We hebben 161 gasten online

Videobeelden dvd´s nr. 39 en nr. 40 Europa het machtige werelddeel

Gepost in Inhoudsopgave Videobeelden DVD´s

Het machtige werelddeel 4

De Eerste Wereldoorlog

 

VPRO-TÉLEVISIEPROGRAMMA "HET MACHTIGE WERELDDEEL" - 4

Uitgezonden op 17 juni 1979

-Programma-aankondiging:

De landen, die dezer weken hun direct-gekozen afgevaardigden naar het Europese parlement sturen, vlogen elkaar nu 65 jaar geleden naar de keel in een strijd, die de Eerste Wereldoorlog zou worden. Het was, als gevolg van de gigantische industriële ontwikkeling van de tijd, een massa-oorlog, met massa-legers en massale aantallen slachtoffers.

EEN BLIK OP EUROPA IN DE TWINTIGSTE EEUW

Peter Ustinov;

In augustus 1914 kwamen de spanningen in Europa,die vanaf 1900 steeds opgelopen waren, tot een uitbarsting. Als de geschiedenis ooit een keerpunt had dan was dit er een. Richard Watt, een Amerikaans, historicus, die de nodige objectiviteit aan de dag legt, beschrijft de gebeurtenissen met een' zeer pakkend beeld: "De Europese naties liepen als een rij gevangenen met de enkels aaneen geketend. Als de eerste een stap vooruit deed,. moesten alle anderen schuifelend volgen. Gevangenen van hun trots, gebonden door hun allianties. Of ze nu wilden of niet, ze bereikten hun bestemming: oorlog".

DEZE GENERATIE HEEFT GEEN TOEKOMST Commentaar:

Oostenrijk-Hongarije viel Servië aan. Rusland verklaarde Oostenrijk de oorlog. Duitsland verklaarde de oorlog aan Rusland en aan haar bondgenoot: Frankrijk.

Duitsland viel Frankrijk aan, door België heentrekkend. Engeland verklaarde Duitsland de oorlog.

Toen de groten begonnen waren, moesten de anderen wel volgen: Turkije, Italië, Bulgarije, Griekenland, Roemenië en Portugal. Heel Europa was in deze catastrofe betrokken.

De Eerste Wereldoorlog leek in niets op enige voorgaande oorlog. Dit was een 20ste eeuwse oorlog - een massa-oorlog. Nooit waren er zulke mensenmassa's aan te pas gekomen. Het was een vloedgolf van legers, die heel Europa overspoelde.

Op het slagveld. aangekomen verdwenen ze in eindeloze loopgraven. Door, de klei, de modder en de mergel van België en Frankrijk liepen - meer dan 700 kilometer loopgraven - en door de Alpen en de'Dolomiëten, de zandvlakten en de moerassen van Oost-Europa. En achter de linies, als pokken op het gezicht van Europa, lagen de soldatenkampen, talloos en naamloos.

Jaar na jaar,, zodra ze oude genoeg waren, trokken de dienstplichtigen van Europa hun uniform, aan en marcheerden naar de loopgraven. Daar leefden, streden en stierven ze in een wereld, die onvoorstelbaar was voor wie er geen deel aan had.

Omdat de macht van Europa zich over de héle wereld uitstrekte, bracht de oorlog ook mensen uit. heel de wereld naar Europa. 31 miljoen uit het Britse Gemenebest. Eerst mensen uit India: Sikhs, Goerka's, Afganistanen en Punjabi's, Bij elkaar ?-t miljoen Voor-Indiërs, die voor het Britse Rijk vochten.

Dan waren er meer dan een 4 miljoen Canadezen, bijna een 4 miljoen Australiërs en Nieuw-" Zeeianders en Zuid-Afrikanen.

Een kwart miljoen van al die mensen zou nooit meer naar huis terugkeren. Maar ze hebben hun gedenkstenen.

Ook Frankrijk mobiliseerde zijn wereldrijk. Uit Algerije, Tunesië, Marokko, Senegal, ja zelfs uit Indo-China kwamen de soldaten (niet gewend aan Europa en de koude winters) om voor: Frankrijk te vechten en te sterven

De oorlog ontbrandde, ook in het Midden-Oosten, in Afrika en in de Stille Oceaan. Toen tenslotte Amerika mèevocht,`was Europa's oorlog tot de Eerste Wereldoorlog uitgegroeid.

Vanaf het begin was het een artillerie-oorlog. Artillerie: dat sinistere produkt van de technologie der Industriële Revolutie. De Zucht was vol kanongebulder, de grond bezaaid met dodelijke brokstukken. De soldaten moesten zich beschérmen en de techniek gaf ze gewapend beton. Lange het hete Westelijke front, van Vlaanderen tot de Vogezen, verrezen vierkante betonnen bunkers. Iedere bunker, beschermd met prikkeldraad en machinegeweren, kon tot een miniatuur fort 'worden,"waarvan de verovering talloze mensenlevens zou kosten. De kanonnen zwegen nooit. Het granaatvuur hield nooit op.

