We hebben 136 gasten online

Videobeelden dvd nr. 56 CSE 1997-1998 Het ontstaan van het moderne Nederland 1780-1830

Gepost in Inhoudsopgave Videobeelden DVD´s

Het ontstaan van het moderne Nederland

Eenheid in verscheidenheid

Inhoud tv-programma 1

- Beelden van de herbegrafenis in 1956 van prins Willem V

- In de tijd van stadhouder Willem V kende de Republiek een aantal grote problemen. De economie groeide niet meer. Andere Europese landen verdreven de Republiek van de eerste plaats. Veel steden kenden grote aantallen werklozen.

- Het economisch verval leidde tot steeds meer kritiek op het optreden van de regenten.

Van het ongelukkige verloop van de oorlog met Engeland krijgen prins Willem V (hoofd van leger en vloot) en zijn politieke vrienden de schuld.

— De patriotten vormden een opkomende partij van burgers en regenten die al lange tijd grote bezwaren hadden tegen het Koninklijke regiem van de stadhouders.

- Historicus Klein legt uit hoe de patriotten gebruik maakten van de zwakke positie van Willem V om zijn macht in te perken. Er ontstaat een opiniepers van periodiek verschijnende bladen. Klein laat hiervan enkele voorbeelden zien.

— Een pamflet met een explosieve politieke lading `Aan het volk va # Nederland'. Het pamflet werd het gesprek van de dag.

— In de stad Utrecht werden de ideeën van der Capellen uitgewerkt. De stad werd het centrum van de patriottenbeweging. Naast de oude schutterij kwam er een burgerkorps of vrijkorps dat steeds meer een legerfunctie kreeg.

— De oefeningen van de vrijkorpsen gaven in enkele Hollandse steden aanleiding tot incidenten. In Den Haag leidde het tot een oproer. De Staten van Holland namen het commando van het Haagse garnizoen op zich met voorbijgaan van prins Willem V. De stadhouderlijke familie vestigde zich daarna in Nijmegen. De poging van prinses Wilhelmina om met behulp van de orangisten in Den Haag een opstand te bewerkstelligen, mislukte. Haar aanhouding in de buurt van Gouda leidt uiteindelijk tot de komst van Pruisische troepen. Willem V werd in zijn waardigheid hersteld. Duizenden patriotten namen de wijk naar Frankrijk. De vroegere situatie werd hersteld. De nieuwe raadpensionaris Van de Spiegel bleek niet in staat de noodzakelijke verbeteringen in het landsbestuur uit te voeren.

De wens van de patriotten, het ingrijpen van de Fransen, werd in. 1795 vervult. Franse troepen trokken de Republiek binnen. Willem V en zijn gezin gingen in Engelse ballingschap. De Republiek ging roemloos ten onder.

Belangrijke data

1780 Engeland verklaart de oorlog aan de Republiek (duurt tot 1784)

1781 De eerste politieke bladen verschijnen

1785 De Staten sluiten een verbond met Frankrijk 1786 Utrechtse democraten kiezen een vroedschap van gelijkgezinden

1787 Aanhouding van prinses Wilhelmina bij Goejanverwellesluis; Pruisische troepen trekken de Republiek binnen; patriotten wijken uit

1788 De Staten-Generaal sluiten een of- en defensief verbond met Engeland en Pruisen

1793 Frankrijk verklaart de Republiek de oorlog 1795 Franse troepen onder leiding van Pichegru

trekken ons land binnen Willem V vlucht naar Engeland

Namen en begrippen

Prins Willem V — prinses Wilhelmina - Van der Capellen tot den Pol — Kaat Mossel - Van de Spiegel — Daendels — Pichegru- stadhouder — regenten — patriotten — Republiek - Staten — Staten-Generaal - opiniepers — pamflet —vrijkorps — exercitiegenootschap - vroedschap - kezen — raadpensionaris.

Het ontstaan van het moderne Nederland

Eenheid in wording 1795-1813

Programma 2

Inhoud tv-programma

- Onder de Franse-revolutie-leus 'Vrijheid, gelijkheid en broederschap' trokken de Franse troepen in 1795 de Republiek binnen. Ze werden met grote vreugde door patriotten en anderen ingehaald.

- Het Haags Verdrag betekende dat de Bataafse Republiek een vazal van Frankrijk werd.

 -`' De Nationale Vergadering, die op i maart 1796 voor het eerst bijeen kwam, had als taak een grondwet op te stellen. De representanten, voor het overgrote deel patriotten, bleken verdeeld over de hervorming van het staatsbestel: meer of minder macht voor de gewesten (federalisten) of de centrale eenheidsstaat (unitarissen).

- In januari 1798 pleegden de unitarissen met hulp van de Fransen een staatsgreep. De nieuwe Nationale Vergadering die hiervan het gevolg was, stelde een grondwet op.

- Het bestuur van de acht nieuwe departementen was wanordelijk. Aanleiding voor Daendels om in juni een nieuwe staatsgreep te plegen. Nederland werd een eenheidsstaat.

-' Keizer Napoleon wenste een grotere Nederlandse afhankglijkheid. Hij stelde Schimmelpenninck aan als raadpensionaris. Dit eenhoofdig gezag gebruikte hij door goede ministers aan te stellen (Gogel) en allerlei hervormingen door te voeren (onderwijs en financiën).

- Schimmelpennincks alleenheerschappij werd een jaar later opgevolgd door het koningschap van Lodewijk Napoleon. Door op te komen voor de belangen van zijn koninkrijk kwam hij in aanvaring met zijn keizerlijke broer. Vooral zijn toepassing van het Continentaal Stelsel vond bij Napoleon geen genade.

