We hebben 191 gasten online

Videobeelden dvd´s nr 78 en nr. 79 Nederland van 1938-1948 Vastberaden, maar soepel en met mate

Gepost in Inhoudsopgave Videobeelden DVD´s

nrs. 78 en 79

Nederland van 1938-1948 Vastberaden, maar soepel en met mate 

Bewerking 1977

Vastberaden, maar soepel en met mate

 

Beschrijving

Een geschiedschrijving van Nederland van 1938 tot en met 1948 aan de hand van interviews met vooral gewone mensen over de crisisjaren, de korte opbloei vanaf 1938, WO II en de dekolonisatie van Indonesië afgewisseld met archiefmateriaal waaronder speelfilm- en geluidsfragmenten.

Vanaf de jaren zeventig was er een kentering gekomen in het perspectief op de Tweede Wereldoorlog. Het was niet goed meer mogelijk zichzelf op de borst te slaan en alleen de beschuldigende vinger uit te steken naar de collaborateur, de nazi of de misdadiger

Deze wijziging kwam tot uitdrukking in de VPRO-documentaire uit 1974. De nadruk lag op het falen van de autoriteiten en de mentale verwantschap van collaborateurs en 'gewone' burgers. Het verhaal is een 'anti-epos' van verwarring, eigenbelang, twijfel, reddeloosheid en absurditeit.

Makers

Redactie Henk Hofland, Hans Keller en Hans Verhagen

Productie Maud Keus

Montage Fred van Dijk

In een versie van 1977 bewerken Fred van Dijk en Hans Keller een aantal interviews.

Achtergrond

Vlak na de zomer van 1972 werd door de VARA een historische documentaire van ruim vier uur uitgezondern: Le Chagrin et la Pitié (1969) van Marcel Ophüls, André Harris en Alain de Sédouy. De film liet aan de hand van mondelinge getuigenissen en archiefmateriaal zien wat er zich tijdens de bezetting in het Franse Clermont-Ferrand had afgespeeld. Bedoeld als een correctie op het beeld dat alle Fransen grote verzetshelden waren geweest – op enkele laffe verraders na – was de film veel meer. Henk Hofland zag de film als een ‘optocht’ van tientallen mensen die hun verhaal deden over de keuzes waarvoor zij zich gesteld zagen. Hij prees ‘de afwezigheid van een explicateur die, lang na de historische gebeurtenissen, opnieuw even in opwinding raakt om het publiek te vertellen wat het ervan moet denken’. Samen met Hans Keller en Hans Verhagen ontwikkelde hij het idee voor een Nederlandse Le Chagrin et la Pitié, een film waarin werd getoond dat de oorlog geen breuk in de Nederlandse geschiedenis had betekend, maar dat de oude maatschappelijke orde na mei 1945 gewoon was doorgegaan met de zaken waar ze zich vóór de Duitse bezetting ook mee bezig had gehouden. Deze continuïteitsthese had Hofland in zijn boek Tegels lichten of Ware verhalen over de autoriteiten in het land van de voldongen feiten (1972) uit de doeken gedaan. Het zou nog eniget ijd duren voordat de beroepshistorici deze these overnamen. In dat opzicht liepen de makers van de film beduidend op hen voor.