In dit deel van België, bij Ieperen, raakten de granaattrechters elkaar. Bij Verdun vielen duizenden granaten per vierkante meter. In Picardië gebruikten de Duitsers bij één aanval bijna tienduizend kanonnen. De Britse artillerie vuurde meer dan een miljoen granaten in de wéék  af. De meeste explodeerden, maar een groot aantal ontplofte niet en zit nu nóg in de grond. De Belgische mijnopruimingsdienst haalt ieder jaar nog bijna een ton aan explosieven uit de grond - 50 jaar na. de oorlog.

Dat zijn ze (granaten), de produkten van de Industriële Revolutie, nog steeds dodelijk, nog steeds in staat mensen te verminken. `

De produktiviteit van de industriële revolutie was grenzeloos. Duizenden kilometers prikkeldraad, waarschijnlijk evenzovele kilometers telefoondraad, bommen, laarzen, helmen, radio's, motoren, geweren en bajonetten. Op afgelegen plekken en in vergeten hoekjes ligt hier en, daar nóg van dat dodelijk afval.

De Europese landen waren met een vreemd onschuldig enthousiasme aan=de oorlog begonnen. In Frankrijk waren de interne twisten van de Derde Republiek, de partij-intriges en de conflicten tussen Links en Rechts plotseling verdwenen. "Naar Berlijn:", riepen ze uit één mond en president Poincaré sprak in zijn reden tot het volk: "Frankrijk zal heldhaftig verdedigd worden door al z'n zonen, wier heilige eensgezindheid door niets en niemand verbroken zal worden".

Voorlopig was deze 'heilige eensgezindheid' de belangrijkste realiteit in Frankrijk.

Aan de andere zijde was het precies zo. Een neutrale toeschouwer, een Zweed, die door Duitsland reisde, schreef: "Duitsland wordt tegenwoordig bewoond door een volk' dat in alles één is. Er is hier maar één partij - die van het leger. Ieder heeft hier maar één doel, ieder koestert dezelfde hoop en bidt hetzelfde gebed".

Het Britse leger van 1914 was heel anders dan de legers van het vasteland. Dáár waren het dienstplichtigen, maar het Engelse leger bestond uit vrijwilligers. Toen de oorlog in Europa uitbrak, stond Engeland aan de rand van een burgeroorlog over Ulster. Maar op 4 augustus veranderde dat beeld ineens. De slogans over klassenstrijd en politieke onenigheid hoorde men niet meer. Nu ging het om Vorst en Vaderland, eer, plicht en opoffering.

Daardoor geinspireerd stonden in september 1915 meer dan 2 miljoen mannen vrijwillig onder de wapenen om zich op te offeren in naam van hun plicht - om díé motieven zou men hen later gedenken.

De legers groeiden van jaar tot jaar, Duitsland bracht ongeveer 13 miljoen man op de been - Engeland 5 miljoen met nog eens 3 miljoen, uit de Gemenebest - en Frankrijk riep 8 miljoen soldaten op: één vijfde van de hele bevolking.

Er scheen geen eind te komen aan de rijen mannen in khaki-groene en blauwe uniformen. Geen verliezen, geen dodentallen schenen de toevoer van nieuwe, bijna identieke menselijke eenheden te kunnen stoppen. Het resultaat van de bevolkingsgroei na de   Industriële Revolutie: anonieme massa's in anonieme uniformen. Daarom schreef D.H. Lawrence ook: "Die vreselijke, vreselijke oorlog, die zo afschuwelijk is omdat in alle landen, bijna ieder menszijn hóófd verloor, zijn'centraliteit, zijn manhaftige isolatie in eigen integriteit - het enige dat het leven echt maakt." Dat was natuurlijk niet waar, maar men kan zich voorstellen waarom Lawrence het zo zei.

Winston Chirchill had er andere woorden voor:. "Niets schrikte het moedige mannenhart af. Zoon van het stenen tijdperk, overwinnaar van de natuur met al haar monsters en gevaren, trad hij de afschuwelijke zelf-gewilde strijd tegemoet met nieuwe reserves aan kracht. Door 'zijn intelligentie bevrijd van middeleeuwse vrees, marcheerde hij de dood in, met sombere waardigheid"   

Peter Ustinov:

Toch was er een klein aantal mensen dat de anonimiteit op het slagveld wist te ontvluchten en z'n individuele persoonlijkheid in de lucht hervond. Ze vochten man tegen man en waren de moderne helden. Gedurende hun korte glorietijd hier op aarde genoten ze grote persoonlijke roem, die maar aan zeer weinig tijdgenoten gegund was. Miljoenen streden hun strijd in een anonieme zee van modder. De namen van deze vastberaden piloten werden beroemd.

Duitsland had baron Von Richthofen. Ieder kende en vreesde zijn rode toestel. Hij was kampioen met 80 Britse en Franse vliegtuigen op zijn naam voor hij zelf opkwam op de hoge leeftijd van 26 jaar.

Mijn eigen vader hoorde er ook bij. In de Duitse twooseaters was de officier-waarnemer, de piloot sergeant. Zo bleef het onderscheid bewaard tussen chauffeur en baas in het vliegtuig. De officier moest opstaan om te schieten of om foto's van het doel te maken. Mijn, vader vond eens na zo'n aanval meer dan dertig kogelgaten in de rug van zijn stoel. Als ik daaraan denk, snap ik niet dat ik besta.

