We hebben 89 gasten online

Videobeelden dvd nr. 97 CSE 2002-2003 De Sovjet Unie onder Stalin en Breznjev

Gepost in Inhoudsopgave Videobeelden DVD´s

Programma 1: Stalin verovert de macht Na de dood van Lenin

 

Inhoud tv-programma

- Op het Rode Plein in Moskou staan elke dag lange rijen bezoekers voor het Mausoleum van Lenin, de eerste leider van de Sovjet-Unie, die in 1924 stierf.

- De dood van Lenin is een schok voor de Communistische Partij die sinds de geslaagde revolutie in 1917 de leiding heeft in de Sovjet-Unie. Lenin heeft geen opvolger aangewezen.

- Het politieke testament van Lenin wordt in een vergadering van het Politbureau voorgelezen. Daarin keurt hij praktisch iedereen af als zijn opvolger. Het Politiburau houdt dit testament geheim.

- Secretaris-generaal Stalin heeft een centrale positie binnen de partij. Zijn collega's in het Politbureau onderschatten die echter.

- Om te verhinderen dat Trotski, de man met de meeste kwaliteiten, partijleider wordt, werkt Stalin nauw samen met zijn collega's in het Politbureau Zinovjev en Kamenev.

- Het driemanschap weet Trotski zijn ministerschap (van oorlog) te ontnemen.

- De machtstrijd wordt uitgevochten door het innemen van standpunten over de Sovjeteconomie.

- De graanleveranties naar de grote steden en het leger worden minder door het ongenoegen van de boeren over de vaste graanprijs.

- De partijtop besluit tot gedwongen graanleveranties. Stalin laat de koelakken achtervolgen ondanks kritiek van Boecharin en de rechtervleugel in het Politibureau.

- Partijdebat over de economische koers. De Sovjet-Unie moet mechaniseren en industrialiseren, maar in welk tempo en hoe dragen de boeren daaraan bij?

- Trotski is voor een geleidelijke weg: eerst dient gestreefd te worden naar de wereldrevolutie. Hij vormt met Kamenev en Zinovjev een 'Verenigde Oppositie' tegen de groeiende macht van Stalin.

- Stalin schakelt de linkervleugel van de `Verenigde Oppositie' uit. Ze worden uit de partij gezet en Trotski wordt verbannen.

- In 1929 wordt de vijftigste verjaardag van Stalin publiekelijk gevierd, vol lofprijzingen op de Grote Leider.

Namen en begrippen

Rode Plein - mausoleum - Oktoberrevolutie - Politbureau - Secretaris-generaal - Zinovjev - Kamenev - Boecharin - Trotski - Stalin - koelakken - NEP - `socialisme in één land'

Data

1917 okt.             Communisten (bolsjewiki) veroveren de macht

1924 Jan.             Lenin sterft; Petrograd krijgt de naam Leningrad

1927 dec.            Trotski, Kamenev en Zinovjev worden uit de partij gezet

1928      Eerste Vijfjarenplan, industrialisatie en collectivisatie

1929      Stalin wil de koelakken als klasse uitroeien

Programma 2 Collectivisatie en industrialisatie De jaren '30 onder Stalin

Inhoud tv-programma

— Het economisch achterlopen van de Sovjet-Unie betekent een mogelijke bedreiging door de kapitalistische landen. Om de superioriteit van het communistische systeem te laten zien, koerst Stalin op een grootschalige inhaalslag. De Sovjet-Unie moet tot een leidende industriemacht worden. In Vijfjarenplannen worden de productiecijfers voor industrie en landbouw vastgelegd.

— De eerste jaren vallen de landbouwopbrengsten erg tegen. Het graan wordt gerantsoeneerd. De koelakken worden tot zondebok verklaard. Collectieve boerderijen worden ontwikkeld.

— In de praktijk werden de boeren gedwongen op de kolchozen te gaan werken. Veel boeren verzetten zich daartegen. Sommigen gaan over tot geweld en vernielingen. Stalin verklaart de boeren tot klassevijand. Velen worden gedeporteerd en in werkkampen tewerkgesteld.