De film die de periode 1938-1948 tot onderwerp had, kreeg de titel Vasteberaden maar Soepel en met Mate. Er werd bijna een jaar aan gewerkt door de betrokkenen. Een opvallende rol was weggelegd voor Hans Verhagen. Hij nam uitvoerige interviews af met een vijftiental mensen. Lex van Weren die dankzij zijn trompet Auschwitz overleefd had, kwam er pas op het allerlaatste moment bij. Alleen oud-ministerpresident De Quay weigerde zijn medewerking. Hofland heeft Verhagen beschreven als ‘de beoefenaar van het “mompelende genre” [die] een techniek [heeft] ontwikkeld die de persoon van de ondervraagde in tact laat en waarbij de evrhalen alleen nu en dan een bepaald leiding gegeven wordt.’ Verhagen zag het al zijn belangrijkste taak ‘de conditionering in het denken over dat tijdperk’ te doorbreken en de getuigen veel te laten vertellen. Toch gebeurde het regelmatig dat mensen spijt kregen van wat ze verteld hadden. Hofland kreeg het gevoel ‘dat ze zich door een verboden instantie ter verantwoording lieten roepen.’ De interviews waren in typische VPRO-stijl – vanaf de schouder – gefilmd door Paul van den Bos. Met een van de geïnterviewden, een NSB’er die aan het Oostfront had gevochten, ontstond het probleem dat hij zich onder druk van zijn familieleden vlak voor de uitzending alsnog wilde terugtrekken. Hiermee bracht hij de makers in grote verlegenheid, omdat de montage vrijwel was afgerond. Uiteindelijk stemde hij er mee in om in de film te blijven, nadat zijn beeltenis en stem onherkenbaar waren gemaakt . De tekst werd vervolgens ondertiteld. In de versie van Vastberaden die in 1977 werd uitgezonden, las Pieter Verhoeff van achter een tafeltje het transcript van het interview voor.

Net als in De Twintiger en Dertiger Jaren werd er in Vastberaden van amateurmateriaal gebruik gemaakt. Keller toonde zich wederom een groot voorstander van het gebruik van dit type materiaal en wees op het feit dat op officiële films alleen maar ‘de boulevards en pleinen’ te zien waren, terwijl de amateuropnamen juist ‘de zijstraten van de geschiedenis’ konden tonen. Ook werd er gebruik gemaakt van speelfilms die een sterk documentaire inslag hadden, zoals Bezet Gebied (1946) van Frans Dupont en Wim Gerdes en Samen op Weg (1946) van Otto van Neijenhoff. En niet te vergeten van Leni Reiffenstahl’s documentaire over de NSDAP-Partijdag in Neurenberg, Triumph des Willens (1934). Hoe prachtig de montage (door Fred van Dijk) van al dit ongelijksoortig materiaal ook was, het stelde de film wel bloot aan het verwijt van manipulatie. Dat nam niet weg dat het programma toen het op 15 oktober 1974 tussen 19.15u. en 23.45u. werd uitgezonden, met onderbreking van het Achtuur Journaal en een kort pauzefilmpje, op bijzonder hoge waardering (77) van de kijkers kon rekenen. Bovendien bleef de kijkdichtheid opmerkelijk consistent (van 9,8% aan het begin van de uitzending tot 9,0% aan het einde van de avond). Ook de pers was opmerkelijk positief. Alleen in kringen van het voormalig verzet was wel enig gemonkel te horen. Het bleek weldra dat Hofland, Keller en Verhagen met Vastberaden een monument op het gebied van televisiegeschiedschrijving hadden geschapen – een toetsteen waaraan soortgelijke producties in de toekomst zich zouden moeten meten. In 1976 verscheen er een boek dat geheel aan het programma was gewijd. In 1977 werd, zoals reeds gezegd, Vastberaden – in iets gewijzigde vorm – herhaald.