De Fransman René Fonck leidde met 75 neergeschoten kisten. Maar de bekendste Fransman was Georges Guynemer. Zijn symbool, een ooievaar in de vlucht, was beroemd en berucht. Guynemer zou een van Frankrijks beroemde doden worden.. .op zijn 23ste.

Albert Ball was een van de bekendste Engelse piloten. Hij stierf voor z'n 2lste, met 43 vliegtuigen op zijn naam.Er is iets moois, maar ook`iets tragisch in de laatste brief van die jongen, die ondanks alles de waarden bleef aanhouden van sportveld en school. "'t Was een goed gevecht. De Moffen waren heel sportief. God houdt een oogje op me, dat blijkt. Maar ik word er zo moe van alsmaar te moeten doden. Ik begin me een moordenaar te voelen. Ik zal blij zijn als het afgelopen is."

Commentaar:

Jaar in jaar uit bad men om vrede - jaar in jaar uit werd men teleurgesteld.

1916 was het jaar van Verdun. Door Verdun aan te vallen (de versterkte stad die 't scharnier vormde van het hele Westelijke front) wilde Duitsland het Franse leger laten doodbloeden. Vuurwapens van ongehoorde kracht werden ingezet. Enorme granaten 'Ontploften en boorden door het dikste beton, sneden zich een weg door de zwaarste staalplaten. Bij het fort Douaumont vielen soms 800 granaten op één dag.

Hier werd boven én onder de grond gevochten. De mannen probeerden dekking te zoeken in onderaardse gangen. Maar de granaten, het gifgas en de vlammenwerpers wisten hen,tóch te bereiken. Toen de slag afgelopen was, waren de verliezen aan Duitse en Franse zijde bijna even groot. Bij tienduizenden lagen Duitsers en Fransen, door de dood verenigd, binnen en buiten de forten. Fort Douaumont is nog steeds een plaats van verschrikking. En Verdun was nog maar het begin van het verhaal van 1916. Frankrijk zou nog zwaardere verliezen lijden.

Maar eerste was Engeland aan de beurt, met het nieuwe massale vrijwilligersleger. Bij duizenden hadden ze zich aangemeld, vol enthousiasme om hun steentje bij te dragen.

De begraafplaatsen van hun regimenten vertellen van hun lot. Hier, in Gorden Cemetery, liggen zes officieren en 93 soldaten van het 2e bataljon Gordon Highlanders begraven. Ze kwamen allen om op 1 juli, die vreselijke eerste dag van de slag aan de Somrne. 57.000 Engelse vrijwilligers werden gewond, waarvan 20.000 dodelijk. Het is de zwartste dag in de geschiedenis van het Engelse leger. Meest jonge mensen waren het, vol moed en enthousiasme, die de oorlog maar nauwelijks begrepen, officieren noch manschappen. Zij gaven hun leven om ervaring op te doen, die eerstejuli.

Ook het Duitse leger werd zwaar getroffen. 'n Soldaat schreef naar huis: "We hebben weer vreselijke verliezen geleden. Ik zal wel geen verlof krijgen voor we weg zijn biij de Somme, maar met zulke verliezen zal het niet lang duren of er is geen ènkele man van het regiment meer over". De slag aan de Sorrune eiste meer dan een miljoen mensenlevens.

In het Oosten was de oorlog, net zo afschuwelijk. De Russen, die in Polen tegen de Duitsers vochten, de Oostenrijks-Hongaarse soldaten meer naar het Zuiden, en de Turken in de Kaukasus leden verliezen, die nooit precies berekend zijn.

Vanaf het begin leden de Oostenrijkers zware nederlagen tegen de Russen. De Turken (niet goed uitgerust en ook niet altijd onder even goede leiding) stierven bij tienduizenden.

-Toen Italië zich aansloot bij de machten van de "Entente Cordiale" werd er een nieuw front geopend dat een van de bloedigste en wreedste van de hele oorlog werd. Keer op keer, hun enorme verliezen ten spijt, vielen de Italianen de Oostenrijkse verdediging in de bergen aan. Hier waren de loopgraven niet in de modder uitgegraven, zoals in Vlaanderen - hier waren ze uit de rots gehouwen. Kanonnen, munitie en voorraden moesten tegen de bergwand opgebracht worden: onderaardse gangen, schuilplaatsen en commando--posten werden in de, rotsen uitgehakt. En de oorlog was hier éven bloedig als overal elders. De elf veldslagen aan de rivier de Isonzo kostten Italië bijna een miljoen man.

De jongemannen van Europa werden, door de oorlog opgeslokt, jaar na jaar. Het onderscheid tussen soldaten en burgers, mannen en vrouwen, jong en oud begon steeds meer te vervagen en zo, jaar na jaar, leerde het werelddeel de betekenis van de totale oorlog kennen.

Peter Ustinov:

Een onderdeel van de totale oorlog was de propaganda - nu voor het eerst als wapen gebruikt. Niet alleen het vuur van de haard moest blijven branden, maar ook dat van de haat. Ieder goedkoop grapje, iedere beledigende slagzin, iedere komische stinkbom was toegestaan in de psychologische slag. Iedere soldaat, iedere eenzame vrouw moest een koortsachtige vechtlust behouden.