— De collectivisatie leidt tot verminking van de traditionele dorpsgemeenschap. De productieresultaten op de kolchozen blijven tegenvallen.

De industrialisatie betekent de stichting van nieuwe industriesteden. Magnitogorsk in de Oeral werd gebouwd waar grondstoffen te vinden zijn. Grote staal-en ijzerfabrieken worden er gebouwd. Degelijke behuizing voor de duizenden arbeiders volgt later. De werkomstandigheden zijn erbarmelijk, maar de prestaties zijn wonderbaarlijk goed.

De mijnwerker Stachanov wordt tot idool van propaganda gemaakt. Zijn prestaties zouden zo hoog zijn dat zij tot voorbeeld van anderen dienen. Prijzen, vakanties en medailles worden naar hem genoemd Aan het eind van de jaren dertig is de SU de leidende industriële macht in Europa, en tweede in de wereld. Dit resultaat wordt behaald ten koste van miljoenen slachtoffers.

Namen en begrippen

`Tweede revolutie'- vijfjarenplan - rantsoenering -collectivisering - kolchoz - koelakken - MTS - Magnitogorsk - Stachanov-campagne -

Data

1928 okt begin eerste Vijfjarenplan industrialisatie collectivisatie

1929 dec Stalin verklaart de oorlog aan de koelakken

1932 Verklaring: Vijfjarenplan is vervuld

Programma 3 De grote terreur De jaren `30 onder Stalin

Inhoud tv-programma

- Begin 1934. Het Partijcongres komt voor de lee keer bijeen in Moskou. Duidelijk wordt dat Kirov, partijsecretaris van Leningrad, veel aanhang in de partij heeft.

— Eind 1934 wordt Kirov vermoord. Er gaan geruchten dat Stalin hierbij betrokken zou zijn, maar het kan ook de NKVD, de geheime dienst zijn. Stalin eist een diepgaand onderzoek naar de moord. Vele arrestaties volgen en een proces tegen Kamenev en Zinovjev en nog veertien andere partijbazen. Het proces wordt een schijnvertoning. Deugdelijke bewijsvoering ontbreekt.

— Duizenden anderen worden opgepakt en veroordeeld, naar werkkampen gestuurd of ter dood gebracht. De grote terreur. De Sovjet-burgers leven in grote angst over hun familieleden en zichzelf.

— In 1937 en 1938 worden de drie belangrijkste processen gehouden. Hoge partijfunctionarissen leggen wonderlijke bekentenissen af over acties tegen de communistische partij, het systeem en tegen Stalin. Ook generaals en hoge officieren uit het leger staan terecht.

— Het proces tegen Boecharin krijgt grote aandacht van de wereldpers. Verbazing alom over de geuite beschuldigingen en de gedane bekentenissen. Zijn de beschuldigden gehersenspoeld?

— In 1938 wordt NKVD-chef Ezhov vermoord. Stalin benoemt Beria tot diens opvolger. Een zucht van verlichting gaat door het land. Stalin heeft juist gehandeld en ingegrepen, zo oordeelt men.

— De ergste terreur is voorbij. Voor Stalin is het resultaat van de voorbije jaren dat hij zijn oude strijdmakkers uit de tijd van de revolutie heeft weten uit te schakelen en het tamelijk zelfstandig opererende officierenkorps heeft gedecimeerd en naar zijn hand gezet. Stalin is de absolute dictator geworden.

