We hebben 170 gasten online

Twee soorten adenoom die een verhoogd prolactine kunnen veroorzaken

Gepost in Gezondheid

 

gezondheid

Twee soorten adenoom die een verhoogd prolactine kunnen veroorzaken

 

Ik kwam in het hyponieuws van de Nederlandse Hypofyse Stichting van juni 2004 het volgende bericht tegen van de hand van Ina de Jong

Zij heeft een conferentie bijgewoond ter gelegenheid van het 10 jarig bestaan van de Engelse Pituitary Foundation. Daar woonde ze de workshop Prolactinoom bij. Ze schreef het volgende opmerkelijke verslag:

"Wat voor mij nieuw was en voor velen van u wellicht ook is dat in deze workshop werd verteld dat er twee soorten adenoom zijn die een verhoogd prolactine kunnen veroorzaken(was mij ook onbekend J.S). We kennen prolactine producerende adenomen, maar er kan ook een 'niet-functionerend' adenoom op de hypofyse zitten die zelf geen prolactine produceert, maar er wel voor zorgt dat de dopamine geblokkeerd wordt waardoor de productie van prolactine niet wordt gereguleerd.

Beide tumoren zijn op de MRI scan te zien, maar je ziet geen verschil hiertussen. De enige manier om te weten wat voor een tumor het is ( wel of niet functionerend) is door een MRI scan te maken en na behandeling met medicatie na zes maanden nog eens een MRI scan te maken ter controle. het 'niet-functionerende adenoom' wordt namelijk niet kleiner door de medicatie terwijl dat met een prolactine producerend adenoom wel het geval is.

Wat behandeling betreft kunnen prolactine producerende tumoren bijna altijd met medicatie worden behandeld, voor 'niet-functionerende' tumoren gaat dit niet altijd op. De prolactine wordt wel verlaagd door de medicatie, maar de tumor wordt niet kleiner, zoals dat bij prolactine producerende hormonen wel het geval is.

Daardoor kan het noodzakelijk zijn om te opereren.

Wat verder werd behandeld waren de bijwerkingen van de medicatie voor prolactinoom: Bromocriptine (merknaam Parlodel) en Cabergoline (merknaam Dostinex)

Bromocriptine bestaat sinds 1974. (Er was zelfs een dame in de zaal die een zoon had van 29 jaar en tijdens haar zwangerschap bromocriptine had gebruikt. Zij was dus een van de eerste gebruikers en er zijn geen complicaties op enige manier geweest wat betreft zwangerschap).Cabergoline is in 1994 op de markt gekomen.

Beide medicijnen werken op basis van dopamine die ervoor zorgt dat de productie van prolactine wordt geregeuleerd. Bekende bijwerkingen zijn misselijkheid, depressief, emotioneel, snel geïrriteerd en soms agressiviteit. Over het algemeen geeft cabergoline minder bijwerkingen dan bromocriptine, maar dit kan per persoon verschillen. Dat zelfde geldt voor de werking van het medicijn, bij de een slaat bromocriptine beter aan, bij de ander cabergoline.

Het bleek ook in deze sessie dat het regelmatig voorkomt dat personen met een prolactinoom ook last hebben van een niet optimaal functionerende schildklier. Vaak werkt de schildklier te traag(hypothreoïdie). om dit te testen zal een bloedonderzoek moeten plaatsvinden waarbij niet alleen de TSH wordt gemeten, maar ook de vrije T4. Vaak blijkt namelijk dat de TSH een normale waarde aangeeft, maar dat de vrije T4 afwijkend is.

Op de vraag wat de toekomst biedt qua behandeling, is eigenlijk de GammaKnife bestraling de enige behandeling die nu aan het opkomen is en die van toepassing zou kunnen zijn. (zie voor GammaKnife bestraling: http://www.blikopdewereld.nl/Gezondheid/behandeling_van_acromegalie.htm

Medicijnfabrikanten zijn nog wel bezig met een onderzoek om een medicijn te ontwikkelen dat minder bijwerkingen heeft, vooral wat betreft de irritatie en agressieve bijwerkingen.