Frankrijk en Duitsland, Turkije en Servië, Italië en Oostenrijk waren vanouds vijanden. Maar de haat van Duitsland jegens Engeland had iets van bedrog, alsof er een bloedband verbroken werd. Ene Ernst Lissauer (men noemde hem een dichter) schreef: " Fransman en -Rus, die tellen niet. We schieten ze neer, we slaan ze neer. We mogen ze niet. We haten ze niet. We hebben maar één enkele haat. We haten als één man. We hebben maar één enkele vijand: Engeland!"

Dit was Duitslands Lied van de Haat. Engeland wachtte niet lang met een tegenaanval. EENS EEN DUITSER, ALTIJD EEN DUITSER: een nobele vertegenwoordiger van de echte salonhélden schreef aan de Times: "Het beeld van Duitsland, zoals het werkelijk is, begint bij 't Britse volk te dagen. Ze beginnen te begrijpen dat met zo'n vuil en smerig land, welks idealen vals zijn, en waar geen menselijk gevoel is, niemand die de christelijke moraal aanhangt of `zelfs maar de regels der beschaving enige omgang zou moeten hebben. Dit is een heilige oorlog aan het worden. Van recht tegen onrecht. Van hemel tegen hel".

Wat een woordrijke niets-zeggendheid. Men maakte plannen om de keizer op te hangen. Een prijzensvaardig constructief doel - voor wie aan Gods zijde streed.... tegen Gott.

Commentaar:

De helden van het thuisfront hoefden geen propaganda-oorlog te voeren. Een Duitse soldaat --verwoordde de gevoelens van alle soldaten in heel Europa toen hij schreef: "Hans is dood. Fritz is dood. Withelm is dood. En nog veel anderen. Ik ben nu de enige in mijn compagnie. Dit is bijna ondraaglijk. Werd het nu maar vrede!"

Een Brits staatsman sprak de vraag uit die velen zich stelden: "Wat voor zegen moet de vrede brengen aan naties, die zo uitgeput zijn dat ze nauwelijks de hand kunnen strekken om die vrede te grijpen."

En toch, al die slachtingen, al dat lijden maakten de volkeren alleen maar vastbeslotener om hun tegenstanders te verstaan. Men wilde van geen compromis horen. De weken werden maanden, de maanden jaren en de kanonnen overstemden de zwakke stem van het verstand. Hoe het allemaal begonnen was, scheen niet meer te achterhalen. Onder al die doden was nr één, die eraan herinnerde dat dit oorspronkelijk Servië 's oorlog met Oostenrijk was.

In feite was de hele catastrofe het gevolg van spanningen en vijandigheid in het Oostenrijks-Hongaarse rijk. Nu was de keizer van dat rijk, net als zoveel van zijn soldaten, dood. Keizer Franz Joseph: die 68 jaar over het Habsburgse rijk geregeerd had, stierf in november 1916. Zijn rijk had het zwaar te verduren gehad. In datzelfde jaar waren bijna een half miljoen van zijn soldaten gevangen genomen. Een groot aantal daarvan waren eigenlijk Slavische deserteurs, die weigerden voor de Habsburgers tegen andere Slaven te vechten. Het was eigenlijk een wonder dat een rijk, dat innerlijk zo verdeeld was, qua politiek en bevolkingssamenstelling nog tegen zoveel klappen opgewassen was. Het kon nooit zo zwak geweest zijn als men dacht. Maar toen Franz Joseph stierf, werd de oorlogsmoeheid duidelijk.

De nieuwe keizer, Karl, was zich daarvan bewust en probeerde zijn volk uit de oorlog terug te trekken. Maar dat was een bittere les voor hem. In 1914 had men in Duitsland over het verbond met Oostenrijk gesproken als over het 'geketend zijn aan een lijk'. Nu, in 1916, leerden de Oostenrijkers dat het verbond met Duitsland betekende: meegesleept worden in een onverbiddelijke oorlogsmachinerie.

Veldmaarschalk Von Hindenburg en generaal Ludendorff namen nu het bevel over de Duitse legers over, en eigenlijk dat over heel Duitsland. Zij waren vastbesloten tot een militaire oplossing en een militaire overwinning. Ludendorff zei,: "Ik heb mijn plicht aanvaard met de heilige wens niets te ondernemen en aan niets te denken dat niet zou bijdragen tot de overwinning..Daarvoor heeft men op mij en de veldmaarschalk een beroep gedaan".

In 1916 werd Llyod George in Engeland eerste minister van een coalitie-regering. Kort voor zijn benoeming sprak hij: "Er besaat klok noch kalender in het Britse leger heden ten dage. Tijd is de minst belangrijke factor. Het gaat alleen om het resultaat. Het zal geen 20 jaar kosten om deze oorlog te winnen, maar "hoe lang het ook mag duren, gewonnen wordt hij". Die  verklaring van Lloyd George werd bekend als 'De politiek van de knock-out'.

