We hebben 199 gasten online

Videobeelden dvd nr. 68 De Franse Revolutie

Gepost in Inhoudsopgave Videobeelden DVD´s

NOT

Programma 1

Bestorming van de Bastille

Inhoud

• Leader met titel. Een ijzeren ketting wordt gespannen, tot die breekt.

• Het is 14 juli 1789. De bestorming van de Bastille. Gespeelde scènes en eigentijdse schilderijen illustreren deze gebeurtenis.

• Een acteur verkleedt zich en neemt de rol aan van abbé Emmanuel-Joseph de Siéyès (17841836). Hij verlaat zijn kleedkamer en gaat de televisiestudio binnen. Als schrijver van het vlugschrift "Wat is de Derde Stand?", uitgegeven aan de vooravond van de Revolutie, fungeert hij in alle afleveringen als presentator van de serie. • Hij opent het gordijn voor het toneel en laat or kijken naar het leven aan het hof van Versaill' De pronkerige hofhouding, het uitgebreide bestuursapparaat en de immense oorlogskosten van de Franse koningen hebben de bodem van de staatskas laten zien. Lodewijk XVI hoopt een dreigend bankroet af te kunnen wenden met nieuwe belastingen.

• Wie zou die belastingen kunnen betalen? Een edelman en een geestelijke als vertegenwoordigers van de eerste en tweede stand sluiten zichzelf uit. Blijft dus een boer over, die de derde stand vertegenwoordigt.

• Maar het onrechtvaardige systeem van de absolutistische standenmaatschappij raakt steeds losser. Er zijn ontwikkelde burgers en edelen die zich — beïnvloed door Verlichtingsdenkers als Montesquieu, Voltaire en Rousseau en ook door de Amerikaanse revolutie—overtuigd zijn van de noodzakelijke verandering van de bestaande verhoudingen.

• In een rommelkamer vindt de koning een document dat hem aan de Staten-Generaal herinnert. Die is al 175 jaar niet meer bijeen geweest; een bijeenkomst is onvermijdelijk om het dreigend

staatsbankroet te vermijden.

• De abbé verklaart bij een weegschaal de ongelijkwaardige verdeling van zetels en stemmen van de afgevaardigden. In ieder geval mogen de Franse gemeenten ter voorbereiding op de bijeenkomst van de Staten-Generaal hun klachten op papier zetten. De abbé bladert in het Nationaal archief in deze 'cahiers de doléances'. De betrokkenen komen op en dragen hun klachten voor.

• De abbé 'stapt' in het schilderij van de eerste vergadering van de Staten-Generaal. De koning en de standen onderstrepen hun belangen.

• Korte samenvatting van de juli-gebeurtenissen. De derde stand roept zich uit tot Nationale Vergadering; uitsluiting door de koning; verhuizing naar de Kaatsbaan; tactisch toegeven van de

koning.

• In Parijs bereikt de onrust van de bevolking een hoogtepunt. Als het gerucht gaat dat de koning troepen concentreert, bewapenen de burgers zich. Zij worden door revolutionairen als Camille Desmoulins opgeroepen om openlijk verzet te plegen.

• Weer de bestorming van de Bostille. De abbé maakt zich ongerust over de gevolgen van de gebeurtenissen voor Frankrijk en Europa.

• Studio. De koning heeft op deze gedenkwaardige dag gejaagd. Hij schrijft in zijn dagboek: "niets'.

Programma 2:

Vrijheid,

Gelijkheid,

Broederschap

Inhoud

Leader. Een reusachtige gipsen buste van Lodewijk XVI valt langzaam in stukken uiteen.

• Parijs nu. Abbé Siéyès verlaat de metro op Place de la Bastille. In het station ziet men nu nog de fundamenten van de oude vesting. Die werd tijdens de Revolutie verwoesten door zakelijk ingestelde burgers steen voor steen verkocht.

• Tot op heden is de 14e juli de nationale feestdag der Fransen. Ze gaat gepaard met dansen op straat en militaire parades.

• Terug naar 1789. Ook hier danst hetvolk. Maar de koning in Versailles leeft nog. Enkele edelen emigreren, anderen sluiten zich aan bij de derde stand en eisen dat het afgelopen is met sociale en economische onrechtvaardigheden.

• Een groep opstandige boeren eist van hun baron de vrijbrieven terug die hen van hem afhankelijk maken. De baron weigert. De boeren bedreigen hem.