Workshop Prolactinoom

Gehouden op 22 nov 2002 gehouden door de Engelse Pituitary Foundation en een Workshop Prolactinoom: Ontwikkelingen en stand van zaken gehouden op 24 mei 2003 door de Nederlandse Hypofyse Vereniging.( met dank aan Richard Verbeek en Ina de jong en Eva Eising)

Prolactinoom

Gezwel (= tumor) van de prolactine-producerende (= lactotrope) cellen van voorkwab van de hypofyse (= hersen-aanhangsel) in de hersenen. Hierdoor wordt meer prolactine afgescheiden dan normaal, wat de vorming van borstklierweefsel bevordert en de productie en afscheiding van moedermelk (= lactatie) overmatig stimuleert (= galactorroe).

Op 23 november 2002 vond de 40 Nationale Conferentie plaats van de Pituitary Foundation, de Engelse 'hypofyse stichting'in Hallam University in Sheffield. De stichting in United Kingdom bestaat inmiddels tien jaar. In juli 1993 is de stichting opgericht. Na tien jaar heeft de foundation 10.000 leden en eenenveertig locale support- groepen (lotgenotengroepen)! Op deze conferentie waren zo'n 350 leden aanwezig. Het programma bestond uit twee algemene lezingen na het welkomstwoord en een aantal workshops. De eerste algemene lezing ging over 'Quality of Life for Patients' (kwaliteit van het leven voor patiënten). Er werd door een professor in de economie in de gezondheidszorg uitgelegd wat binnen de UK de procedure is om goedkeuring te krijgen voor geld om nieuwe technologieën te ontwikkelen. Dit is een ingewikkelde procedure waarbij duidelijk wordt gekeken naar wat het best mogelijke effect geeft met de beschikbare gelden. De prijs/resuitaat-verhouding moet zo optimaal mogelijk zijn. Dit wordt gedaan door te kijken naar de werking en bijwerkingen van het medicijn en dit te vergelijken met de productiekosten. Via standaardformulieren wordt gekeken wat deze technologie kan bijdragen aan de kwaliteit voor het leven van patiënten.

Perfect health - World Health Organisation

A state of complete physical, mental and social well being, not merely the absence of disease and infirmity.

Perfecte gezondheid - (Wereld Gezondheidsorganisatie). Een staat van compleet fysiek, mentaal en sociaal welzijn, niet alleen de afwezigheid van ziekte of zwakte.

De tweede algemene lezing ging over het 'early awerness project'. Een project dat is opgestart om meer bekendheid te geven aan hypofyseaandoeningen.

De doelstelling is: hypofyseaandoeningen onder de aandacht te brengen bij een groter publiek en daardoor patiënten eerder te bereiken en meer patiënten te bereiken. Dit doet men onder andere door meer publiciteit te genereren in medische vakbladen en algemene pers.

Prolactinoom Een van de workshops die wij hebben gevolgd was de workshop Prolactinoma.

De presentatie werd gegeven door Dr. Jonathan Webster, endocrinoloog in het Northern General Hospital in Sheffield en medisch adviseur voor het Pituitary News.

DEZE WORKSHOP EN DIT ARTIKEL ZIJN VOORNAMELIJK GERICHT OP PROLACTINOOM BIJ VROUWEN.

De meeste hypofyse tumoren zijn monoclonaal. Dit wil zeggen dat tumoren komen van een cel van de hypofyseklier die zich vermenigvuldigt en die daarna sneller gaan groeien). Wanneer er een hoger prolactinegehalte wordt gemeten kunnen hiervoor diverse oorzaken zijn: stress is er een van.

Vaak wordt een verhoogd prolactinegehalte pas ontdekt na andere symptomen: zoals het uitblijven van de menstruatie, melkafscheiding uit de borsten, onvruchtbaarheid of effecten van laag oestrogeen (bijvoorbeeld pijn bij het vrijen).

Naast bovenstaande symptomen kan men bij een prolactinoom ook klachten krijgen door de 'ruimte' die wordt ingenomen door de tumor.

Hoofdpijn, visuele problemen (gezichtsveld), dubbel zien en druk op de hypofyse zelf.

Wat zijn de effecten van een hoog prolactinegehalte op lange termijn?

Door de afwezigheid van de menstruatie en daardoor een verlaagd oestrogeengehalte kan de botdichtheid lager worden dan normaal. Dit kan tot gevolg hebben dat men eerder botten breekt. Behandeling om het prolactine niveau omlaag te krijgen zorgt ervoor dat de sterkte van de botten verbetert.]

Andere effecten op lange termijn van een verhoogde prolactinespiegel zijn niet bekend.