Namen en begrippen

Partijcongres — Kirov — NKVI — showprocessen - Radek — Tukhachevsky — Boecharin —

Data     

1934 jan/febr    17e Partijcongres

1934 dec Moord op Kirov. Begin van de grote terreur

1936 Showproces tegen Zinovjev, Kamenev en anderen

1937 Showproces tegen Radek e.a.

1938 Showproces tegen Boecharin e.a.

Programma 4 Geen veranderingen De jaren '60 ander Breznjev

Inhoud tv-programma

— Het graf van partijleider Chroesjtsjov wordt nog steeds veel bezocht. Chroesjtsjov is in 1964 afgezet door zijn collega's uit het Politbureau. Breznjev, Kosigin, Podgorny en Soeslov vormen sindsdien een collectieve leiding. Hervormingen van Chroestsjov worden ongedaan gemaakt. Partijfunctionarissen worden weer voor lange tijd aangenomen. De leiding kiest voor continuiteit, niet voor veranderingen.

— Kosygin dringt aan op economische hervormingen: moderne machines voor de landbouw en ten dele op winst gericht ondernemerschap in de fabrieken. Deze hervormingen botsen met de nog steeds bestaande centrale planningregels.

— De graanoogsten in de tweede helft van de jaren zestig zijn goed, daarna worden ze slechter. De partijleiding wil niet dat de bevolking honger lijdt. De SU gaat over tot het importeren van graan uit de VS, Canada en Argentinië.

— Technische vernieuwingen gaan te langzaam. Wel wordt op dit gebied samengewerkt met het Westen. Fiat bouwt in 1966 een grote autofabriek aan de Wolga en Ford opent een tractorfabriek.

— De inval van Sovjet-troepen in Tsjecho-Slowakije die de Praagse Lente in augustus 1968 met geweld neerslaat, heeft geen invloed op de buitenlandse relaties. De ontspanning en coëxistentie blijven.

— De harde Breznjev-lijn richting de Oostbloklanden botst met de dissidentenbeweging in eigen land. Jonge intellectuelen en schrijvers zijn bang dat de Sovjet-Unie zal terugkeren naar het stalinisme. In hun ondergrondse krantjes en uitgaven pleiten zij voor meer democratie en voor vrijheid van meningsuiting.

— De schrijvers Sinjavski en Daniel worden in een geruchtmakend proces beschuldigd van anti-sovjetpropaganda en veroordeeld tot dwangarbeid.

— Dissident Amalrik ziet in dat het Sovjet-regiem de terreur heeft ingewisseld voor iets ongrijpbaars, dat niet aanvalt, maar zich verdedigt. Dat zijn devies is: bemoei je niet met ons, dan bemoeien wij ons ook niet met jullie. De gemiddelde Sovjet-burger past zich in de praktijk hierbij aan.

Namen en begrippen

Chroesjtsjov — Kosygin — Praagse Lente — Svoboda — Dubcek — Amalrik — Daniels — Sinjavski —

Data

1964 okt Chroesjtsjov afgezet, Breznjev eerste partijsecretaris, Kosygin premier, Podgorny staatshoofd

1964 febr proces tegen Daniël en Sinjavski

1968 aug militaire inval in Tsjecho-Slowakije

Programma 5 De Boze buitenwereld De jaren '70 onder Breznjev

Inhoud tv-programma

- Begin jaren zeventig wordt het duidelijk dat Breznjev de politieke leider is geworden. Hij wil goede relati< met het Westen. Zijn vredesprogramma wordt goed gekeurd op het partijcongres van 1971.

- De Sovjetburgers klagen over de lange rijen voor de

Winkels en de slechte kwaliteit van de producten.

- Woonruimte is een schaars goed. Veel gezinnen bewonen gezamenlijk met andere gezinnen een ETA

- Om dure investeringen en uitgaven voor het leger t bekostigen worden nieuw inkomsten gezocht. Bode schatten moeten in exploitatie worden gebracht. Sp lijnen worden gebouwd naar de verafgelegen gebied waar die bodemschatten zijn te vinden. Er komt eer nieuwe Siberische spoorlijn.

- Vreedzame coëxistentie is het kernbegrip in de buil landse politiek van Breznjev. De Amerikaanse president Nixon zit op dezelfde lijn. Beide supermachten verbeteren de relaties. Breznjev maakt zich echter zorgen over de goede relaties die de Verenigde Stat ook met het communistische China aanlegt.