• De abbé brengt verslag uit over een belangrijk resultaat van de Nationale Vergadering: De Verklaring van de Rechten van de Mens van 26 augustus 1789. Aan de opstelling ervan heeft hij zelf meegewerkt.

• Maar papier is geduldig. Tussen deze verklaring en de werkelijkheid gaapt een diepe kloof. Het volk heeft nog steeds honger.

• Vrouwen nemen het initiatief. Zij trekken op naar Versailles om brood uit de voorraadkelders van de koning te halen. Deze brengen zij gelijk mee naar Parijs.

• De baron heeft gehoord van de vernederende verhuizing van de koning, terwijl er geen soldaat een vinger uitstak. Hij begrijpt de wereld niet meer.

• Plattegrond van Parijs. De koning woont in het paleis der Tuilerieën, streng bewaakt door de Nationale Garde. Ook de Nationale Vergadering is naar Parijs verhuisd.

• Deze werkt tot 1791 aan een nieuwe grondwet: Frankrijk wordt verdeeld in 83 departementen, constitutionele monarchie, kerkelijke goederen aan de staat, afschaffing van tollen, belastingbepaling naar inkomen en vermogen. De Franse 'Natie' viert haar nieuwe eenheid met een groot feest. De macht van de koning schijnt gebroken. Zijn laatste hoop zijn de absolutistische vorsten in het buitenland.

• Twee jeugdige koningsgezinden bespreken de vluchtplannen van de koninklijke familie en het eventuele militaire ingrijpen van het Huis Habsburg.

• In de Jacobijnen-club meldt revolutionair Fouché de vlucht van de koning. Dat is de radicalen zeer welkom, want hieruit kunnen zij politiek voordeel halen.

• De abbé laat met een dia-projector eigentijdse illustraties zien van de gevangenneming van de koningin Varennes en zijn terugkeer naar Parijs. 

Programma 3

De Terreur

Inhoud

Leader. Guillotine

• Gedramatiseerde scene op het toneel. Een burgerlijke salon in het huis van Sanson, de beul van Parijs. Na gemeenschappelijke huismuziek (Gluck's'Reigen seliger Geister') schetst de Duitse pianobouwer Schmidt zijn nieuwste uitvinding, een onthoofdingsmachine. Die zou in de plaats kunnen komen van de gebruikelijke gruwelijke terechtstellingsmethoden en de veroordeelden - geheel in de geest van de revolutie - sneller en 'menselijker kunnen laten sterven. Sanson is enthousiast, want het aantal ter dood veroordelingen stijgt met de dag.

• Na zijn mislukte vlucht bevindt de koning zich weer in de Tuilerieën. Het volk hongert nog steeds. Maar sinds 1792 is er oorlog met Oostenrijk en Pruisen. De Girondijn Brissot beargumenteert de noodzaak van de oorlog ook vanuit Frans oogpunt.

• Ook de abbé vindt de oorlog nuttig. Een oproep van de Nationale Vergadering roept de bevolking ter wapen. Voor de eerste keer vechten nu niet soldaten, voor de belangen van de vorst,

maar burgers voor hun eigen land.

Zij geven met honderdduizenden aan de oproep gehoor.

• Uitkijk over de daken van nachtelijk Parijs. Men hoortde stem van een omroeper die het manifest van de hertog van Brunswijk citeert. Deze dreigt Parijs met volledige verwoesting als de koninklijke familie wat aangedaan zou worden. Hij bereikt het tegendeel. De radicalen maken zich sterker.

• Bestorming van de Tuilerieën. Er zijn 4000 doden. De koning wordt gevangen genomen door de Nationale Vergadering afgezet. Frankrijk is een republiek.

• Als men geheime brieven van de koning ontdekt, waarin hij met het vijandelijke buitenland samenspant, doet men hem een proces aan. Op hoogverraad staat de doodstraf. Radicale revolutionairen als Danton, Robespierre en Maratzetten in de Nationale Vergadering door.

Op 21 januari 1793 bestijgt 'burger Capet' het schavot. Sansons guillotine functioneert.

• Een levendig beeld op het toneel verbeeldt de samenstelling van de nieuwe nationale Conventie. Er zijn drie fracties, de gematigde (Girondijnen), de radicale Montagnards (Jacobijnen), en het minder duidelijke midden, de 'Plainé . Een sansculotte herinnert er niet erg beleefd aan, dat het straatvolk de eigenlijke meesters zijn. • Scène uit'Dantons dood' (Buchner). De massa vereert Robespierre. In de Jacobijnenclub rechtvaardigt hij de terreur als een werkzaam middelde vrijheid tegen haar vijanden te verdedigen.