Mogelijkheden voor behandeling

Er zijn diverse mogelijkheden voor behandeling:

# Niets doen (mogelijk bij een klein prolactinoom en weinig tot geen klachten)

# Operatie

# Medicijnen

# Radiotherapie (gebeurt weinig bij prolactinoom)

Operatie

Kans op genezing door een operatie is bij een microprolactinoom 60 - 80 %. Bij macroprolactinoom is dit 25 Het is lastig om de tumor volledig te verwijderen vanwege eventuele 'vergroeiing' met er omheen gelegen weefsel. De tumoren kunnen terugkomen na een operatie.

Complicaties

Bij een operatie aan een macroprolactinoom overlijdt volgens de statistieken 0,9%.

Bij een microprolactinoom is dit 0,27%.

Andere complicaties zijn: beschadiging van de hypofyseklier (en hierdoor mindere werking daarvan), lekken van hersenvocht en meningitis (hersenvliesontsteking).

Medicijnen

Medicatie zorgt in 80 - 90 % van de gevallen voor een normaal prolactineniveau. In 80 - 85% van de gevallen wordt ook de tumor kleiner. Er zijn geen risico's voor de normale functies van de hypofyse.

Bijwerkingen kunnen wel voorkomen: hoofdpijn, misselijkheid, maagproblemen, lage bloeddruk, vermoeidheid en pijnlijke borsten.

Ook kan men last hebben van koude, witte vingers vanwege verminderde bloedcirculatie.

Er worden in Engeland vaak twee soorten medicijnen vaak voorgeschreven:

Cabergoline (merknaam Dostinex) en bromocriptine (merknaam Pariodel).

Werkend bestanddeel in bovenstaande medicatie is dopamine. Dopamine zorgt ervoor dat er geen prolactine meer wordt geproduceerd. Door de nagebootste dopamine in de medicijnen wordt de prolactineproductie stopgezet.

Statistieken

Door het nauwkeurig volgen van een aantal patiënten dat wordt behandeld met medicatie zijn de volgende cijfers bekend:

De prolactinespiegel wordt bij cabergoline in 83% van de gevallen lager en bij bromocriptine in 57%. Het herstel van de vruchtbaarheid en het terugkeren van de menstruatie gebeurt bij cabergoline in 72% van de gevallen, bij bromocriptine is dat 52%. Cabergoline geeft over het algemeen minder bijwerkingen.

Wanneer men na een aantal weken tot maanden stopt met het nemen van de medicatie is binnen een paar weken het prolactineniveau weer omhoog. Na één jaar cabergoline (Dostinex) blijft in 1 0% van de gevallen de prolactine op een normaal niveau tot vijf jaar daarna. De menstruatie bleef normaal tot vier maanden na het stoppen met de medicijnen.

Bij bromoeriptine (Parlodel) blijkt het in 70% van de gevallen mogelijk om na twee jaar de dosis te verminderen. Wanneer men na vijf jaar bromocriptine stopt met de medicijnen blijft in 25% van de gevallen de prolactine meer dan een jaar op normaal niveau.

Zwangerschap en medicatie

Tijdens een zwangerschap wordt door de aanmaak van oestrogeen de aanmaak van prolactineproducerende cellen gestimuleerd. Een goede controle is dus noodzakelijk!

Onderzoek wijst uit dat er een mogelijk risico ontstaat door het groeien van het prolactinoom, dat komt eigenlijk alleen voor bij een macroprolactinoom en dan bij 15 tot 35 % van de mensen met een macroprolactinoom.

Er is onderzoek gedaan naar het effect van de bromocriptine (Parlodel) op het (ongeboren) kind. Wanneer men stopt met bromocriptine zodra de zwangerschap bekend is, zijn er geen afwijkingen bekend zoals: spontane abortus, buitenbaarmoederlijke zwangerschap, te vroeg bevallen, tweelingen of aangeboren afwijkingen (getest in meer dan 6000 cases).

Wanneer er toch aanwijzingen zijn dat de tumor groeit, kan een MRI scan worden gemaakt (dit is mogelijk tijdens de zwangerschap) en kan men eventueel bromocriptine blijven gebruiken. In meer dan 100 cases is dit gevolgd, en ook hierbij zijn geen aangeboren afwijkingen geconstateerd. Over het gebruik van cabergoline (Dostinex) en zwangerschap zijn in Engeland te weinig gegevens bekend om hieraan conclusies te kunnen verbinden.

Psychische gevolgen van een verhoogd prolactinegehalte

In de workshop psychologische problemen werd ook ingegaan op gevolgen voor mensen met een prolactinoom.