Uit Bert Hogenkamp, Direct Cinema, maar soepel en met mate’ (2006), p. 43-45


# Nederland 8 miljoen inwoners; veel verborgen leed; er waren 54 partijen.

# Hoog en laag oud en jong gescheiden van elkaar; toch gezellig samenzijn.

# De rollen zijn verdeeld.Elke groep staat voor zijn eigen belangen.

# De crisis maakt zijn eesrte slachtoffers onder de armen.

# Rol communisme Rusland; Dominees en katholieken vonden dat des duivels..

# Wel leifde voor Volk en Vaderland.

# Opkomst nieuwe orde het nationaal-socialisme.

# Ieder heeft zijn eigen club.

# Reisje langs de Rijn. Maar wat er werkelijk aan de hand was in Duitsand- machtsovername Nationaal-Socialisten.

# Ir Mussert die de NSB had opgericht.

# Interviewde werd lid 639 van de NSB. Laag nummer waardoor privileges.

# Toespraak Mussert.

# Verkiezingen 1935 NSB behaalde in Bloemendaal 15%.

# Rol radio erg belangrijk. redes van Hiteler werden in NL uitgezonden.

# Alle narigheid is achetr de rug.

# Beelden Leny R. Partijdag in neurenberg.

# Bijeenkomst Lunteren NSB; beelden Lunteren 1974, nu kampeerterrein.

# Einde dertiger jaren ging het toch beter.

# Colijn: bezuiniging wint het van bewapening.

# I nterview Lex van Weren muzikant komt herhaaldelijk aan het woord. Amuzementleven bloeide.

# Beelden progroms tegen de Joden, alleen in Duitsland?

# WA marcheert voorbij voor Volk en vaderland.

# Prinsjesdag en koninging Wilhelmina 1939.

# Mussert, Colijn 1939.

# Honger naar zelfvertrouwen en veiligehid wordt weer niet gesteld.

# Interview prof. Bouman.

# Er broeit iets beginnende magstraten komen bijeen. in Woutschoten…. streven naar brede volkspartij. Groep bestond uit adel, academici, professoren, rechters enz.; Men wilde kader vormen. Er moet altijd leiding gegeven worden.

# Schwermerhorn: Er zaten ook anti-democraten in.

# De nieuwe tijd breekt aan na de overwinning van het Nationaal-Socialisme.

# De Quay was ook aanwezig en zal een grote rol gaan spelen.

# Radioverslag 1938 Munchen.

# Chamberlains Impeachment mislukt.

# 22 duizend joodse vluchtelingen in ons land.Bron van politiek geharrewar.

# Interview Duitser W.Janke oud-journalist in Nedderland voor gerenormeerde Duits bladen werd na  mei 1940 perschef van Seys Inquart.

# Beelden mobiisatie.

#Telegram A en uiteindelijk B.

# Schermerhorn…. Volk als geheel meer oog voor de Bonte Dinsdagavondtrein dan wat er uit het oosten kwam.

# Begin 2e Wereldoorlog.

# Filmje Nederland is paraat. maar geen heilig vuur om het land te evrdedigen.

# Radiorede Colijn 1939 tegen hamsteren van levensmiddelen en opnemen spaartegoeden. Dat was volstrekt onnodig.

# Contouren van een klucht, achteraf.

# HW Speet landbouwer s’heerenberg zag al op 9 mei veel Duitse troepen.

# Duitse vliegtuigen vlogen via Noordzee Nederland binnen.

# Beelden strijd Duitsland-Nederland.

# Beelden Rotetrdam en Grebbe.

# Radiobericht mei 1940. Zo veel mogelijk de daagse werkzaamheden blijven doen.

# Soldaat die geweer weggooid.

# Krugers, meubelmaker vertelt ervaringen als soldaat in contact met Duitsers.

# Interviews met Mr de Wit oud-journalist Telegraaf en Kas de Graaf verzetsman, deze verdonkermaande veel wapens.

# Beelden schade oorlog.

# Persconferentie Janke: Niemand hoeft iets te vrezen.

# Koninklijk huis en regerng naar Engeland.

# Seys Inquart>> vriendelijke aanpak.

# Gerrit Kouwenaar: oorlog treurige jaren.Beelden gewone leven.

# Radiovraaggesprek De Quay over tewerkstelling.

# Heropbouw Rotterdam.

# Er was niets te doen, wat is de bedoeling hiervan.

# Kouwenaar: weinig vertier, bioscoop taboe.. uitsluitend Duitse films die in d e oorlog ganbaar waren.

# Duitse bezeting gaat door. beelden Engeland en Engelandvaarders.

# Radio Oranje: toespraak Wilhelmina.

# Beelden kust.

# Manifest Nederlande Unie: men zoekt samenwerking; foto oprichters.

# Schermerhorn >> had zelf na de oorlog niet geaccepteerd dat een van de leiders van de Unie lid van een regering zou kunnen worden.

# 1940>> toesprak over tewerkstelling in Duitsland; Verdraagt zich dat wel met vaderlandsliefde. De Duitsers erkennen d evrijwilligheid. het is van Nederlands belang als werklozen in Duitsland gaan werken.