- In 181 lijfde hij Nederland in. De Hollandse economie raakte hierdoor nog verder in het slop. De dienstplicht werd ingevoerd, evenals de burgerlijke stand.

- Eind 1812 werd het duidelijk dat Napoleons macht ten einde raakte. In Den Haag werkte Gijsbert Karel van Hogendorp aan een nieuwe grondwet. Het drieman- schap (met Van Limburg Stirum en Van der Duyn van Maasdam) bereidde de komst van de erfprins voor.

- Prins Willem landde in november 1813 op het` Scheveningse strand. `De oude tijden komen weerom' had Van Hoogendorp bekend laten maken. Was er iemand die deze belofte letterlijk nam?

Belangrijke data

1795      Franse troepen trekkende Republiek binnen De Bataafse Republiek (-1806)

Het Verdrag van Den Haag

1796      De Nationale Vergadering

1799      Inval van Russische en Engelse troepen in Noord-Holland

1801      Het Staatsbewind

1802      Vrede van Amens

1805      Schimmelpenninck raadpensionaris (-1806)

1806      Koninkrijk Holland (-1810)

1810      Inlijving bij het Franse keizerrijk Conscriptie

1813 nov. Kozakken en Pruisen trekken ons land binnen; Vorming Algemeen Bestuur in Den Haag

Namen en begrippen

Schimmelpenninck — Van Hogendorp -Van der Duyn van Maasdam — Van Limburg Stirum-vrijheidsboom — grondwet/constitutie — Nationale Vergadering - Bataafse Republiek- unitarissen - federalisten — moderaten - conscriptie — departement representant — bedeling - Kozakken — proclamatie.

Het ontstaan van het moderne Nederland

Eenheid en scheiding 1815-1830 Programma 3

Inhoud tv-programma

- `De aankomst van prins Willem in november 1813 was een feestelijke gebeurtenis. In Amsterdam maakte de prins bekend dat hij de soevereiniteit zou aanvaarden "onder waarborging ener wijze constitutie".

— Inhuldiging van Willem I als soeverein vorst in de Nieuwe Kerk te Amsterdam. De vorst voerde een beleid van verzoening. Ambtenaren in voormalige Franse dienst handhaafde hij.

- In Den Haag staat op Plein 1813 een monument dat de gebeurtenissen van 1813 wil herdenken. Historicus Van Sas staat stil bij de betekenis van dat jaar en de bedoeling van het monument.

— De grondwetscommissie vergaderde onder leiding van Van Hogendorp. De centralisering van de Bataafs-Franse tijd bleef gehandhaafd in de nieuwe grondwet.

— Koning Willem I stelde zich ten doel van de vereniging van noord en zuid een succes te maken. Economische maatregelen werden met dit doel voor ogen getroffen. De aanleg van wegen en kanalen bevorderde de contacten tussen beide landsdelen.

— De oprichting van de Nederlandse Handels Maatschappij diende ter bevordering van de handel in het noorden en de industrie in het zuiden. De exploitatie van de koloniale rijkdommen van Indië maakte de driehoeksrelatie compleet.

— Willem I verschilde veel van zijn vader stadhouder Willem V. Hij was intelligenter en heel daadkrachtig. Maar het kostte hem grote moeite samen te werken met zijn ministers en hun adviezen te aanvaarden. Besluiten nam hij persoonlijk, bij voorkeur buiten de Staten-Generaal om, bij Koninklijk Besluit.

— In het zuiden groeide de kritiek op de koning vanwege zijn politiek om de opleiding van de rooms-katholieke geestelijken in handen van de staat te leggen. Dit tastte de invloed van de kerk aan. Katholieken vonden steun voor de vrijheid van onderwijs bij de liberalen in het zuiden die zich sterk maakten voor vrijheid van drukpers.

— De slechter wordende economische situatie werd de voedingsbodem van algemene ontevredenheid in het zuiden over de machtspolitiek van koning Willem I. In het najaar van 183o escaleerde deze onrust tot een regelrechte opstand voor onafhankelijkheid.

— Koning Willem I vestigde zijn hoop op de grote mogendheden die indertijd hadden besloten tot de vereniging van de noordelijke en zuidelijke Nederlanden. Maar steun bleef uit. Engeland (en ook Frankrijk) stuurden uiteindelijk op een scheiding aan. Na enkele jaren gaf Willem I zijn verzet hiertegen op.

Belangrijke data

1814-15 Het congres van Wenen beslist om België en Nederland samen te voegen in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.

1828 In België ontstaat tussen liberalen en katholieken een `monsterverbond' tegen koning Willem 1.

1830 aug. Rellen in Brussel tegen Willem I

27 sept. De Nederlandse troepen worden uit Brussel verjaagd.

4 okt. Uitroeping van de Belgische onaf hankelijkheid. Frankrijk steunt dit.

27 okt. Beschieting van Antwerpen door de Nederlanders.

1831 Jan. De Conferentie van Londen erkent de Belgische onafhankelijkheid.

21 juli. Leopold legt de eed af als eerste koning van België.

2-12 aug. Tiendaagse veldtocht. Het lukt de Nederlanders niet om België te heroveren.

1832 nov/dec. Nieuwe vijandelijkheden rond Antwerpen.

1839 Willem I erkent de Belgische onafhankelijkheid.

Namen en begrippen

Willem 1— Van Hogendorp — De Broglie — Van Maanen — Chassé — Van Speyk — Leopold van Saksen-Coburg- soeverein vorst — Nederlandsche Handels Maatschappij Het Rijksmuseum — De Nederlandsche Bank — De Rijksmunt — Koninklijk Besluit — Voorlopig Bewind.