Onderzoek heeft uitgewezen dat vrouwen met een hogere prolactinespiegel meer last kunnen hebben van bezorgdheid, angst en depressies.

Mannen met een hogere prolactinespiegel hebben hier minder last van. Waarschijnlijke uitleg hiervoor is dat dit verschil te maken kan hebben met de vrouwelijke hormonen die worden beïnvloed. Vaak wordt er slecht gereageerd op antidepressiva, maar reageert men wel goed op de behandeling om de prolactinespiegel te verlagen (medicijnen of operatie) waardoor ook de klachten van depressiviteit worden verminderd.

Workshop 2:

Prolactinoom: Ontwikkelingen en stand van zaken Dr A.M.Pereira Arias endocrinoloog LUMC Leiden

Workshop 2

Voordat iedereen vragen kon stellen, hield Dr. Pereira Arias een voordracht met behulp van een Power-point-presentatie, waarvan hier een korte samenvatting.

Informatie over prolactinoom

Wanneer in de hypofyse een tumor is die prolactine produceert, noemen we dat een prolactinoom.

Mogelijke symptomen hiervan zijn:

# menstruatie stopt;

# melkproductie van de borsten;

# daling van het libido;

# emotionele labiliteit;

# ongewenste kinderloosheid.

Deze verscheidenheid van klachten is kenmerkend, hoewel bij 20% van de patiënten geen symptomen optreden.

Bij een groot prolactinoom, een zogenoemd macroprolactinoom, kunnen ook de volgende symptomen voorkomen:

# hoofdpijn;

#visuele problemen (problemen met het zien);

# uitval hypofysehormonen.

Voor de behandeling van een prolactinoom zijn er verschillende mogelijkheden. De belangrijkste daarvan is behandeling met medicijnen. Het prolactinoom is eigenlijk de enige tumor die met medicijnen echt goed is te behandelen. Andere behandelingen zijn: # operatie;

# bestraling;

# expectatief (Dit wil zeggen niets doen, maar afwachten. Sommige kleine tumoren doven spontaan).

De behandeling met medicijnen gebeurt met de zogeheten dopamineagonisten, ofwel dopamineversterkende medicijnen.

Dopamine is een stof in de hersenen. Is er te weinig dopamine, dan neemt de productie van prolactine toe. Met de dopamine-agonisten probeert men de productie van prolactine dus omlaag te brengen. Bij de meeste patiënten heeft de behandeling met dopamine-agonisten effect. Het eerste medicijn dat in 1973 op de markt kwam, was bromocriptine, ofwel Parlodel. Later volgden quinagolide (Norprolac) en cabergoline (Dostinex). Dostinex is voor een meerderheid van de patiënten het beste medicijn. Bij 80% van de patiënten leidt de behandeling met medicijnen tot tumorreductie, de tumor wordt dan kleiner. Bij 70-85% van de patiënten wordt met deze behandeling weer een normaal prolactinegehalte in het bloed bereikt.Er zijn ook nieuwe ontwikkelingen op het gebied van behandeling met medicijnen, de zogenoemde somatostatinereceptor antagonisten, hoewel met de huidige SST-analogen de resultaten tot nu toe teleurstellend zijn. In ontwikkeling zijn SOM230 en PPAR-?-receptorenbinders (klonk allemaal nog heel ingewikkeld, ik hoop dat ik het zo goed heb weergegeven).

Een operatie aan de hypofyse is een goed alternatief voor medicijnen. De kans dat bij de operatie blijvende schade aan de hypofyse ontstaat, is bij kleine tumoren, microprolactinomen, kleiner dan 10%. Bij macroprolactinomen is die kans aanzienlijk groter. Bij microprolactinomen is na vijf jaar bij 25% van de patiënten geen behandeling meer nodig.

Vrouwen met een prolactinoom kunnen zwanger worden. Wel zijn er maatregelen nodig. Vrouwen met een microprolactinoom moeten stoppen met bromocriptine tot na de bevalling, borstvoeding is niet mogelijk. Meestal is er geen belangrijke groei van de tumor.Vrouwen met een macroprolactinoom moeten ook stoppen met bromocriptine. Bovendien moet bij hen tijdens de zwangerschap met MRI en gezichtsveldonderzoek in de gaten gehouden worden of de tumor qroeit (bij één op de drie zwangeren met een macroprolactinoom treedt tumorgroei op). Ook moet bij hen regelmatig bloedonderzoek gedaan worden. Indien nodig moet eerder weer gestart worden met bromocriptine.