- De wapenwedloop tussen de SU en de VS is gevaarlivoor beide landen en drijft hen op hoge kosten. In SALT-besprekingen maken beide landen afspraken t beperking van wederzijdse afschrikkingssystemen.

- In 1972 komt president Nixon op staatsbezoek in de Sovjet-Unie. Het SALT 1-verdrag wordt in Moskou ondertekend.

- De detente (ontspanning) komt onder druk te staan door de Sovjet-inval in buurland Afghanistan (1979)

- Een jaar later vinden de Olympische Spelen plaats in Moskou. De Verenigde Staten en 3o andere landen laten hun atleten uit protest thuis. Voor de Sovjet-Unie een geknakt prestige. Van detente kan voorlopig geen sprake meer zijn. De SU staat als vanouds alleen tegenover een Boze buitenwereld.

Sovjet-Unie. Het Salt 1-verdrag wordt in Moskou ondertekend.

- De detente (ontspanning) komt onder druk te staan door de Sovjet-inval in buurland Afghanistan (1979)

- Een jaar Later vinden de Olympische Spelen plaats in Moskou. De Verenigde Staten en 30 andere landen laten hun atleten uít protest thuis. Voor de Sovjet-Unie een geknakt prestige. Van detente kan voorlopig geen sprake meer zijn. De SU staat als vanouds alleen tegenover een Boze buitenwereld.

Namen en begrippen

Koude Oorlog - tweede Transsiberische spoorweg - SALT - Afghanistan - Breznjev-doctrine - Namen en begrippen               

Data     

1972 mei President Nixon bezoekt de SovjetUnie.  Ondertekening SALT 1-verdrag

1976 Breznjev maarschalk

1977Breznjev staatshoofd

1979 dec Russische inval in Afghanistan

1980 Olympische Spelen in Moskou         

Programma 6 Stagnatie en verval De laatste jaren onder Breznjev Inhoud tv-programma

- Nog steeds staan er lange rijen voor de winkels. Reparaties en ambtelijke diensten verlopen moeizaam. Moderne consumptiegoederen zijn via `de tweede economie' wel te verkrijgen. Het zwarte circuit werkt corruptie in de hand. Ook partijfunctionarissen zijn hierbij betrokken.

- Officieel is het zwarte circuit verboden. Er zijn controles, maar in te perken valt het niet.

- In de fabrieken wordt gewerkt, maar niet meer dan strikt nodig is om de planningen te halen.

- De meeste Sovjetburgers merken dat de welvaart stijgt, ondanks de planeconomie.

— Vrouwen hebben meestal een betaalde baan en worden dubbel belast omdat zij thuis ook het huishouden doen.

— Jongeren zijn nauwelijks nog geinteresseerd in de politiek, maar wel in moderne spullen uit het Westen. Ze worden lid van de Komsomol om hun carrière niet te schaden, niet uit overtuiging.

— Openlijke kritiek op de samenleving en het communistische systeem komt van de dissidenten.

— In 1975 ondertekent ook Breznjev de Akkoorden van Helsinki, inclusief het deel over de mensenrechten. De dissidenten voelen zich hierdoor veiliger, maar de controle op hen neemt toe.

— Sacharov is de beroemdste dissident. Hij vecht tegen een mogelijke nucleaire oorlog en tegen de communistische dictatuur. Hij wordt verbannen naar Gorki.

— In 1982 sterft Breznjev. Verschillende opvolgers sterven al na korte tijd. In 1985 komt de betrekkelijk jonge Michael Gorbatsjov aan de macht. De periode van stagnatie is voorbij. Gorbatsjov koerst aan op noodzakelijke vernieuwing, hervormingen en openheid.

Namen en begrippen

Akkoorden van Helsinki — dissidenten — Sacharov — Andropov

Data

1982      Dood van Breznjev

1984      Dood van Andropov

1985      Dood van Tsjernenko; Gorbatsjov secretaris-generaal

1991      Einde van de Sovjet-Unie