Niet lang daarna zou een nog onverzoenlijke figuur zich aansluiten bij de Europese leiders: Georg Clemenceau', wiens politieke meedogenloosheid hem de naam van De Tijger had bezorgd. Hij werd eerste minister van Frankrijk.

Toen men hem naar zijn strategie vroeg, zei Clemenceau: "Ik, heren, ik voer oorlog.' In de binnenlandse politiek voer ik oorlog. In de buitenlandse politiek voer ik oorlog. Overal en altijd voer ik oorlog. En ik zal oorlog blijven voeren tot het laatste kwartiertje".

De vastbeslotenheid van deze nieuwe leiders weerspiegelde de wil van hun volkeren. Voor hen geen vrede door compromis. Integendeel: de totale oorlog bleef zijn verschrikkelijke eisen stellen, en 1917 was het jaar van afbetalen. De oorlog van Europa's wereldrijken bleek de dóód van die rijken te worden - als eerste kwam het keizerrijk Rusland ten val.

Peter Ustinov:

De exacte oorlogsverliezen van Rusland zullen nooit bekend worden. Sommigen zeggen 1.700.000 doden en ongeveer 5 miljoen gewonden. In 1915 alleen al waren er 2 miljoen slachtoffers. Ondanks die aantallen wist het Russische leger nog overwinningen te boeken in 1916, onder Broesilov. Maar de verliezen waren groot. Eind 1916, zegt men, waren er al 1 miljoen man gedeserteerd. Russen van alle standen: boeren, arbeiders, intellectuelen hadden meer dan genoeg van de oorlog. Toen kwam ook de winter 1916-1917 er nog bij. Die was in heel Europa streng, ook in Rusland. Transport was er haast "niet. Dat gaf voedsel- en brandstof tekorten. In maart 1917 waren er voedselrellen in wat toen Petrograd heette, een reactie op het Duitsklinkende St. Petersburg. De demonstraties leidden tot revolutie,' als in 1905, maar nu verliep die heel anders.' De tijden waren anders. De soldaten, zelfs de Kozakken,- schoten niet op de mensen, maar keerden zich tegen-hun meerderen. Bemanningsleden van de Baltische vloot sloten zich erbij aan. Ze namen het Winterpaleis in. Nu schoot niemand op de menigte, zoals in 1905" gebeurd was. De keizerlijke adelaar en andere Romanov-symbolen werden afgerukt of met rood bedekt. Politieke gevangenen werden bevrijd. De autocratie was ten einde. Tsaar Nicolaas II was niet in het Winterpaleis. Maar het gaf niet waar hij was. Hij moest aftreden en werd gevangen gezet. Het rijk der Romanovs kwam als eerste ten val. Weinigen' betreurden het. Maar de oorlog ging door.

De voorlopige regering zei dat Rusland zou blijven vechten. Velen dachten dat Rusland sterker zou staan na het wegvallen van zoveel corruptie en slechte organisatie,. Maar dan rekende men buiten het volk, dat schoon genoeg had van oorlog. De maart revolutie ,van 1917 was een wenk voor de Russische- ballingen. Lenin, met zijn vrouw Kroepskaja, Zinovjev, Loenatsjarski, Radek en anderen zaten in Zwitserland. Trotski was in Canada. Nu riep de revolutie ze naar huis terug. Met toestemming van de Duitse autoriteiten gingen Lenin en zijn vrienden naar Rusland door Duitsland, in een geblindeerde trein. Het Duitse doel was dat Rusland zich uit de strijd zou terugtrekken. Dat was ook het plan van de bolsjewieken. Op 16 april kwam Lenin in Petrograd aan.

Hij werd enthousiast ontvangen en hield een toespraak: "De imperialistische oorlog is het begin van een Europese burgeroorlog. De socialistische wereldrevolutie is begonnen. Lang leve de socialistische wereldrevolutie"

Vanaf een pantser-auto bij het station sprak Lenin over de revolutie en het einde van de imperialistische oorlog. Met hun programma van brood en vrede ondermijnden de bolsjewieken de voorlopige regering, die aanhang verloor naarmate de oorlog bleef duren. In november was er weer revolutie, ingeluid door de kanonnen van de Aurora. Die had de slag in de Straat van Tsjoesjima overleefd; toen de Japanse vloot in 1905 de Russische versloeg. In november 1917 had de Aurora al een revolutionair verleden. De bemanning was overgelopen naar de bolsjewieken. Soldaten, matrozen en arbeiders namen het paleis in en arresteerden de regeringsleden. De bolsjewieken aan de top begonnen vredesonderhandelingen met,Duitsland en Oostenrijk. Die werden voornamelijk door Trotski gevoerd in Brest-Litovsk. Een wonderlijk beeld; aan de ene kant de triomferende revolutionairen, aan de andere kant' de militaire reactionairen, die ook triomfeerden. Voorlopig behielden de laatsten het overwicht. Duitsers en Oostenrijkers stelden hun eisen in Brest-Litovsk. Dat waren harde eisen. De sovjetstaat was nog weinig solide. Sommige rijksdelen eisten  onafhankelijkheid. Contra-revolutie kwam overal voor. Niemand wist hoe het Rusland zou vergaan. Maar één ding -aas zeker: Rusland deed in de Europese oorlog niet meer mee.'

