachten, externe gebeurtenissen, en persoonlijke ambities die hem hebben gemaakt tot de verguisde persoon waar Nederland mee bekend is.

Ook al keurt Verhoeven hiermee geenszins het gedrag van Mussert goed, het is al genoeg om de persoon Mussert als zodanig te benaderen om tegenstand te creëren. De documentaire mocht dan ook niet direct uitgezonden worden op televisie. De VPRO was van mening dat er te weinig balans in de film zat en eiste van Verhoeven dat hij nog wat beelden van concentratiekampen erin stopte. Nadat dit verzoek was ingewilligd, mocht de film in 1970, twee jaar na dato, alsnog uitgezonden worden.

Interessant is dat Mussert veroordeeld en terechtgesteld is als landverrader, terwijl hij juist altijd zo prat ging op het nationale gevoel, en op kwam voor het Nederlandse belang wanneer dit in het geding dreigde te komen. Zijn werk voor Hitler, die hij overigens beschrijft als een profeet en als door God gezonden om Europa te redden, verklaart hij dan ook als noodzakelijk kwaad. Hij had de misvatting dat Nederland een onafhankelijke rol zou kunnen blijven vervullen binnen een Duitse statenbond. Ook interessant is het om de ex-oostfrontstrijders zonder blikken of blozen aan het woord te zien. Ze hebben voor Hitler gestreden tegen de (Russische) communisten aan het oostfront, maar staan nog steeds oprecht achter hun daden en Musserts filosofie.

Het einde van de film is, opvallend genoeg, te vergelijken met het einde van ‘Zwartboek’. Ook in deze documentaire wordt er namelijk getoond wat er met de landverraders en NSB-ers werd gedaan door de mensen op de straat, toen de oorlog afgelopen was. Koppen werden kaalgeschoren, vernederende bordjes om de nek gehangen, en men moest letterlijk door de knieën. Deze documentaire laat Nederlanders, net als in ‘Zwartboek’, kennis maken met de want minder florissante kantjes van “onze” participatie en gedrag in de oorlog. grijstinten dus, in plaats van een comfortabel zwart en wit.bron Moviemeter.nl

Bart Rietvink

Video is ook te zien op de volgende link:

http://www.geschiedenis24.nl/speler.program.7067802.html

Mussert, Anton (1894-1946) Dossier /Geschiedenis

Anton Mussert richtte in 1931 de NSB op. In 1946 werd hij veroordeeld tot de doodstraf vanwege zijn rol tijdens de bezetting.

Anton Adriaan Mussert wordt op 11 mei 1894 te Werkendam (Noord-Brabant) geboren. Zijn vader is hoofdonderwijzer.
 
Op de basisschool is Anton een eenling die zich graag afzondert. Hij is een middelmatige leerling die zich vooral interesseert voor de vaderlandse geschiedenis.
 
Mussert bezoekt de HBS in Gorinchem en studeert vervolgens weg- en waterbouwkunde aan de Technische Hogeschool te Delft. In 1914, na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, meldt hij zich als vrijwilliger voor het leger. Een jaar later wordt hij om gezondheidsredenen afgekeurd. Hij vervolgt zijn studie en behaalt in 1918 zijn diploma. Mussert wordt ingenieur bij Rijkswaterstaat.
 
In politiek opzicht is Anton aanvankelijk liberaal en hij is enige tijd lid van de Vrijheidsbond. Geleidelijk evalueren zijn denkbeelden van liberaal naar fascistisch.
 
Musserts betrokkenheid bij de politiek uit zich voor het eerst in de praktijk als hij het Nationaal Comité van Actie opricht en met succes strijd voert tegen het Belgisch Verdrag, een waterbouwkundige overeenkomst uit 1925 tussen Nederland en België m.b.t. de kanalen. Nederland zou zich, volgens Mussert, bij het sluiten van het verdrag hebben laten leiden door angst die voortkwam uit het Verdrag van Versailles. Mede onder invloed van de door het Comité gevoerde campagne, wordt het Belgisch Verdrag in maart 1927 door de Eerste Kamer verworpen. De minister van Buitenlandse Zaken, van Karnebeek, moet opstappen.
 
Begin jaren dertig komt Mussert in contact met Cornelis van Geelkerken met wie hij in 1931 een politieke beweging opricht: de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB). Beiden zijn van mening dat de tijd is aangebroken om op te treden tegen 'de geest van slapheid' die over de Nederlandse parlementaire democratie zou hangen. Mussert wordt de leider.

Mussert is een groot bewonderaar van de Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini en neemt vele punten van diens politiek over. Mussert deelt met de Duce de afkeer van de democratie en gelijkheid.
 
Naast Mussolini ontleent hij ook veel partijpunten aan Adolf Hitler. Het programma van de NSB heeft Mussert ten dele van dat van de Duitse NSDAP overgeschreven, maar de racistische en antisemitische elementen laat hij achterwege.
 
Over het geheel genomen is de NSB bij haar oprichting meer een algemeen-fascistische dan een nationaal-socialistische organisatie. Met het aangepaste politieke programma wist de NSB al snel een aanhang aan zich te binden. De NSB boekt tijdens de verkiezingen van 1935 zijn eerste electorale succes. Dit is voornamelijk te danken aan Mussert.
 
De teruggang van de NSB vanaf 1936 is vooral toe te schrijven aan de radicalisering, die Mussert onder nazi-invloed ondergaat. Hij keurt de aggressieve daden van Mussolini en Hitler goed en de banden met Nazi-Duitsland worden sterker.
 
De NSB wordt antisemitischer en zoekt steeds meer steun bij Duitsland. Toch slaagt Mussert er niet in van de NSB een zo grote beweging te maken, dat hij zich bij de Duitsers als volksleider kan presenteren.
 
Op 11 september 1940 wordt de Nederlandsche SS opgericht als onderdeel van de NSB. Vanaf 1943 krijgt de SS-richting geheel de overhand en zijn Mussert's kansen verkeken. De laatste twee bezettingsjaren speelt hij een rol die hij nooit gewild heeft, namelijk van satelliet van de Duitsers. Hij mag mensen leveren voor bestuurs- en politiefuncties en voor de Duitse oorlogvoering en hij mag in redevoeringen de Duitse zaak verdedigen, maar reële invloed op de zaken heeft hij niet.
 
Op 7 mei 1945 wordt Mussert in het bevrijde Den Haag gearresteerd. Hij wordt ter dood veroordeeld wegens landverraad.

Wist je dat?
- De NSB-ideologie was oorspronkelijk wel volks, maar niet expliciet anti-joods. Toen de partij nog een vergaarbak was voor ontevredenen over het functioneren van de parlementaire democratie, zaten er ook joden in de NSB .
-Een essentieel verschil met Hitlers NSDAP was het streven naar een 'Groot-Nederland' oftewel 'Dietschland' (waarbij alle Nederlandstalige gebieden dienden te worden verenigd in één rijk). Hitlers droom was een Groot-Germaans rijk onder Duitse leiding, iets van een geheel andere orde.
-Mussert trouwde met een tante (een zuster van zijn moeder), die achttien jaar ouder was dan hij. Voor dit huwelijk tussen bloedverwanten was door de regering dispensatie verleend