# Beelden vertrek Arbeitseinsatz.

# Beelden De Quay als minister-president.

# Oprichting Joods Symphonie-orkest ( Dhr van Leer had gede contacten met Seys Inquart). Orkest had 80 a 90 man, 20 te weinig en zo kwam ik er bij.

# Joodse kinderen en leraren verdwenen van school.

# Kouwenaar: 50 a 560 leerlingen verdwenen, er werd over gesproken. Hadden jullie een idee van wat er met hun ging gebeuren?>>>> de meeste mensen hadden het toen wel door.

#  Rede Fuhrer, rede Goebbels inval Sovjte-Unie.

# Seffert>>> vrijwilligerslegioen tegen het communisme.. Beelden strijd tegen Sovjet-unie.

# Dienstneming Legioen Nederland, naar Moskou.

# Jodenbuurt wordt getto.

# Februaristaking, geboorte Nationaal Verzet.

# Radio Oranje, Illigale boerderij. 29 september arrestatie trompettist. Musicus komt in Westerbork terecht.

# Filmbeelden uit “de Eeuwige Jood.

# Gemengd gehuwden hoefden niet w eg.

# Dagbladen gingen gewoon verder.

# Beelden Poort van Kleef, in de gewelven ervan,  van waaruit verzetsman werkte.

# Hazerswoude Burgemeester Schokkink liet Joden ophalen.

 Jodendom en Bolsjewisme worden uit Europa verbannen.

# Slag aan het oostfront. Duitsland staat op de bres voor de redding van Europa .

# Styudent ontsnapt naar Engeland. J.Osten geoloog.

# 23 februari 1944 Engelandvaarders.

# Beelden uit Engeland Wilhelmina.

# Musicus meldde aan als stoker op schi.

Mr Burger over Gerbrandy.

# verschil Londen en nederland.

# Gijzelaarskamp St Michielsgestel. wat moet er gebeuren na d enederlaag van de Duisters. de elite was daar aanwezig.

# radio Oranje over de huismoeders.

# Bombardementen RAF in NL.

# Trompettist in Auschaitz terecht gekomen, de enige trompettist op 30.000 gevangenen.

# Illegale pers Parool groep opgepakt men wist wie ervoor verantwoordelijkw as Postma en jonge SS-er die werd gedood.

# Beelden oostelijk front.

#Beelden gaarkeuken, Nederland leeggeroofd; razzia’s op fietsen.

# trompetttist speeld eop feestdagen zoals Pasen, kerstmis en zag op de achtergrond de schoorsteen.

# Beelden Spoorwegstaking; omhakken bomen om als brandhout te dienen.

# Beelden van vluchtende Duisters over Afsluitdijk.

Beelden Sovjet Pantzer greifen an!

# Najaar 1944 Bevrijding Zuid-Nederland. Roosendaal.

# Beelden Hongerwinter.

# Als narigeheid wegw as zou paradijs komen, maar wel met orde.

# Uniformen speelden grote rol.

# Maart 1945>>> Zweeds genadebrood.

# Er meost wel orde blijven de zogenaamde OD  Orde Dienst.

Miliatair gezag generaal Kruls.

# Mr Burger >. Kruls heeft het verkeerd gedaan.

# radiorede Kruls.

# Trompettist in dachau bevrijd.

# Beelden van de bevrijding gevangenen gevangenis in Scheveningen.

# 7 mei 1945 heel nederland bevrijd.

# Leven begon opnieuw waar het in 1940 had opgehouden.

# Knippen moffenmeiden en collaborateurs worden opgebracht.

# Zuiveringen niet adequaat volgens Mr Burger.

# Opnieuw inrichting concentratiekampen voor deutser heulers.

# Eerste prinsjesdag na de Oorlog.

# In Nedwerland duurde de oorlog voort nu in de Indische kolonie.

# Hazerswoude >> Zaak Schikkink zou worden gepubliceerd.

# De zaak Pino  > wat is de waarheid. Morod op 3 Joden.

# Massa’s mensen moeten worden geleid.