Commentaar:

,Een keizerrijk was gevallen: de eerste drastische verandering, die de oorlog in Europa had bewerkstelligd. De tweede verandering kwam vrijwel tegelijkertijd. In april 1917. verklaarden de Verenigde Staten van Amerika Duitsland de oorlog.

De gemoedsgesteldheid van de Amerikanen bij hun aankomst in Europa kwam overeen met die van hun bondgenoten. Ze waren - om met president Woodrow Wilson te. spreken - gehouden 'kracht te gebruiken tot het uiterste, kracht zonder beperkingen of grenzen'.

De Amerikaanse interventie betekende het einde van een traditie en het begin van nieuwe verhoudingen. De traditie, die verdween, was die van de Europese emigranten die het oude Europa bewust de rug hadden toegekeerd. De traditie van het Amerikaans isolationisme zou nooit meer hetzelfde zijn. Nu kwamen Amerikaanse soldaten - met Europese achternamen maar beslist on-Europese houding - naar Europa om daar te vechten en te sterven, in de grootste Europese. oorlog. Amerika zou de handen nooit meer helemaal van Europa kunnen aftrekken - Europa zou nooit meer helemaal vrij zijn van Amerikaanse invloed.-

Het Russische keizerrijk was verdwenen - een ander imperium ging dezelfde weg. Het Turkse rijk was al vanaf 1911 bijna voortdurend in oorlog geweest en dat liet zijn sporen na. Zelfs de moedige, geduldige, Turkse soldaten begonnen zich vrijwillig over te geven. Ook het ineenstorten van Rusland kon Turkije niet meer helpen.

Met Oostenrijk-Hongarije ging het ongeveer hetzelfde. De oorlog had de onenigheden in het Habsburgse rijk op de spits gedreven. Tsjechische, Poolse en Zuid-Slavische nationalisten in het buitenland noemden zich onafhankelijk en wèrden door de Geallieerden erkend. Alleen de band met Duitsland en de haat jegens Italië hield het Habsburgse rijk in de strijd.

Maar de wanhoop, het gevoel van een hopeloze verwikkeling in een eindeloze tragedie, werd overal gevoeld. Begin 1917 waren er in Frankrijk al meer dan 3 miljoen slachtoffers gevallen, maar het Duitse leger was nog niet geweken.

De catastrofe kwam in mei. Gedesillusioneerd na weer een mislukt offensief, ontstond er muiterij onder een groot deel van 't Franse leger aan het Westelijk front. Soldaten weigerden hun meerderen te gehoorzamen en tot de aanval over te gaan.,Jarenlang was het Franse .legerde steun van de "Entente" op het vasteland geweest - dat zou nooit meer het geval zijn. En dit was. nog maar één voorbeeld.

Het moreel van het Italiaanse, leger begon net als van het Franse,  in te zakken. Toen de Oostenrijkers en Duitsers in oktober in Caporetto aanvielen, sloeg het Italiaanse leger op de. vlucht. Er waren 40.000 doden en gewonden, maar veelzeggender was het aantal krijgsgevangenen dat hun tegenstanders opgaven 275.000. De Italiaanse soldaat was zijn vechtlust kwijt.               -6-

En dat was nog niet alles. De hele zomer en herfst door vielen de Britten aan bij Ieperen. In het lage, moerassige land van Vlaanderen verrezen de bunkers als paddestoelen uit de grond. Als de artillerie ze beschoot, werd de grond tot een modderpoel. De regen maakte alles tot een dikke brij. Tanks bleven steken, de kanonnen zakten weg, de infanteristen moesten voort, tot hun knieën, dijen of zelfs tot het middel in de modder, steeds door granaatvuur bestookt. Sommigen ven hen verdwenen gewoonweg,. anderen werden begraven waar ze omgekomen waren. De graven lagen overal verspreid. In november, toen de Canadezen het kapotgeschoten dorpje Passenaele veroverden en de heuvelrug, waarop het ligt, had het Britse leger al een 9 miljoen man verloren. Het waren er teveel om te begraven. Hun licha-en werden later opgehaald en zo liggen er duizenden in lange rijen op het Tyne Cot Cemetery, tegen de heuvelrug waarvoor ze gestorven waren. Dit is het grootste Britse oorlogskerkhof ter wereld.

En hier staan de namen van 35.000 vermisten Een oorlogscorrespondent schteef over deze slag: "Voor het eerst heeft het Britse leger zijn geest van optimisme verloren". Aan de Duitse kant noemde men de slag "de grootste martelgang van de hele oorlog". 1917 was een vreselijk jaar. En van de zwartste in de Europese geschiedenis. Legers werden vernietigd, naties stortten ineen. En toch leek het of niets deze  oorlog kon doen ophouden.

Peter Ustinov:

Er was wel enige rechtvaardiging voor die slachtpartij nodig. Vooral in Engeland en Amerika, die als land gespaard bleven.Voor bezette of aangevallen landen was er wel reden om te vechten in die massale, duur betaalde veldslagen. In januari 1918 zei Lloyd Géorge: "Alleen 't belangrijkste, duidelijkste ideaal kan de voortzetting rechtvaardigen, al was 't een dag van deze afschuwelijke strijd tussen de naties". Hij voegde eraan toe: "Oorlog is een barbaars relict".