• De realiteit van zijn cynische filosofie zien we in de showprocessen. Verdachtmakerij kan genoeg zijn om een zware veroordeling te krijgen. De meeste slachtoffers komen uit de derde stand. Ook Robespierres voormalige medestrijder Dan-ton wordt terechtgesteld. In 1794 is Robespierre zelf het slachtoffer van de Terreur. Een samenzwering ontneemt hem de macht en veroordeelt hem en zijn aanhangers tot de dood.

Programma 4

De generaal

Inhoud

• Leader. Kanonschoten. Een 'N' wordt grotertot deze op het laatst het hele beeld vult.

• Kleedkamer van Napoleon. Hij heeft zijn kostuum al aan en oefent voor de spiegel zijn houding.

• In de studio kijkt de abbé naar het afbreken van de guillotine. De bevolking heeft nog steeds honger maar na de Terreur is zij de revolutie moe. Men verlangt naar orde en rust, vrede en welvaart. De 'Place de la Revolution' wordt omgedoopt, zij heet nu 'Place de la Concorde'.

• Parijs nu. De abbé rijdt met een taxi voor. Uit het raam meldt hij dat de eendracht tot nu toe slechts een wensdroom is. In werkelijkheid is de Franse natie diep verdeeld.

• Voor een achtergrondsplaat van de mei-onlusten in 1968 verschijnen een sans-culotte en een koningsgezinde. Ze staan net als vroeger als doodsvijanden tegenover elkaar en proberen de Conventie dooreen staatsgreep uit te schakelen. • De taxi stopt voor de St. Rochkerk, waar het in 1795 een tot dan toe praktisch onbekende generaal gelukte een opstand van de royalisten neer te slaan. Hij heet Napoleon Bonaparte.

• De Napoleon-acteur wordt naar de studio geroepen. Hij verlaat zijn kleedkamer. Hierna zien we hem meermalen in het trappenhuis 'op weg naar de macht'.

• De taxi komt aan bij het paleis Luxembourg. Hier . komt sinds 1795 een nieuwe regering bijeen, het Directoire. Het is een glansloze tijd. De nieuwe rij-          . ken en de oorlogswinstmakers beheersen het kasteel. Het gewone volk staat nog steeds in de rij voor de bakkerswinkels.

• Napoleon heeft intussen met succesrijke veld tochten in het buitenland naam gemaakt. Met andere succesvolle revolutiegeneraals snijdt hij een bijzonder groot stuk uit de kaartvan Europa. • Weer terug voor de vergaderzaal van het Directoire in het paleis Luxembourg. De abbé is nu één van de directeuren en doet ironisch over zijn protserig ambtskostuum. Hij geeft te kennen dat een staatsgreep om noodzakelijke hervormingen voor elkaar te krijgen, hem welkom zou zijn. Hij denkt hierbij nog niet aan Napoleon, diens ambitie zou op den duur gevaarlijk zijn. • Optocht in het omroepgebouw. Napoleon nadert de studio. Hardop denkend distancieert hij zich van de doelstellingen van de Revolutie. De Fransen kunnen de vrijheid niet aan. Als ze een met krijgsroem beladen leider krijgen, zullen ze hem gedwee volgen.

• In de studio probeert de abbé generaal Moreau te bewegen tot een staatsgreep. Nog tijdens het gesprek brengt een bode het bericht dat Bonaparte in het geheim het leger heeft verlaten, in Frankrijk geland is en in triomftocht naar Parijs marcheert. Moreau weet genoeg. 'Dat is uw man!', zegt hij, en laat de abbé alleen achter.

• Napoleon gaat het toneel op. Hij ontneemt het Directoire de machten laat zich tot Eerste Consul met praktisch onbeperkte volmachten kiezen. Terwijl de abbé zijn kostuum uittrekt, mijmert hij over het verloop van de Revolutie. Het ziet er naar uit dat het absolutisme is ingewisseld voor een militaire dictatuur.

• In melancholieke stemming verlaat hij de studio. Op het toneel oefent Napoleon een nieuwe houding in. Deze pose gaat naadloos over in het schilderij van Napoleon's kroning tot keizer van Frankrijk in 1804. Het is duidelijk waar Napoleon op uit is.