Vragen en antwoorden Na deze uiteenzetting van dokter Pereira Arias is er de mogelijkheid om vragen te stellen.

Iemand vindt dat ten onrechte gezegd wordt dat Dostinex weinig bijwerkingen heeft.

Zij meldt dat zij veel bijwerkingen heeft van het medicijn Dostinex: een'high' gevoel, vocht in benen en longen, hoge leverenzymen. Enkele anderen in de zaal herkennen

deze symptomen. Pereira Arias zegt dat de meeste mensen geen bijwerkingen heb- ben van Dostinex, maar dat het een enkele keer toch voorkomt. Hij vertelt dat het sinds 1 april mogelijk is om zelf bijwerkingen van medicijnen te melden (voorheen kon alleen een arts dit doen) en moedigt de patiënten aan dit ook te doen.

Het komt voor dat patiënten met een prolactinoom bij hun arts(en) geen gehoor vinden voor hun klachten. Als hun klachten niet met bijv. bloedonderzoek zijn aangetoond, dan schijnen sommige artsen te zeggen dat ze die klachten dus niet kunnen hebben. Pereira Arias zegt dat er een grote individuele variatie van klachten is. Hij wil als arts samen met patiënten (en patiëntenverenigingen) streven naar zo goed mogelijke afstem- ming van medicijnen. Geen dokter die in een academisch ziekenhuis zal zeggen dat een klacht niet kán voorkomen, volgens hem. Desondanks is het ook niet altijd mogelijk een klacht te verklaren. Dokter Pereira Arias wil patiënten de hand reiken.

Vraag: Waarom wil mijn arts niet terug naar Norprolac, terwijl Dostinex bijwerkingen geeft?

Antwoord: Bij 60% van de patiënten die bijwerkingen hebben, heeft dit te maken met het maagdarmkanaal. Advies Pereira Arias:

Overleg met de arts over uw klachten. Het is hierbij essentieel dat u met uw dokter een vertrouwensrelatie hebt. Is dit niet het geval, ga naar een andere dokter.

Vraag: Wat zijn de mogelijkheden van de behandeling met gammaknife, sinds enige tijd ook in Nederland mogelijk (Tilburg)?

Antwoord: Bestraling is na medicijnen en een operatie de derde keus behandeling voor hypofysetumoren. Bij bestraling is namelijk bijna altijd sprake van hypofyseuitval.

Met gamma-knife is heel precies bestralen mogelijk.

Vraag: Wat is de kans dat na een operatie de tumor terugkomt?

Antwoord. Dat hangt af van het resultaat van de operatie. Is de tumor in zijn geheel weggenomen of is er nog een stukje blijven zitten? Na bestraling komt het

prolactinoom slechts bij uitzondering terug. Een MRI maken ter controle is niet nodig. Als de tumor groeit, is dat eerder bij bloedonderzoek zichtbaar dan op een MRI.

Een patiënte meldt dat zij tijdens haar zwangerschap minder klachten had. Zij vraagt zich af of het mogelijk is met medicijnen de hormonale toestand van een zwangerschap na te bootsen. Dat is volgens dokter Pereira Arias erg moeilijk.

Vraag: Bij een patiënt was op de MRI een bloeding in de tumor te zien. Kun je een bloeding opmerken?

Antwoord. in 50-70% is niets te merken van zo'n bloeding. In andere gevallen is het merkbaar door verschijnselen van hoge hersendruk of frontale hoofdpijn. Een bloeding ontstaat door groei van vaatjes in de tumor, deze vaatjes scheuren sneller dan andere bloedvaten.

Vraag: Is een te hoog prolactinegehalte in het bloed nadelig?

Antwoord. Een nadeel kan zijn:botontkalking. Dit komt doordat prolactine de hormonen FSH en LH beïnvloedt. Bij daling van deze hormonen is eerder sprake van botontkalking.

Vraag: Is het mogelijk tijdens de zwangerschap Dostinex te vervangen door Pariodel? Antwoord. Ja, maar als Pariodel slechter werkt, en daardoor de prolactine in het bloed stijgt, is er een probleem. Bij tweederde van de zwangerschappen zijn er geen problemen.

Tot slot Tot zover het verslag van de workshop prolactinoom. Met dank aan dokter Pereira Arias voor de uitgebreide toelichting en de antwoorden op alle vragen.

 

19-01-06 drs.J.W.Swaen www.blikopdewereld.nl