Tenslotte kwam er zo'n duidelijk, belangrijk ideaal. 't Was een Brits plan, enthousiast gesteund door Wilson, de president van U.S.A.: een internationale organisatie om oorlog te voorkomen. Wilson stelde 14 punten op voor zo'n overeenkomst. Openlijke vredesverdragen, openlijk bereikt. Vrijheid van zeevaart. Zelfbeschikking voor gekoloniseerde volkeren. En tenslotte, het meest hoopvolle van zijn 14 geboden: er zal een bond van volken komen, met speciale volmacht, om wederzijdse politieke onafhankelijkheid en territoriale onschendbaarheid te garanderen aan alle leden. In die droge woorden lag de hoop van de mensheid vervat, Als een toekomstige bond van naties kon zorgen dat dit de laatste oorlog was geweest, dan waren al die mensenoffers toch enigszins gerechtvaardigd.

Commentaar:

Intussen ging de oorlog een ongekende climax van geweld en vernietiging tegemoet. Het leek wel of er geen grenzen waren aan de menselijke" vindingrijkheid als het ging om vernietigingstuig. Ondergrondse gangen werden gegraven, men beschikte over steeds sterkere explosieven. Enorme explosies rukten de aarde open en veranderden het land in een soort maanlandschap. Toch bleven de mensen gewoon eten en slapen als ze niet bezig waren elkaar af te maken met geweren, kanonnen, bajonetten, tanks, vlammenwerpers en giftige gassen. Met de oudste én modernste middelen wierpen de volkeren van Europa zich in de laatste fase van de strijd.

Lente, zomer, herfst.:.. de gevechten van 1918 hielden niet op.

In zes weken verloren de Britten tegen de Duitsers bijna een kwart miljoen man. In iets meer dan drie maanden verloor Duitsland er bijna 700.000.

Frankrijk telde in dat jaar een miljoen doden en gewonden. Nu bleek duidelijk hoe de wereldmachten aan het wankelen waren  gebracht.

Naarmate Duitslands kracht wegebde, vielen de bondgenoten af: eerst Bulgerije, toen Turkije, daarna Oostenrijk-Hongaríje.

Keizer Kart werd tot aftreden gedwongen en daarmee kwam aan zes eeuwen Habsburgse heerschappij in Europa een eind. In Duitsland trad de keizer, Wilhelm II, af.

In een tijd van honger, ziekte, revolutie en dood verdwenen drie keizerrijken van het Europese toneel. Europa's eerste poging tot, zelfvernietiging was bijna tot een eind gekomen.

Plotseling - om 11 uur 's morgens op 11 november 1918 was alles voorbij. De kanonnen zwegen, het zinloze doden, was afgelopen. -Wapenstilstand was het, de vrede zou later wel komen. Voor miljoenen mensen aan beide zijden inas het al haast vrede.

Vóórdat de schade berekend was in de landen, die zich overwinnaars noemden, heerste er even feestvreugde. Maar aan beide zijden waren er veien,die de dag van de wapenstiZstand doorbrachten, zoals een Britse soldaat zei: "Snikkend en vloekend, en denkend aan de doden".

En er waren velen, aan beide zijden, die terugzagen op vier en een half jaar Europese zelfmoord en die de gevoelens deelden van een. Duitse soldaat: "Deze generatie heeft geen toekomst en verdient die ook niet. Wie ertoe behoort, die leeft niet meer".

Hilversum, juli 1979

_________________________________________________________________________________

______________________________________________________________________________

Het Machtige werelddeel 2

Form Riflemen Form

 

# Werkeloosheid . Grote depressie; Wall Street 1929

# Beelden Partijplatz Neurenberg # Duizendjarig Rijk

# 30 januari 1933 Hitler Rijkskanselier. Wat hield het duizendjarig Rijk in?

# Gleischaltung 64 miljoen Duitsers.

# SS en Gestapo.

# SS en Concentratiekampen .. dachau Ontwikkeling ovens en gastkamers.

# In 1933 500.000 joden in Duitsland in 1939 25.000.

# Er was iets om voor te leven: een groter Duitsland.

 # Nazi-duitsland was een militaristische Staat.

# 1935 oprichting Luftwaffe on der Göring.

# Invoering dienstplicht. Militarisme was terug.

# ontwikkeling Oostenrijk 1933-1938 rol Dolfuss.

#Ontwikkeling in Frankrijk Action Francaise februari 1934 mars op arlement.

# Mosley in Engeland.

# Italië Mussolini Zwarthemden.

# Britten en Fransen konden geen gezamenlijke politiek ten opzichte van Duitsland en Italië doorvoeren.

# Gezamenlijke vijand Sovjet Unie maar in 1934 verandering buitenlandse politiek Sovjet Unie(Lidwinov).

# 1935 begon tweede Vijfjarenplan in de USSR vrucht te dragen.

# Maar ook in 1935 politieke en militaire zuiveringen, lees moorden tegen vermeende tegenstanders zoals Kaminev, Boecharin, Trotzky en anderen. Schatting 12.000.000 in 1938 en ook het leger werd gezuiberd 2 van de 15 leiders overleefden het. de helft van d eofficieren kwam om

#Spaanse Burgeroorlog Hitler en Mussolini steunden Franco. Stalin leverde aan de tegenstanders. Komintern vergroting invloed.

# Rol Internationale Brigades.

# 17 jaar Volkenbond geen resultaat. democratie had het zwaar te verduren.

# Appeasmentpolitiek Chamberlain.

# As Rome-Berlijn.

# germaans ideal jeugdige energie.

# Danzig, Tsjecho-Slowakije en Oostenrijk.

# Maart 1938 Ansluss Oostenrijk

# November 1938 terugtrekking Internationale Brigades uit Spanje.

# September 1938 Verraad van Munchen.

# Chamberlains uiteindelike desillusie.

# Churchill: ‘We hebben een totale onvoorwardelijke nederlaag geleden’.

# Maart 1939 bezetting Tsjecho-Slowakije. Italie bezette Abessinië.

# Hitler bereidde zich voor op Polen. Garanties aan Polen maar hoe mesten Farnkrijk en Engeland die gestand doen.

# 23 augustus Non-Agressiepact Duitsland en Sovjet-Unie. In geheime clausule deling Polen. Oorlog bleek onvermijdelijk. 1 setember aanval op Polern begin Tweede Wereldoorlog

________________________________________________________________________________

nr. 40

 

Het machtige werelddeel 3

De Days of Empires

# Europa had een glansrijk Verleden. Engeland grootste Rijk.

#Koninklijke huwelijken in Europa waardoor de grote rijken door familieverbanden met elkaar waren verbonden. Voorbeeld Victoria’s kleinzoon was de keizer van Duitsland en deze was weer een neef van de Russische tsaar.

# Vier grote rijken binnen Europa en hun politiek.

# 1900 Romanovs al 300 jaar aan het bewind in Rusland, relatie tussen Kerk en Staat sterk. Autocratie van de tsaar

# Habsburgse Rijk Erfgenaam Heilige Roomse Rijk. Keizer Frans Jozef 1848-1916.

# Turkse Rijk en Europa.

# Bondgenootschappen.

# Vlootbouw Duitsland.

# Hoogtijdagen Spoorwegen.

# Britse Rijk grootste ter wereld, gebaseerd op grootste vloot met havens als Bombay, Calcutta, Singapore en Hongkong.

# Engelse Oorlog in Zuid Afrika.

# Imperialstische rijken rond 1900. Belgische Congo Leopold II.

# Italië Abessinië.

# Imperialistisch tijdperk 1900----- .

# Nieuw conflict: de klassenstrijd.

 

__________________________________________________________________________

Het machtige werelddeel deel 1

The Hope of Mankind

# Ontstaan Volkenbond en uitwerking Versailes.

# Ontstaan allerlei staten in Europa ten koste van Ooostenrijk-Hongarije en Rusland. Yougoslavië. Roemenië verdubbelde grondgebied. Italié kreeg enkel Zuid-Tirol.

# Oostenrijk 7 miljoen inwoners waarvan 2 miljoen in Wenen.

# Er was een nieuwe kaart van Europa ontstaan.

# Opkomst rol film en radio.

# VS (isolationisme)  en Rusland geen lid Volkenbond.

# Italië oprichting fasci di Combattimento. Mars naar Rome 1925 Mussolini Duce.

# Engeland en Frankrijk warden het oneens over Duitsland. duitse legerleek gewonnen te hebben.

# Weimarrepubliek ontwikkeling holelnde inflatie. 1 bloemkool 50 miljoen mark. Spaargeld werd waardeloos. Bezetting Ruhrgebied 11 januari 1923. Engeland wilde morele druk utioefenen.

# 1925 Verdrag van Locarno; 1928 Briand-Kellog Pact.

# De vrolijke twintiger jaren liepen ten einde. 2 miljoen mensen stierven in de Sovjet-Unie de hongerdood in 1921.

# Veel werkeloosheid in Engeland

# Dansen en andere geneugten. Voetbal criquet in Engeland.

# 1926 Mijnwerkersstaking; streven naar ontwapening Engelse vloot ging naar de sloper, leger werd steeds kleiner, luchtmacht verdween. (Ramsey Mc Donald) want Duitsland zou toch ontwapenen echter: bouw Vestzak slagschip; laatste dagen Weimar Republiek.

# Crisis 5 miljoen werkelozen Crisis Wall Street.

# NSDAP verwerping Versailles; 1932 Grootste triomf 13,5 miljoen stemmen – 40% van de kiezers.

# Ook in de Sovjet-nie liep alles op een teleurstelling uit .. Stalins dictatuur.

# Opkomst totalitaire Regimes: Spanje, Polen, Yoegoslavië.

# Ontwapeningsconferentie 1932.

# Japan valt Mantsjoerije aan Volkenbond niet bij machte iets te doen.

# 1935 Duitsland had al 35 divisies. Italië viel Anessinië aan. Economische sancties tegen Italië geen effect. Volkenbond in Coma.